Intimidatie
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Politiek debat bestaat bij de gratie van het vrije woord. Politici moeten vrijuit kunnen spreken, zonder angst voor geweld, intimidatie of andere druk. Het lijkt een open deur, maar dit fundamentele recht is lang niet vanzelfsprekend. Bijna de helft van de lokale politici kreeg in 2024 te maken met agressie, van geweld tot haatberichten op sociale media. Dat percentage neemt toe. Die agressie is niet zonder gevolgen. Raadsleden of wethouders passen hun gedrag aan: ze uiten zich terughoudend, of ze verlaten de politiek. Beide gevolgen zijn op hun eigen manier schadelijk voor de democratie.
Deze treurige ontwikkeling wordt verder veroorzaakt door een relatief nieuw fenomeen: de juridisering van het conflict. Politici krijgen, net als journalisten of andere deelnemers aan het publieke debat, veel sneller te maken met de rechter. Gedupeerden, of mensen die zeggen het slachtoffer te zijn van uitspraken van politici, spannen rechtszaken aan of dreigen daarmee, met als bedoeling degene die die uitspraak doet monddood te maken. Het overkwam deze week het Amsterdamse gemeenteraadslid Juliet Broersen. Zij moest zich maandag in een kort geding voor de voorzieningenrechter in Lelystad melden. Vastgoedondernemer Marcel Melis had de procedure tegen haar aangespannen, omdat ze in de Amsterdamse gemeenteraad had gezegd dat ze „een beetje Andrew Tate-vibes” kreeg, toen ze het had over Melis. „Een hijgerige huisbaas, zoals andere media hem inmiddels noemen. Huursters moeten dealen met het ongemak en het viezige gevoel. Of je gaat akkoord met inbreuk op je privacy, of je hebt geen huis.”
Aanleiding voor de uitspraken was een publicatie in Het Parool over de werkwijze van Melis. Hij wilde niet alleen „Nederlandse, werkende dames” in zijn huurwoningen, een praktijk waarvoor hij eerder al beboet was, hij wilde ook meekijken op hun socialemedia-accounts. Dit gaf vrouwen een onaangenaam gevoel, schreef Het Parool. Melis spande een kort geding aan tegen Broersen en eist rectificatie. Hij voelt zich in zijn goede naam aangetast, en zei tijdens de zitting: „Als er iemand respectvol met vrouwen omgaat, dan ben ik het.”
Politici past het om terughoudend te zijn met kwalificaties over individuen. Maar ze dienen het algemeen belang. Ze mogen, en moeten, soms stevig stelling nemen om een maatschappelijke misstand te agenderen. Dat was in dit geval zeker zo. Marcel Melis bezit tientallen panden en het gebrek aan bescherming van huurders, zeker vrouwelijke huurders, is een groot probleem. In dit geval gebruikte Juliet Broersen de kwestie om bij de verantwoordelijke wethouder te pleiten voor betere bescherming.
Het is iedere burger toegestaan een gang naar de rechter te maken. Maar er is wel iets aan de hand: het middel wordt vaak gebruikt om politici en journalisten te intimideren, te voorkomen dat ze zich uitspreken of een misstand agenderen. Internationaal bestaat hier een term voor: SLAPP, ofwel Strategic Lawsuit Against Public Participation. Volgens de Coalitie tegen SLAPPs in Europa (CASE) komen dit soort strategische rechtszaken in toenemende mate voor. Vaak zijn de partijen die deze procedures beginnen machtig en rijk, en vaak hebben zulke pogingen tot intimidatie succes.
Amnesty International constateerde eind 2024 dat de persvrijheid hierdoor onder druk komt te staan. Dat is zeker waar. Helaas staat de vrijheid van politici óók onder druk. De Tweede Kamer debatteert naar verwachting volgende maand over een wetsvoorstel van het vorige kabinet om deelnemers aan het publieke debat beter te beschermen. Dat is welkom. Maar er is ook meer bewustwording bij burgers nodig over de gevaren van deze trend voor de democratie.
Begin de dag met de belangrijkste politieke ontwikkelingen uit Den Haag