De rijksambtenaren hebben dinsdag het werk neergelegd uit onvrede over de bevriezing van hun salaris. Daardoor zijn alle vergaderingen in de Tweede Kamer afgelast. De Volkskrant reisde met de schoonmakers van de overheid mee naar het Jaarbeursplein in Utrecht.
is economieredacteur. Ze is specialist arbeidsmarkt en sociale zekerheid.
Schoonmaker Rinia (54) ziet ze geregeld: de politici die hebben besloten dat ze er dit jaar niets bijkrijgt. In het gebouw van de Tweede Kamer, waar ze werkt, snellen ze met haastige passen voorbij – Rob Jetten, Dilan Yesilgoz ‘en die ene van de BBB’. Rinia groet altijd vriendelijk, maar om salarisverhoging vragen durft ze niet. ‘Want je moet respect tonen’, vindt ze. Dus is ze vandaag op weg naar het Jaarbeursplein in Utrecht om daar van zich te laten horen.
Ze is niet de enige: in de door vakbond FNV geregelde touringcar van Den Haag naar Utrecht zitten nog zo’n zestig van haar collega’s. In de witte bus hiervoor nog eens het dubbele. Voor velen van hen is dit de eerste staking ooit. ‘Ik ken dit alleen van televisie’, glimlacht Sakoentla Pietambat (60). ‘In het begin was ik een beetje bang, maar nu denk ik: samen staan we sterk.’
De twee bussen zijn onderweg naar de landelijke ambtenarenstaking die van Utrecht tot Rotterdam naar schatting zesduizend actievoerders op de been heeft gebracht. Van de controleurs van de voedsel- en warenautoriteit, tot de gevangenisbewaarders en beleidsambtenaren van de ministeries. Allemaal leggen ze het werk neer uit onvrede over het kabinetsplan om hun lonen te bevriezen – een bezuinigingsmaatregel.
Het eerste succes is al geboekt, hoorde Rinia vanmorgen op de radio. Doordat zij en haar collega’s verstek laten gaan, zijn voor het eerst alle vergaderingen in de Tweede Kamer afgelast. Het leidt tot een kleine glimlach om de mond van de schoonmaker, die niet met haar achternaam in de krant wil. ‘Ik hoop dat dit de politiek wakker schudt’, zegt ze. ‘Want het leven is voor ons gewoon te hard geworden.’
Ze somt op: elke dag begint ze om zeven uur met het schoonmaken van bureaus, toiletten en vloeren, zodat het parlementsgebouw blinkt als de vergaderingen beginnen. Ze gaat door tot half drie ’s middags en dat vijf dagen per week. Er staat een salaris tegenover van iets meer dan 2.300 euro. ‘Mijn auto heb ik twee jaar geleden al weg moeten doen’, zegt ze. ‘En nu de prijzen stijgen, moet ik nog meer rekening houden met de boodschappen.’
Alles wordt duurder, zegt ook André Vrolijk (46), als hij bij aankomst in Utrecht een rode FNV-vlag om zijn schouders slaat. ‘Mijn auto durf ik niet meer te gebruiken, dus nu moet ik elke dag voor werktijd, om vijf uur ’s ochtends, op de fiets naar mijn moeder in Scheveningen om mantelzorg te verlenen.’ ‘Vecht!’, is daarom de boodschap aan zijn collega’s. ‘Want we kunnen ons misschien niet altijd verstaanbaar maken, maar wel zichtbaar.’
Volgens FNV-bestuurder Jasper de Jong laten de schoonmakers zien dat het beeld van de ambtenaar als goedgesitueerde hoogopgeleide met leaseauto heus niet altijd klopt: twee derde bestaat uit mensen in de uitvoering, de helft verdient minder dan 5.000 euro bruto per maand. ‘Dat zijn de mensen die zorgen dat de kantoren schoon zijn, dat ons eten veilig is, dat er bruggen worden gebouwd. En toch krijgen zij nu te horen dat ze slechts het sluitstuk zijn op de begroting.’
En, inderdaad: wie op het Jaarbeursplein om zich heen kijkt, ziet een bonte verzameling actievoerders. De bewakers van de penitiaire inrichtingen (‘geen zorgen, de gevangenen krijgen waar ze recht op hebben’) staan naast de deurwaarders, schuin daarachter de beleidsmedewekers van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en achterin een KNMI-medewerker die het nu echt ‘code rood’ vindt.
Hun positie als bezuinigingspost hebben de ambtenaren te danken aan het kabinet-Schoof. Dat nam zich in het regeerakkoord voor om het ambtenarenapparaat met 22 procent in te krimpen en de salarissen te bevriezen. Dat zou 600 miljoen euro op de begroting schelen. Volgens het kabinet was dat nodig, omdat het aantal ambtenaren de afgelopen jaren explosief is gegroeid: van 114 duizend in 2018 naar 157 duizend in 2024. De salariskosten groeiden volgens het FD nog wat harder door cao-loonstijgingen: met 68 procent.
Inmiddels heeft de realiteit het vorige kabinet ingehaald. Het Centraal Planbureau becijferde dat het invoeren van de nullijn de helft minder oplevert. En ondanks alle goede voornemens is het aantal ambtenaren niet gedaald maar verder toegenomen tot 160 duizend. Toch zegt minister van Binnenlandse Zaken Pieter Heerma vast te moeten houden aan ‘de politiek afgesproken nullijn’.
Volgens bestuurder De Jong lijkt Den Haag te vergeten dat alles wat in de politiek wordt bedacht, moet worden uitgevoerd door ambtenaren. ‘En steeds als er weer een kabinetswissel is en er weer nieuw beleid komt, betekent het dat er mensen aan het werk worden gezet’, zegt hij. ‘Dus als ze willen besparen, moeten ze misschien eens naar zichzelf kijken en beginnen met simpeler beleid.’
Schoonmaker Rinia hoopt vooral dat haar stem, en anders dan toch wel haar FNV-fluitje, vanaf het Jaarbeursplein in Den Haag wordt gehoord. Voor alle zekerheid staken de schoonmakers ook de komende twee dagen nog even door.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.