De toezichtscommissie die het werk van de inlichtingendiensten AIVD en MIVD beoordeelt, maakt zich zorgen over de inbreuk op de grondrechten van burgers bij het onderscheppen van glasvezelkabels. De TIB schrijft dat in haar jaarverslag, dat dinsdag verschijnt.
is onderzoeksjournalist bij de Volkskrant met als specialisatie cybersecurity en inlichtingendiensten.
Sinds een wetswijziging in 2017 mogen AIVD en MIVD glasvezelkabels aftappen. Daarover loopt het grootste deel van de moderne communicatie: app-berichten, e-mails, videogesprekken, maar ook bezoeken aan websites, gameplatforms of YouTube.
De onderschepping van dit dataverkeer door de veiligheidsdiensten is ongericht, maar aan voorwaarden verbonden. Door de technische complexiteit van het aftappen van grote hoeveelheden dataverkeer duurde het lang voordat de AIVD en de MIVD deze bevoegdheid zijn gaan inzetten. Ook verhouden sommige voorwaarden – zoals het principe dat de interceptie ‘gericht’ moet zijn – zich slecht tot de praktijk van het afvangen van grote hoeveelheden data.
In 2021 wees de TIB nog een aanvraag af waarbij de gegevens van ‘miljoenen burgers’ onderschept zouden worden. Intussen constateert de toezichthouder dat het aantal ‘toegangspunten’ waar de diensten aftappen, is gegroeid en dat AIVD en MIVD het afluisteren van glasvezelkabels hebben geïntensiveerd. Meer teams zijn ermee bezig en de omvang van wat wordt onderschept, is toegenomen.
‘Dat gaat gepaard met het ongericht verwerven van zeer aanzienlijke hoeveelheden gegevens van personen of organisaties uit meerdere gegevensstromen vanuit meerdere accespoints’, schrijft de TIB.
Omdat AIVD en MIVD moeten beschrijven wat de interceptie oplevert, neemt de toezichtscommissie daar kennis van. Die vindt, blijkens het jaarverslag, de opbrengst niet zo groot. ‘De TIB heeft nog altijd zorgen over de verhouding tussen de inbreuk op grondrechten enerzijds en de achterblijvende opbrengst anderzijds bij de inzet van kabelinterceptie.’ Zij vergelijkt het resultaat met dat van een ‘gerichte hackoperatie’.
Vanwege de digitale dreiging uit Rusland en China, zijn AIVD en MIVD onder een nieuwe, tijdelijke wet minder gebonden aan knellende voorwaarden. De diensten kunnen makkelijker onderzoek doen naar een gegevensstroom waarvan zij menen dat die mogelijk interessant is.
Dit was een wens van de diensten om zo snel te kunnen inspelen op digitale aanvallen vanuit Rusland en China. De TIB schrijft dat van de ruim 4.600 verzoeken voor het inzetten van bevoegdheden, slechts 1,5 procent betrekking had op deze Tijdelijke Wet.
Veruit het grootste deel van de aanvragen van AIVD en MIVD om te mogen afluisteren of hacken, 96 procent, werd in 2025 toegekend door de TIB. In 1,3 procent van de gevallen was de aanvraag, ook na aanpassingen, niet rechtmatig.
Dit betekent dat de TIB elke week de inzet van een bevoegdheid afwijst terwijl de minister de diensten daarvoor wel toestemming had gegeven. Dat gaat onder andere over het inzetten op zogeheten ‘non-targets’: mensen of bedrijven die niet worden beschouwd als een bedreiging voor de democratische rechtsorde, maar die mogelijk wel interessante informatie hebben over doelwitten van de diensten.
Luister hieronder ook naar de podcast Schaduwoorlog. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant