Oorlog Midden-Oosten Terwijl er mogelijk nieuwe gesprekken komen, blokkeren de Amerikanen Iraanse havens. Toch voeren enkele aan China gerelateerde schepen ongemoeid door de Straat van Hormuz. Zes vragen en antwoorden over de stand van zaken rond de oorlog in het Midden-Oosten.
Een schip zondag in de Straat van Hormuz, voor de kust van de Omaanse provincie Musandam.
Waren de gesprekken mislukt? Dat was de indruk die zaterdag ontstond toen de delegaties van de Verenigde Staten en Iran onverrichter zake de Pakistaanse hoofdstad Islamabad verlieten. Maar Pakistan, dat zich als bemiddelaar heeft opgeworpen, geeft niet zomaar op. De onderhandelingen waren volgens de Pakistanen nooit bedoeld als „eenmalige inspanning”, maar als een „voortdurend diplomatiek proces”.
Op woensdag 22 april verloopt het staakt-het-vuren van twee weken tussen de twee strijdende partijen. Pakistan heeft voorgesteld om voor die tijd een tweede ronde gesprekken in Islamabad te organiseren. Zes vragen over de situatie in het Midden-Oosten.
Daar leek het zaterdag niet op: de Iraanse en Amerikaanse delegaties stonden lijnrecht tegenover elkaar, met weinig ruimte om een akkoord te bereiken. Maar in de dagen erna leek sprake van een achterdeurtje. Zo werd bekend dat de Amerikanen geëist hadden dat Iran voor twintig jaar zijn nucleaire activiteiten zou staken. Iran kwam met een tegenvoorstel: vijf jaar geen nucleaire activiteiten. Dat was voor de Amerikanen niet acceptabel.
Maar toch: er wordt gepraat. Dat is al minder stijfkoppig dan het leek. Waar gepraat wordt, is overeenstemming mogelijk.
Onder leiding van de toenmalige Amerikaanse president Barack Obama sloot Iran in 2015 het zogenoemde JCPOA-akkoord met de VS, China, Rusland, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk, Duitsland en de Europese Unie. Doel van die overeenkomst was het beperken van Irans nucleaire activiteiten, in ruil voor het opheffen van economische sancties.
Het akkoord beperkte het aantal centrifuges dat Iran gebruikte, de mate van uraniumverrijking en de omvang van de uraniumvoorraad. Nucleaire faciliteiten werden herbestemd voor civiele doeleinden. Iran zegde ook toe dat het inspecteurs zou binnenlaten om te controleren of het niet alsnog kernwapens maakt.
Trump zegde het akkoord tijdens zijn eerste presidentstermijn op. Volgens hem was het akkoord naïef en te slap. De oorlog met Iran komt volgens Trump mede voort uit de wens dat Iran „nooit” kernwapens mag maken. Inmiddels wordt toch weer onderhandeld over de duur van een moratorium op nucleaire activiteiten.
De Amerikaanse blokkade van de Straat van Hormuz, sinds maandagmiddag van kracht, richt zich op alle schepen die Iraanse havens als herkomst of bestemming hebben, of die door Iraanse wateren varen.
Met die laatste bepaling treffen de VS schepen die gebruikmaken van de ‘tolpoort‘ die Iran in de zeestraat heeft opgetuigd: nadat het land de reguliere doorvaart had geblokkeerd, richtte het een alternatieve route in. Die voert schepen door Iraanse territoriale wateren, tussen de eilanden Larak en Qeshm. Wie van de route gebruikmaakt, moet Iran betalen. Voor olietankers zou het tarief een dollar per vat zijn. De grootste olietankers, met een capaciteit van zo’n twee miljoen vaten, betalen 2 miljoen dollar – af te rekenen in cryptovaluta of Chinese yuan.
De Amerikanen zeggen alle andere scheepvaart door de Straat van Hormuz ongemoeid te laten.
De Amerikaanse blokkade treft onder meer de oliehandel van Iran, een belangrijke inkomstenbron. China is volgens schattingen afnemer van zo’n 80 tot 90 procent van de Iraans olie-export. Ondanks de oorlog ging de uitvoer de voorbije weken door.
Volgens analisten van Kpler exporteerde Iran in maart zo’n anderhalf miljoen vaten ruwe olie per dag via de Straat van Hormuz. Die olie wordt voornamelijk vervoerd door de Iraanse schaduwvloot, en op volle zee overgepompt op tankers uit andere landen, zoals Maleisië.
De schaduwvloot is een groep olietankers die verhullen waar ze vandaan komen, bijvoorbeeld door van vlag te wisselen, de transponder uit te zetten of de eigendomsstructuur te verduisteren. Zo wordt de olie van een ogenschijnlijk legitieme herkomst voorzien.
Dinsdagmiddag hadden zeker vier aan Iran gelieerde schepen de blokkade getrotseerd. De Rich Starry voer maandag vanuit de Perzische Golf naar de Iraanse ’tolpoort’, maar maakte precies op het moment dat de blokkade van kracht werd acuut rechtsomkeert. Enkele uren later had het schip alsnog de zeestraat gepasseerd.
De Rich Starry vaart onder de vlag van Malawi, een Afrikaans land zonder kustlijn dat geen officieel scheepsregister heeft, en is eigendom van een bedrijf uit Shanghai. Het schip staat sinds 2023 op de Amerikaanse sanctielijst.Ook drie andere schepen die met Iran in verband worden gebracht wisten de zee-engte ongemoeid te passeren. De gesanctioneerde Murlikishan – afkomstig uit het Chinese Lanshan – voer door de Straat de Perzische Golf in, terwijl de Christianna en de Elpis na een bezoek aan een Iraanse haven de andere kant op voeren, meldt de BBC.Een woordvoerder van het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken zei dat China „alleen met een alomvattend staakt-het-vuren de fundamentele voorwaarden kan scheppen voor de-escalatie”. De Amerikaanse blokkade noemde hij „gevaarlijk en onverantwoordelijk”.
Vorige week was het onduidelijk of Libanon onderdeel was van het staakt-het-vuren. Israël besloot van niet en liet woensdag een ongenadige bommenregen op zijn buurland neervallen. Sinds eind februari heeft Israël zeker tweeduizend Libanezen gedood.
Deze dinsdag gaan beide landen in Washington met elkaar om tafel, voor het eerst sinds 1993. De Libanese inzet van de gesprekken is eerst en vooral een staakt-het-vuren. Israël weigert dit vooralsnog. Een tweede eis is dat Israël zich uit Zuid-Libanon terugtrekt. Israël eist vooral ontwapening van Hezbollah.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet