Viktor Orbán is onttroond als premier van Hongarije. Oppositieleider Péter Magyar wacht na zijn verkiezingswinst een heidens karwei: hij moet afrekenen met Orbáns machtssysteem, dat na zestien jaar diep in de Hongaarse instituties is verankerd.
zijn nieuwsverslaggevers van de Volkskrant en volgen de Hongaarse parlementsverkiezingen.
‘We hebben Hongarije bevrijd’, zei Magyar zondagavond tijdens zijn overwinningsspeech. ‘Tisza en Hongarije hebben deze verkiezing gewonnen. Niet nipt, maar ruim.’ Het oneerlijke Hongaarse districtenstelsel, door Orbán volledig naar zijn hand gezet, heeft zich tegen zijn architect gekeerd: juist daardoor is Tisza vrijwel verzekerd van een tweederdemeerderheid in het parlement.
Die zal de komende jaren cruciaal zijn: alleen zo kan Tisza grondwetswijzigingen en andere verregaande hervormingen doorvoeren. ‘Ons land heeft geen tijd te verliezen. Het is beroofd, verraden, in schulden gestort, geruïneerd en veranderd in het meest corrupte land van Europa’, zei Magyar voorafgaand aan zijn eerste persconferentie na zijn verkiezingsoverwinning van zondag. Wat weten we over Magyars plannen voor de komende jaren? En met welke obstakels zal hij te maken krijgen?
Magyar liet tijdens zijn campagne nog veel in het midden over zijn standpunten, om zowel progressieve Hongaren als teleurgestelde Orbánstemmers aan hem te binden. Zoals veel uitdagers van autoritaire leiders voerde Magyar vooral een anti-corruptiecampagne. ‘Degenen die dit land hebben bestolen, zullen verantwoordelijk worden gehouden’, zei Magyar in zijn overwinningsspeech.
De Hongaarse rechtsstaat verkeert na zestien jaar Fidesz in erbarmelijke staat. Onderzoekers van de Central European University (CEU) omschrijven het land als een ‘postcommunistische maffiastaat’. Waakhonden staan volledig buitenspel, openbare aanbestedingen gaan naar oligarchen die bevriend zijn met Orbán. ‘Orbán heeft Hongarije gerund als een criminele organisatie’, zegt Bálint Magyar (geen familie van de aanstaande premier), een van de onderzoekers.
Sinds hij in 2010 aan de macht kwam, heeft Orbán alle controlerende organen verschraald of volgestopt met vertrouwelingen. Daardoor konden al zijn autocratische hervormingen worden doorgevoerd in het parlement, met een nieuwe grondwet in 2011 als overweldigende aftrap. Vervolgens konden de Fidesz-regeringen, door de herschreven grondwet zo goed als verzekerd van een tweederdemeerderheid, het volledige skelet van de Hongaarse samenleving en overheid naar Orbáns hand zetten.
De lijst instituten die door Fidesz zijn overgenomen, is ellenlang. Leden van het Grondwettelijk Hof zijn door Orbáns partij benoemd. De politie kreeg de taak de regering te beschermen, in plaats van corruptie te onderzoeken. De inlichtingendiensten, ook volledig onder controle van Fidesz, onderzoeken kritische burgers met spionagesoftware. De publieke omroep kwam onder gezag van Fidesz, commerciële media zijn overgenomen door bevriende oligarchen. De fiscale raad, die de begroting moet goedkeuren, is ook op de hand van Fidesz.
Als Magyar op zijn beurt ook een tweederdemeerderheid weet te behalen in het parlement, zal hij moeten afrekenen met al deze Fidesz-loyalisten op sleutelposities. Hij treft in president Tamás Sulyok weliswaar een bondgenoot van Orbán, maar Sulyok kan voorstellen van de regering hooguit vertragen.
Magyar sorteert bovendien voor op een nieuwe president: in zijn overwinningsspeech riep hij Sulyok op om Tisza ‘zo snel mogelijk’ opdracht te geven om een regering te vormen en daarna op te stappen.
Ook andere Fidesz-hoogwaardigheidsbekleders moeten vertrekken, eiste Magyar: de procureur-generaal en de voorzitters van het Grondwettelijk Hof, het Hooggerechtshof, de mededingingsautoriteit en de media-toezichthouder.
Dat het niet eenvoudig is om een afgebrokkelde rechtsstaat te herstellen, bleek de afgelopen jaren in Polen. Daar worstelt premier Donald Tusk sinds zijn aantreden met de erfenis van het rechts-nationalistische PiS. Niet voor niets kondigde Magyar aan dat zijn eerste buitenlandse reis naar Warschau zal gaan.
Volgens CEU-onderzoeker Magyar, die in het verleden namens de liberalen onderwijsminister was, is er echter een groot verschil met Polen. ‘Je kunt het niet eens zijn met hun standpunten en wat men in Polen met de rechtsstaat heeft gedaan, maar PiS-leden waren geen criminelen. Tisza krijgt straks toegang tot geheime documenten en kan een strafrechtelijk onderzoek beginnen naar het regime van Orbán.’
Daar heeft Magyars aanhang wel oren naar, bleek tijdens zijn verkiezingsspeech. ‘Naar de gevangenis, naar de gevangenis!’, riep de menigte toen Magyar het over corrupte Fidesz-getrouwen had.
Volgens Bálint Magyar kan niet worden onderschat hoe groot de gevolgen van vervolging kunnen zijn. ‘Ik moet denken aan Janoekovytsj’, zegt Magyar, verwijzend naar de pro-Russische president van Oekraïne, die in 2014 werd afgezet na de Majdanrevolutie. ‘Daarna zagen we op de Oekraïense tv de beelden van zijn paleis en gouden toiletten. De morele ineenstorting van het regime van Orbán zal ook het einde betekenen van Fidesz als partij.’
Naast corruptiebestrijding legde oppositieleider Magyar de afgelopen maanden de nadruk op het nut van het Hongaarse lidmaatschap van de EU. Onder Magyar moet Hongarije het vertrouwen van de EU en de Navo terugwinnen en in 2030 de euro invoeren.
De 17 tot 18 miljard euro aan Europese tegoeden die nu bevroren zijn vanwege Orbáns schendingen van de rechtsstaat, zijn voor Magyar onmisbaar om de Hongaarse economie te herstellen. Zondagavond beloofde Magyar dat hij kort na zijn aantreden als premier naar Brussel zal reizen ‘om de Europese gelden terug naar huis te brengen’. ‘Hongarije zal weer een Europees land zijn.’
Voordat Hongarije de Europese miljarden terugkrijgt, moet het land eerst door 27 hoepels springen die de EU heeft geformuleerd, voornamelijk op het gebied van de rechtsstaat en het juridische apparaat. Daarbij is haast geboden: voor 10 miljard euro, afkomstig uit een Europees covidherstelfonds, is de deadline al eind augustus.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant