Opiniepeiling Het waren opzienbarende cijfers: in een paar jaar tijd was het aandeel Britse jongvolwassenen dat regelmatig naar de kerk gaat verviervoudigd. Maar de peiling deugde niet.
Een kerk in het dorp Stoney Stanton in het Engelse graafschap Leicestershire.
Het was groot nieuws, in kerkelijke kringen maar ook daarbuiten. Een rapport van het Britse Bijbelgenootschap signaleerde vorig jaar een christelijke revival in het Verenigd Koninkrijk, met name onder de jeugd. Dat leek het vermoeden te bevestigen dat zich in het Westen na decennia van secularisatie een religieuze kentering aan het voltrekken is.
De cijfers in The Quiet Revival waren dan ook opzienbarend. Het rapport vergelijk de uitkomsten van een peiling onder 19.101 volwassenen in Engeland en Wales in 2018 met die onder 13.146 personen in dezelfde leeftijdsgroep in 2024. Wat bleek? in 2018 zei nog maar 4 procent van de 18-24-jarigen regelmatig naar de kerk te gaan, in 2024 was dat gestegen tot maar liefst 16 procent. Het totale aandeel kerkgangers in de bevolking zou in die zes jaar zijn gestegen van 8 naar 12 procent. „In kerken is overal iets wonderbaarlijks aan het gebeuren”, noteerde het Bijbelgenootschap, dat alle gevestigde voorspellingen over de teloorgang van het christendom logenstrafte.
Eén probleem: het onderzoek, uitgevoerd door het onderzoeksbureau YouGov, deugde niet. Na een barrage aan kritiek van sociologen die een heel andere trend zien in de Britse samenleving, analyseerde YouGov de data opnieuw. Daaruit bleek dat de peiling vervuild was geraakt door „frauduleuze” respondenten, voldoende in aantal om de meest relevante uitkomsten met procentpunten te beïnvloeden. De peiling was gebaseerd op online zelfrapportage. Dat is een riskantere methode dan het nemen van een representatieve steekproef. Dat de vervuiling niet eerder was opgemerkt, wijt het bureau aan onvoldoende gebruik van fraudedetectoren in het onderzoek. Het Bijbelgenootschap trok de studie teleurgesteld terug.
De werkelijke cijfers over het christendom in Groot-Brittannië zijn een stuk minder bemoedigend voor gelovigen. Die signaleren een gestage afname. Volgens de Office for National Statistics, het Britse CBS, daalde het aantal inwoners van Engeland en Wales dat zich christen noemt in tien jaar tijd van 59 procent (2011) tot 46 procent (2021). Van de Britse volwassenen bezoekt nu nog maar zo’n 9 procent regelmatig een kerk, blijkt uit een peiling van het National Centre for Social Research. Die afname strookt met ontwikkelingen in andere westerse samenlevingen. Zelfs in de van oudsher religieuze Verenigde Staten nam het aandeel belijdende gelovigen af, een trend die recent wel is afgevlakt.
Dat het Britse onderzoek geen stand houdt, betekent nog niet dat het tegendeel waar is en secularisatie in het algemeen doorzet. Sommige kerken signaleren groei en hernieuwde belangstelling voor godsdienst onder een jeugd op zoek naar spiritualiteit en zingeving. Conservatieve bewegingen spelen daar op in. Christelijk nationalisme is een pijler van de MAGA-beweging in de VS, met vertakkingen naar Europa. Forum voor Democratie zoekt in Nederland toenadering tot christelijke groepen. De radicaal-rechtse influencer Eva Vlaardingerbroek, die meent dat in Europa door moreel relativisme en immigratie een „witte genocide” dreigt, bekeerde zich in 2023 tot het katholicisme.
Ook in Nederland zijn signalen dat belangstelling voor het geloof onder de jeugd toeneemt, los van kerkelijke orthodoxie. Het onderzoek God in Nederland, sinds 1966 elke tien jaar uitgevoerd, stelde vorig jaar vast dat de ontkerkelijking in Nederland doorzet (in 2014 was nog 32 procent lid van een kerkgenootschap, in 2024 was dat gedaald tot 27 procent), maar zag tegelijkertijd een trendbreuk. Jongeren van generatie Z (geboren tussen 1997 en 2012, ook wel ‘de eerste internetgeneratie’ genoemd) bleken in het onderzoek aanmerkelijk positiever over het geloof dan de voorgaande generatie, die van de millennials (1981-1996).
Ook niet-kerkelijke Nederlanders toonden volgens God in Nederland toenemende waardering voor het christendom, als moreel baken en sociaal bindmiddel. Dat wijst op een groeiende ‘culturele’ waardering van het christendom, los van orthodoxe theologie of kerkbezoek. Religiewetenschapper Paul Vermeer van de Radboud Universiteit in Nijmegen relativeerde op de site van de universiteit de conclusie over de jeugd: het ging om één knikje omhoog”, mogelijk beïnvloed door zelfselectie. „Jongeren met interesse in het geloof zijn eerder geneigd de vragenlijst in te vullen”, aldus Vermeer.
Op de hoogte van kleine ontdekkingen, wilde theorieën, onverwachte inzichten en alles daar tussenin