Iran wil dat olietankers die door de Straat van Hormuz varen voortaan tol betalen in cryptovaluta. Kan dat zomaar, of vallen dit soort betalingen ook onder de sancties?
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
1. Wat eist Iran precies?
Schepen moeten zich vooraf per e-mail melden bij de Iraanse autoriteiten, hun lading doorgeven en wachten op instructies voor doorgang. Volgens de Financial Times gaat het om een tolheffing van ongeveer 1 dollar per vat olie, die binnen enkele seconden moet worden betaald in cryptovaluta, zoals bitcoin. Op die manier probeert Iran te voorkomen dat betalingen kunnen worden gevolgd of bevroren onder internationale sancties.
Na beoordeling bepaalt Iran of en onder welke voorwaarden een schip mag passeren. Lege tankers mogen gratis door. Wie zonder toestemming vaart, loopt een risico; via Engelstalige radio-oproepen is gedreigd dat schepen ‘vernietigd’ kunnen worden.
Volgens berichten van onder meer persbureau Bloomberg werd er in de aanloop naar het staakt-het-vuren, begin april, al informeel tol geheven. Schepen die veilig wilden passeren, onderhandelden via tussenpersonen gelieerd aan de Islamitische Revolutionaire Garde (IRGC) over een vergoeding, in ruil voor een doorgangscode en een route langs de Iraanse kust. Die praktijk lijkt nu te worden geformaliseerd, met cryptovaluta als betaalmiddel.
2. Waarom wil Iran dat er in crypto wordt betaald?
Iran is door sancties grotendeels afgesloten van het internationale banksysteem. Betalingen in dollars of via reguliere banken worden doorgaans geblokkeerd. Cryptovaluta bieden een alternatief buiten dat systeem.
Iran gebruikt cryptovaluta al langer voor internationale handel, bijvoorbeeld bij olieverkopen en – zo meldde de Financial Times eerder – bij wapenexport. De tolheffing in Hormuz past in een strategie waarin het land koortsachtig zoekt naar manieren om inkomsten te genereren zonder afhankelijk te zijn van westerse financiële infrastructuur.
Opvallend is dat Iran vooral bitcoin noemt als betaalmiddel. Analisten wijzen erop dat het waarschijnlijker is dat andere cryptovaluta, zoals stablecoins, worden gebruikt. Dat zijn digitale munten die zijn gekoppeld aan de dollar, waardoor ze minder schommelen in waarde en daardoor ook geschikter zijn voor grootschalige transacties.
3. Mag dat zomaar?
Betalingen aan Iran, ook in cryptovaluta, kunnen door de Amerikaanse sanctiewaakhond OFAC worden gezien als zakendoen met een gesanctioneerde partij. Dat kan leiden tot hoge boetes en zelfs uitsluiting van internationale markten.
Het maakt daarbij weinig uit welk betaalmiddel wordt gebruikt: sancties richten zich op de tegenpartij. Bovendien is crypto minder anoniem dan vaak wordt gedacht. Transacties zijn zichtbaar op de blockchain en kunnen worden gevolgd. Zo meldde The Wall Street Journal onlangs dat wordt onderzocht of via cryptobeurs Binance geldstromen richting Iran zijn gelopen – iets wat het bedrijf ontkent.
Als Iran succesvol tol heft in crypto, kan dat een precedent scheppen voor andere gesanctioneerde landen, zoals Rusland. Cryptovaluta kunnen daarmee nadrukkelijker worden ingezet als geopolitiek instrument.
4. Hoe gaan rederijen om met de eis van Iran?
Op dit moment varen er nauwelijks schepen door de zeestraat, behalve een beperkt aantal met banden met Iran. Rederijen die minder afhankelijk zijn van westerse verzekeraars en financiers zouden eerder geneigd kunnen zijn het risico te nemen.
Westerse rederijen en verzekeraars zijn veel voorzichtiger, omdat zij direct blootstaan aan Amerikaanse en Europese sancties. Zonder verzekering varen veel schepen bovendien niet, waardoor doorgang in de praktijk vaak onmogelijk is.
5. Hoe groot is de rol van cryptovaluta in Iran?
Volgens analyses van blockchainbedrijf Chainalysis bereikte de Iraanse crypto-economie in 2025 een omvang van bijna 8 miljard dollar.
Een groot deel daarvan loopt via de Islamitische Revolutionaire Garde (IRGC). Naar schatting was de IRGC goed voor ongeveer de helft van alle Iraanse cryptotransacties. Adressen die aan de organisatie worden gelinkt, ontvingen meer dan 3 miljard dollar. Chainalysis benadrukt dat dit conservatieve schattingen zijn, omdat alleen bekende (gesanctioneerde) wallets worden meegerekend.
Waar crypto in Iran voor de staat een manier is om handel en inkomstenstromen overeind te houden, is het voor gewone Iraniërs een uitweg uit een instabiele economie. De nationale munt is door jarenlange hoge inflatie en economische isolatie sterk in waarde gedaald, waardoor digitale valuta een alternatief vormen om vermogen veilig te stellen.
Hoewel het gebruik officieel gereguleerd en deels beperkt is, wordt er in de praktijk op grote schaal in cryptovaluta gehandeld, onder meer via lokale en buitenlandse platforms.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant