Na maandag vragen te hebben aangehoord van inmiddels twintig fracties in de Eerste Kamer, is het vandaag de beurt aan minister Bart van den Brink (Asiel en Migratie, CDA) om uitleg te geven over de twee asielwetten van oud-minister Marjolein Faber. Hij zal toezeggingen moeten doen.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft onder meer over justitie.
De Tweede Kamer heeft ingestemd met beide wetten. Een meerderheid voor de Asielnoodmaatregelenwet en de Wet invoering tweestatusstelsel in de Eerste Kamer lijkt op voorhand alleen mogelijk als Van den Brinks eigen CDA-fractie (6 zetels) volgende week voor de wetten stemt. In de Tweede Kamer was zij nog tegen. Alle ogen waren maandag dan ook gericht op Madeleine van Toorenburg, die namens het CDA als elfde spreker het woord voerde.
Als voormalig Tweede Kamerlid staat Van Toorenburg bekend als iemand die rechts in het CDA staat en zich in elk geval altijd stevig heeft uitgelaten over overlastgevende, uitgeprocedeerde asielzoekers. Maar krijgt zij in haar fractie ook de openlijk aarzelende Theo Bovens en Janny Bakker-Klein mee? Die twee senatoren waren bij het eerste deel van het debat nog niet aanwezig.
Pijnpunt voor hen is vooral ook het derde dossier dat op de agenda staat, de strafbaarstelling van illegaliteit. Die is vorige zomer per PVV-amendement aan de asielwet toegevoegd. Met een zogenoemde ‘novelle’ is deze strafbaarstelling weliswaar verzacht: het geven van een kop soep aan iemand die zonder geldige papieren in Nederland verblijft, is niet strafbaar meer. Over de strafbaarstelling staat het nu letterlijk zo: ‘Deelnemen aan dit misdrijf, anders dan als pleger, is niet strafbaar.’
Maar illegaal verblijf is ‘als pleger’ dus wel degelijk strafbaar, volgens de wet. De vraag is vervolgens: hoe ver strekt dat? Volgens de Memorie van Toelichting niet ver: ‘De reikwijdte van de strafbaarstelling is rechtens beperkt tot de groep vreemdelingen die wel kunnen, maar niet willen meewerken aan vertrek en dat effectief frustreren.’ Maar dat staat niet in de wet zelf, waardoor de reikwijdte in feite onbepaald is.
Hierover zei Van Toorenburg voorafgaand aan het debat daar alles van te willen weten. Of het een opzetje is met de minister, met wie zij als partijgenoot ongetwijfeld eerder overleg heeft gehad, doet niet veel ter zake. Al ligt het niet voor de hand dat de fractie de eigen minister en vicepremier zal afvallen. Het komt deze dinsdag vooral aan op de uitleg van Van den Brink, die tot de wetsgeschiedenis gaat behoren en later voor rechters relevant kan zijn.
Maandagavond rond tien uur zei Van Toorenburg in haar bijdrage dat ze graag meer duidelijkheid van de minister wil hebben over het ‘samenspel’ van de voorliggende wetten met de invoering (per half juni) van het Europees asiel- en migratiepact. Veel andere senatoren stelden daar ook vragen over.
De strafbaarstelling van illegaliteit noemde zij ‘nog altijd een graat in onze keel’ en ‘een akelig politiek vluggertje’. Ze vond dat ‘het nut van een tweekamerstelsel maar weer eens is bewezen’. Ze vroeg Van den Brink ‘pas op plaats te maken’ met de invoering van de strafbaarheidsbepaling, of de Kamer anderszins te verzekeren dat het echt om ‘een zeer beperkte groep’ gaat - en dus niet om alle gedocumenteerden. Een ‘invoeringstoets’, na het aannemen van de wet, zou daarbij kunnen helpen.
Het debat begon maandagmiddag tegen vier uur met de bijdragen van vier verklaarde tegenstanders: GroenLinks-PvdA (nu Pro), ChristenUnie, Volt en de van de VVD afgesplitste senator Cees van de Sanden. GL-PvdA-senator Fatah Karimi had drie kwartier spreektijd aangevraagd en benutte die ten volle. De ‘Faber-wetten’ konden in haar ogen geen enkele genade vinden.
Karimi: ‘Dit kabinet (van D66, VVD en CDA, red.) neemt de volle politieke verantwoordelijkheid voor de gebreken in deze wetten en voor het proces waarin ze tot stand zijn gekomen. Het is een keuze voor afschrikking als strategie.’ Het kabinet-Schoof wilde onder druk van de PVV aanvankelijk noodrecht inzetten, maar dat werd in de Eerste Kamer voorkomen.
