De Frans-Algerijnse Albert Camus (1913-1960) oogstte tijdens en na de Algerijnse Revolutie kritiek door geen duidelijke kant te kiezen. Inmiddels wordt de grondlegger van het absurdisme juist omarmd: gen Z ziet wel wat in zijn filosofie dat het leven geen betekenis heeft.
Google eens: Should I have a cup of coffee or… Grote kans dat het eerste resultaat is: zoek hulp, bel 113. ‘Zal ik mezelf van kant maken of een kop koffie drinken?’ zou een citaat zijn van de Frans-Algerijnse schrijver en filosoof Albert Camus (1913-1960). Tenminste, dat wordt online veel gedacht. In werkelijkheid is het citaat nergens bij Camus te vinden.
Opnieuw wordt hij – ver na zijn dood – verkeerd geïnterpreteerd, nu niet door Franse existentialisten, of de Algerijnse bevolking tijdens de Franse koloniale bezetting, maar door gen Z op TikTok en Instagram.
In de rubriek ‘Reputaties’ kijken we hoe de betekenis van denkers en kunstwerken, van schrijvers en hun personages kantelt en evolueert.
Op het internet wemelt het van de (al dan niet correcte) Camus-citaten en absurdistische Camus-memes: een figuur die Camus port met een stok, met de tekst: ‘Fix mijn leven.’ Op TikTok circuleren foto’s van Camus omringd met roze glitters en de tekst: ‘Hot girls love Albert Camus.’ Online is Camus zichtbaar weer à la mode: als meme, hunk en held.
Camus, in 1913 geboren in Mondovi (nu: Dréan) in Frans-Algerije, geldt als grondlegger van het absurdisme: de filosofie dat het leven geen betekenis heeft. Het absurde is in zijn visie de botsing van menselijke verlangens (naar rechtvaardigheid, liefde, et cetera) met een wereld die daar onverschillig tegenover staat. De ontsnapping uit die paradox ligt volgens Camus in het verzet: hartstochtelijk leven, ondanks die apathische wereld.
Camus schreef essays, toneelstukken en fictie; zijn bekendste werken zijn L’Étranger (De vreemdeling, 1942), La peste (De pest, 1947) en La chute (De val, 1956). De vreemdeling werd meerdere keren verfilmd: als Lo Straniero (1967), Yazgı (2001) en onlangs, in 2025, als L’Étranger door de Franse regisseur François Ozon, die een nieuw perspectief aan Camus’ tekst toevoegt.
Net als de roman volgt Ozons film noir het personage Meursault, een Fransman in Algerije tijdens de Franse overheersing (1830-1962). Begin jaren veertig schiet Meursault ‘zomaar’ een Arabier op het strand dood. Zowel Camus als Ozon toont de spanningen tussen Algerijnen en Franse kolonisten. Meursault heeft als Fransman meer privileges dan het slachtoffer. Toch krijgt hij de doodstraf; niet alleen wegens de moord, maar ook door zijn onverschillige houding tijdens de rechtszaak. In de laatste dagen van zijn leven omarmt Meursault, in lijn met het absurdisme van Camus, ‘de tedere onverschilligheid van de wereld’.
Aan het slot van de film L’Étranger staat de zus van de vermoorde Arabier, Djemila, bij zijn graf. We zien de naam Moussa Hamdani op de grafsteen. Dat de vermoorde Arabier bij Ozon Moussa heet, is geen toeval. In 2013 gaf de Algerijnse schrijver Kamel Daoud hem die naam in de op De vreemdeling geïnspireerde roman Moussa, of de dood van een Arabier. Daarin vertelt Haroen, Moussa’s broer, over zijn zoektocht naar het lichaam van zijn vermoorde broer. Ozons film lijkt die zoektocht symbolisch te voltooien door Moussa te begraven.
Onlangs maakte de Algerijnse regisseur Malek Bensmaïl bovendien nog de film The Arab (2026), die weer is gebaseerd op het boek van Daoud. Samen vormt het drieluik van Ozon, Daoud en Bensmaïl een kritisch antwoord op Camus’ roman. In De vreemdeling blijft de Arabier naamloos en stemloos. De Algerijnse bevolking werd gereduceerd tot achtergrondgeluid. Door zijn verhaal opnieuw te vertellen vanuit hedendaags perspectief ontstaan nieuwe gesprekken over de wonden van postkoloniaal Frans-Algerije.
Camus werd tijdens zijn leven sterk beïnvloed door de existentialistische filosoof Jean-Paul Sartre. In de jaren vijftig kwam er door politieke meningsverschillen een einde aan hun vriendschap: Sartre verdedigde het marxisme en het gebruik van politiek geweld, Camus was daar tegen. Een jaar na Camus’ dood in 1960 schreef Sartre laatdunkend aan een vriend ‘dat hij (Camus, red.) beter een oplichter in Algiers had kunnen zijn.’
Camus had die woorden waarschijnlijk moeilijk kunnen verdragen. Hij was een pied-noir: een Fransman geboren in Algerije tijdens de Franse koloniale overheersing. Camus was kritisch op de Franse koloniale politiek, maar sprak zich ook uit tegen volledige onafhankelijkheid van Algerije. Die positie leverde hem van beide kanten kritiek op. In 1954, tijdens de Algerijnse Revolutie, stelde hij zichzelf op als bemiddelaar, maar zijn oproep vond weinig gehoor. Hierna sprak hij niet meer publiekelijk over de Algerijnse kwestie.
Destijds alom verguisd duikt Camus nu dus online op als onverwachte held. Zijn filosofie blijkt jongeren van nu aan te spreken. En die zijn op het oog niet erg bezig met Camus’ positie binnen het postkoloniale debat.
Martine Berenpas, docent ethiek en politiek aan de Fontys Hogeschool in Tilburg, bevestigt zijn populariteit. Zij geeft les in het absurdisme, en van haar vijftig studenten hebben er 48 Albert Camus aangemerkt als hun favoriete filosoof.
Maar waarom loopt gen Z opeens met hem weg? Vooral de manier waarop Camus omgaat met de zinloosheid van het bestaan vindt onder jongeren veel weerklank. In zijn essay De mythe van Sisyphus (1942) vraagt Camus de lezer bijvoorbeeld om zich Sisyphus voor te stellen als een gelukkig man. In de mythe is Sisyphus gedoemd een rotsblok een berg op te duwen dat telkens weer naar beneden rolt. Het moderne leven kan soms vergelijkbaar zinloos voelen: dagelijkse routine, studie of werk lijken eindeloze, nutteloze herhalingen zonder gegarandeerde beloning. Maar wie Sisyphus als gelukkig beschouwt, kan daar troost aan ontlenen: betekenis ligt niet in het resultaat, maar in het handelen zelf.
In een wereld die voor veel jongeren angstaanjagend en onzeker is, zijn absurdistische Camus-memes blijkbaar een uitlaatklep. Het verzet tegen het zinloze als een soort overgangsritueel, van rebellerende adolescent naar berustende, verantwoordelijke volwassene. Misschien is dat wel Camus’ vreemdste wedergeboorte: binnen het postkoloniale debat bekritiseerd, maar online gekoesterd als zelfhulpgids voor jongeren, die tussen memes en malaise ontdekken dat het leven, ondanks alles, de moeite waard is.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant