Hongarije-EU Verkiezingswinnaar Péter Magyar wil de banden van Hongarije met Brussel herstellen, en de miljarden aan stopgezette Europese subsidies losweken. Maar daar moet hij wel eerst wat tegenoverstellen. „Alleen het feit dat hij niet Viktor Orbán is, is niet genoeg om het geld te krijgen.”
Péter Magyar maandag tijdens een persconferentie in Boedapest, na zijn overwinning bij de Hongaarse parlementsverkiezingen.
Eerst Warschau. Daarna Wenen. En dan Brussel. Het reisschema van Péter Magyar voor de komende weken maakt direct duidelijk waar de prioriteiten van de aankomende Hongaarse premier liggen.
Polen en Oostenrijk zijn vanwege de historische banden met Hongarije vanzelfsprekende bestemmingen. Slowakije en Tsjechië, de buurlanden waarmee Magyars voorganger Viktor Orbán graag optrok, slaat hij daarentegen over. Brussel is nu belangrijker.
Magyar zal naar Brussel afreizen met een heldere missie: om de banden met de EU te herstellen en „zo snel als mogelijk” miljarden euro’s aan stopgezette Europese subsidies los te weken, zo kondigde hij maandag aan tijdens een drie uur durende persconferentie.
Hongarije liep de afgelopen jaren circa 18 miljard euro aan EU-gelden mis, zo’n acht procent van het Hongaarse bbp. Het geld werd door de Europese Commissie in de ijskast gezet vanwege Orbáns ingrepen in de rechtsstaat, zoals het beknotten van de vrije rechtspraak. Magyar maakte van het „thuisbrengen” van deze subsidies de spil van zijn campagne.
Het prijskaartje van Orbáns beleid kan nog oplopen. Het Europese Hof van Justitie beslist binnenkort of een bedrag van nog eens 10 miljard euro, dat al wél was vrijgegeven door Brussel, geretourneerd moet worden. De belangrijkste adviseur van het Hof – vaak een goede graadmeter voor de uitspraak – stelde kort voor de verkiezingen van wel.
Brussel popelt om een streep te zetten onder de belabberde verhoudingen met Boedapest. Orbáns voortdurende veto’s zetten kwaad bloed bij veel van zijn collega’s, en bij de ambtelijke machinerie. De wederzijdse ergernis groeide en groeide. Orbán lag steeds vaker dwars. EU-ambtenaren namen steeds meer tijd als ze verzoeken uit Boedapest ontvingen.
Toch zal het geld niet direct en vanzelf gaan vloeien. Magyar zal eerst moeten leveren.
Als eerste test van zijn goede wil geldt de EU-lening van 90 miljard euro aan Oekraïne. Orbán blokkeerde die lening in februari, ook al was hij er eind december onder voorwaarden nog mee akkoord gegaan.
Tegenover journalisten zei Magyar dat hij die blokkade snel wil opheffen zodat het geld kan worden uitgeleend. Een kwestie van hooguit een maand, verwachten diplomaten. Het ligt voor de hand dat Magyar ook Orbáns blokkade op een sanctiepakket tegen Rusland opheft.
Tegelijkertijd houdt Magyar wel vast aan de uitzonderingspositie die Orbán voor Hongarije (samen met Tsjechië en Slowakije) bedong bij de lening. Het land hoeft daardoor niet mee te betalen aan de rentelasten en staat ook niet garant mocht Oekraïne de lening in de toekomst nooit terugbetalen, een niet onwaarschijnlijk scenario.
Het is Magyar ten voeten uit. Hij zal niet in zijn eentje dwarsliggen zoals Orbán dat deed, maar een Hongaarse versie van Rob Jetten – een enthousiaste, uiterst liberale Europeaan – is hij evenmin. Magyar zei deze week al dat hij een EU-lidmaatschap van Oekraïne „de komende tien jaar” niet ziet gebeuren. Voor het uitfaseren van Russische olie en gas voelt hij ook weinig.
Magyar sorteert voor op de nieuwe positie van Hongarije en deed maandag al een poging zijn collega’s gerust te stellen: „Ik weet zeker dat we discussies zullen hebben (…) maar we gaan niet vechten om het vechten, zodat we op posters kunnen zetten dat Brussel de grote vijand is die gestopt moet worden.”
En dan volgt de cruciale fase: het vrijgeven van de Brusselse miljarden, in ruil voor hervormingen in Hongarije. Op het eerste oog is de kwestie overzichtelijk. Magyar heeft al gezegd dat hij schoon schip wil maken. De bereidheid vanuit Brussel om hem daarvoor te belonen is groot.
Maar zo eenvoudig is het niet geregeld. Voor Magyar wordt het een taaie klus de schade aan de rechtsstaat te herstellen. Orbán en zijn Fidesz-partij hebben zich diep in de haarvaten van de staat geworteld. Het (her)benoemen van nieuwe en weggestuurde rechters kost tijd. Veel van de ambtenaren die de EU-fondsen in Hongarije verdelen, zijn onder Orbán aangenomen.
Een medewerker schikt maandag een EU-vlag naast Hongaarse vlaggen voor een persconferentie van de aankomende Hongaarse premier Peter Magyar in Boedapest.
Veel tijd heeft Magyar niet, want een aantal geëiste hervormingen zit aan harde deadlines vast, soms al deze zomer. Het gaat bovendien niet alleen om eisen die de rechtsstaat raken. Zo gaat het geld uit het coronaherstelfonds deels pas rollen in ruil voor economische hervormingen.
Dus het ligt voor de hand, aldus een diplomaat, om bij Magyars bezoek aan Brussel „in te zetten op veel positieve communicatie”, maar nog geen cent over te maken.
Brussel heeft een harde les geleerd van de verkiezingszege die Donald Tusk twee jaar geleden in Polen boekte. Ook Tusk beloofde als premier de schade aan de rechtsstaat te herstellen die de PiS-regering had aangericht. De EU heropende daarop de geldkraan. Maar Tusk liep vast in de modder toen de conservatieve president van PiS-huize zijn hervormingen bleef dwarsbomen.
„Na die vrijgave aan Polen kan de EU eigenlijk niet meer volhouden dat het puur budgettair is”, zegt John Morijn, bijzonder hoogleraar recht en politiek in de internationale betrekkingen in Groningen. „Dit is niet het werk van accountants met dikke brillen, het is sterk gepolitiseerd. Ze hadden nooit Tusk op zijn blauwe ogen moeten geloven.”
De vooruitzichten in Hongarije zijn beter. Magyar lijkt met zijn Tisza-partij over een cruciale tweederde meerderheid te beschikken, waarmee hij grote wetswijzigingen kan doorzetten. Aan de andere kant is Brussel zijn voornaamste drukmiddel kwijt als het de fondsen snel vrijgeeft.
„De bal ligt nu bij Magyar,” concludeert een diplomaat in Brussel. „En alleen het feit dat hij niet Viktor Orbán is, is niet genoeg om het geld te krijgen.”
Europaredacteuren praten je bij over de belangrijkste ontwikkelingen in de EU