Volgens Karimi staat met deze wetten, die de komst van het aantal asielzoekers naar Nederland moeten verlagen, ‘medemenselijkheid onder druk’. Ze noemde het feit dat minstens negen instanties negatief hebben geadviseerd, terwijl het huidige kabinet de wetten wil doorzetten, ‘een alarmsignaal voor onze rechtsstaat’ en ‘een normalisering van de doelen van radicaal-rechts’.
Hoewel Van den Brink de eerste dag nog niet aan het woord kwam, richtte ze wel openlijk de vraag tot hem die veel bange ongedocumenteerden nu hebben, aldus Karimi: ‘Kan ik op een verjaardag nog wel vertellen wat ik doe? Kan de minister antwoord geven op die vraag?’ Vanuit de verte knikte Van den Brink hevig van ‘ja’ in haar richting.
Tineke Huizinga van de ChristenUnie zei dat het feit dat de uitleg van de wet, die wel in de Memorie van Toelichting staat maar niet in de wettekst, tot veel onzekerheid leidt bij mensen die zonder geldige papieren in Nederland verblijven. ‘Met de novelle is voor mijn fractie de kou niet uit de lucht. Mensen zullen onder de radar verdwijnen. Is dat wat we willen?’
Volgens Gaby Perin van Volt zijn de wetten ‘juridisch onvoldoende onderbouwd en moeilijk uitvoerbaar’, en brengen ze mens en maatschappij ‘aantoonbare schade’ toe. Perin: ‘Het stelt mij teleur dat de wetsvoorstellen van Faber door drie democratische partijen worden doorgeduwd. Ik had juist verwacht dat zij afstand zouden nemen van deze wetgevingstijl.'
Opmerkelijk was de bijdrage van ex-VVD-senator Van de Sanden. Hij liet eerder al weten tegen de wetten te zijn, maar onderbouwde dat met een juridisch betoog waarvan Partij voor de Dieren-senator Peter Nicolaï vond dat de hele Eerste Kamer er ‘een voorbeeld’ aan kon nemen.
Van de Sanden verwees uitvoerig naar een betoog van Ybo Buruma, raadsheer bij de Hoge Raad, in het Nederlands Juristenblad, getiteld: ‘Strafbare illegaliteit, fundamenteel onjuist.’ ‘De wetten verzwaren de uitvoering, in plaats van haar te verlichten’, aldus Van de Sanden. ‘Deze wetten zijn een politiek machtsinstrument in een wettelijk jasje.’
Dit schoot Van Toorenburg in het verkeerde keelgat. ‘Sinds 2002 hamert de VVD op strafbaarstelling van illegaliteit. Op de slippen van die partij bent u de politiek binnengekomen. U hebt daar nooit afstand van genomen. Ik vind het goed dit even te memoreren, anders is uw betoog iets te superieur.’
Na de dinerpauze kwamen voorstanders als VVD, FvD, JA21, BBB en 50Plus aan het woord. Maar eerst sprak Boris Dittrich van regeringspartij D66. De partij behoort tot de 32 zetels in de senaat waarvan vooraf duidelijk is dat zij tegen beide wetten en de novelle zullen stemmen.
Want, zei Dittrich, ‘vooral de strafbaarstelling ligt ons als een steen op de maag.’ De partij heeft een separate positie bedongen in het coalitieakkoord dat ten grondslag ligt aan het kabinet-Jetten, ondanks het feit dat datzelfde kabinet wil dat de wetten worden aangenomen.
PVV-senator Alexander van Hattem vroeg Dittrich of de partijen ‘überhaupt wel een coalitie hebben’ en of dit niet ‘regeren à la carte’ is? Nee, zei Dittrich, ‘als coalitiepartners geven wij elkaar de ruimte. Doe daar niet krampachtig over. Dat wij coalitiepartners zijn, betekent niet dat je je eigenheid overboord moet gooien.’
SGP-senator Peter Schalk vroeg zich bij herhaling af waarom diverse partijen de huidige angst van ongedocumenteerden aan de orde stelden, terwijl in de aan het debat voorafgaande schriftelijke behandeling steeds is gewezen op de beperkte reikwijdte van de wet. ‘U hebt toch de uitleg van de minister gelezen? Die gaat deel uitmaken van de wetsgeschiedenis.’
Schalk bestreed dat de wetten alleen maar hardvochtig zijn en benadrukte dat in Nederland wetten democratisch worden vastgesteld, met zeer veel waarborgen. Maar SP-senator Rik Janssen sprak juist over de wetgeving als ‘een juridische schietschijf’.
Na de beantwoording vandaag door Van den Brink is de (hoofdelijke) stemming in de Eerste Kamer voorzien volgende week dinsdag 21 juni.
Luister ook naar onze politieke podcast ‘De Kamer van Klok’:
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant