De oorlog in Soedan is woensdag drie jaar gaande, met honderdduizenden doden en miljoenen ontheemden tot gevolg. Europa houdt zich vanwege handelsbelangen afzijdig. ‘Terwijl het glashelder is dat deze oorlog zonder de Emiraten niet zou plaatsvinden.’
is correspondent Afrika voor de Volkskrant.
Op het slagveld in Soedan komt het niet tot een duidelijke winnaar. Om de macht wedijveren enerzijds het regeringsleger, opererend vanuit Port Soedan en de hoofdstad Khartoem, en anderzijds de Arabische strijders van de Rapid Support Forces, oftewel de RSF, met als thuisbasis de stad Nyala in de westelijke regio Darfur.
De RSF, geleid door commandant Mohamed Hamdan Dagalo, beter bekend als ‘Hemedti’, had aanvankelijk de overhand. Deze militie controleerde Khartoum tussen 2023 en 2025. Maar daarna veroverde het leger de hoofdstad terug.
Beide kampen houden elkaar momenteel min of meer in evenwicht. Een blijvende breuk dreigt tussen de delen van Soedan onder RSF-bewind, en het oosten van het land in de macht van de regering, waarschuwt de Amerikaanse denktank International Crisis Group deze week. Zonder vredesakkoord dreigen ‘meer tragische verjaringen in dit door oorlog verwoeste land’.
Deze oorlog begon als een binnenlands conflict. Na de val van dictator Omar al-Bashir leek er vanaf 2019 zicht op democratische verkiezingen in Soedan. Het leger en de RSF (wiens Arabische strijders in opdracht van Bashir al eens eerder een volkerenmoord pleegden in Darfur, tussen 2003 en 2005) deelden even samen in de macht. Vervolgens brak echter een conflict uit over plannen om de RSF op te nemen in het regeringsleger.
Het Soedanese leger krijgt internationale steun van Saoedi-Arabië en Egypte. Maar de RSF hebben ook een machtige bondgenoot: de Verenigde Arabische Emiraten (VAE). Hoewel de Emiraten dit ontkennen, wijst alles erop dat Abu Dhabi en Dubai wapens sturen aan de RSF. In ruil daarvoor verstrekken de RSF goud uit de talrijke mijnen onder hun controle.
Goud is in Soedan ‘een aanjager van het conflict’, stelt het Britse Chatham House. In mindere mate geldt dat ook voor een ander waardevol exportproduct. Soedan is een van de weinige landen ter wereld waar Arabische gom wordt verbouwd: een verdikkingsmiddel dat in frisdrank zoals cola wordt gebruikt.
Wapensmokkelroutes naar RSF-gebied in Soedan lopen door de hele regio, allereerst via buurlanden Libië en Tsjaad. In Tsjaad dreunt de oorlog sinds kort openlijk de grens over, met de eerste doden tot gevolg. Op een legerbasis in Ethiopië was vorig jaar sprake van ‘activiteiten die wezen op militaire ondersteuning’ van de RSF, zo stellen onderzoekers van de Universiteit van Yale op basis van satellietbeelden.
Hierover is iedereen het eens: de oorlog in Soedan behoort tot de ergste van onze tijd. Vermoedelijke massagraven rondom de, vorig najaar door de RSF veroverde, stad El Fasher kleurden rood op satellietbeelden. Onderzoekers van de VN-mensenrechtenraad zien in El Fasher ‘kenmerken van genocide’. Alles wijst erop dat Arabische RSF-strijders op grote schaal niet-Arabische burgers doodden.
Maar ook het Soedanese leger pleegt ernstige mensenrechtenschendingen. Alleen al deze week vielen tientallen gewonden en meerdere doden bij drone-aanvallen die worden toegeschreven aan het leger. Drones worden ingezet door beide partijen in het conflict.
Er is overtuigend bewijs dat RSF-strijders op grote schaal vrouwen aanranden en verkrachten. Volgens de medische hulporganisatie Artsen zonder Grenzen, actief aan beide kanten van het front, is seksueel geweld een ‘kernaspect’ van het conflict in de provincie Darfur. Vrouwen en meisjes worden door gewapende RSF-mannen openlijk van straat geplukt of meegelokt.
Met de nodig egards, handen schudden en een fotomoment, werd RSF-bevelvoerder Hemedti vorige week in Kenia ontvangen door Pekka Haavisto, VN-gezant voor Soedan. De topdiplomaat waagde zich niet aan kritische opmerkingen over massaverkrachting en mogelijke volkerenmoord. Hemedti op zijn beurt pleitte voor ‘transparant en eerlijk onderzoek’ naar ‘schendingen van de rechten van Soedanese burgers’, waarbij hij suggereerde dat alleen het leger voor dergelijke gruwelen verantwoordelijk is.
De oorlog in Soedan is niet vergeten, maar ‘verlaten’, stelde VN-hulpcoördinator voor Soedan, Denise Brown, dinsdag. Want terwijl het conflict zich verspreidt door de Hoorn van Afrika, blijft internationaal ingrijpen uit. Veel Afrikaanse landen die diplomatiek iets zouden kunnen betekenen, steunen openlijk één partij in het conflict. Kenia schaarde zich bijvoorbeeld aan de zijde van de RSF.
Andere buitenlandse spelers, zoals de Golfstaten en de Europese Unie, zien graag een einde aan deze oorlog, maar denken ook aan hun eigenbelang. Zoals de Crisis Group het verwoordt: ‘De burgeroorlog in Soedan is gaandeweg een toneel geworden voor indirecte concurrentie tussen buitenlandse hoofdsteden met agenda’s die al dan niet botsen of overlappen.’
De Amerikaanse regering-Trump deed een kansrijke voorzet voor vrede. Minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio sloot in september 2025 een akkoord voor een staakt-het-vuren met het zogeheten ‘viertal’: de VS plus de landen die zich het meeste in deze oorlog mengen: Saoedi-Arabië, de Emiraten en Egypte. Maar helaas: het Soedanese leger vreesde terreinverlies aan de RSF en zag weinig in het plan. Nu slokt de oorlog in Iran alle Amerikaanse aandacht op.
Europa houdt zich afzijdig. De EU onderhandelt over een vrijhandelsakkoord met een grote speler in deze oorlog: de Emiraten. ‘De EU roept de internationale partijen die deze oorlog mogelijk maken niet ter verantwoording’, zegt Anette Hoffmann, onderzoeker bij denktank Clingendael. ‘Terwijl het glashelder is dat deze oorlog zonder de Emiraten niet zou plaatsvinden.’
Als gevolg van een Emiraatse lobbycampagne in Straatsburg schrapte het Europees Parlement in november 2025 verwijzingen over het door de Emiraten bewapenen van de RSF in een resolutie over Soedan, onthulde de nieuwsorganisatie Politico.
Evenmin spreken Europese diplomaten zich uit over het RSF-goud dat op de markt komt in Dubai en Abu Dhabi. Een Soedanees onderzoekscollectief stelt dat goud uit een RSF-goudraffinaderij is gebruikt in auto’s van de Duitse autofabrikant Volkswagen.
Door de terughoudende opstelling van Europa krijgen de Emiraten in Soedan ‘carte blanche’ om te bouwen aan een machtsbasis in de Hoorn van Afrika, zegt Hoffmann. ‘Europa wil dat niet zien. En wij onderschatten de gevolgen van deze oorlog voor de EU. Meer en meer Soedanese vluchtelingen bereiken Europa.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant