Hongaarse verkiezingen
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Een sterke man die door de kiezer naar huis wordt gestuurd: daar kikkert een mens van op. Zestien jaar lang kon Viktor Orbán Hongarije naar eigen inzicht herinrichten. Hij vertrapte rechtsstaat en democratie, maakte van Hongarije een snoepwinkel voor familie en vrienden – en een hel voor journalisten en andersdenkenden. Hij zocht ruzie met de Europese Unie en recent met Oekraïne. Orbán vond Vladimir Poetins Rusland veel leuker, en schurkte ook enthousiast tegen Donald Trumps huiveringwekkende versie van de Verenigde Staten aan. De Hongaarse premier was het grote voorbeeld voor radicaal-rechtse, autoritaire, anti-democratische en oerconservatieve krachten in de wereld, in de VS, maar ook in Nederland. Genoeg, zei een ruime meerderheid van de Hongaren zondag.
En dat terwijl alles was gedaan om de verkiezingsuitslag te beïnvloeden. Er was aan het kiesstelsel gesleuteld. De Amerikaanse vicepresident JD Vance kwam naar Boedapest om campagne te voeren. In Servië werden explosieven gevonden bij een gaspijpleiding die naar Hongarije loopt, en meteen werd met de beschuldigende vinger naar Oekraïne gewezen. De Hongaarse kiezer trapte er niet in en gaf oppositieleider Péter Magyar een monsteroverwinning.
De beelden van de juichende massa in Boedapest zondag zijn een echo van die uit 1989, het jaar dat het communisme viel in Midden- en Oost-Europa. Een halve eeuw dictatuur is niet hetzelfde als zestien jaar illiberale democratie, zoals Orbán zelf graag zijn ideologie omschrijft, maar voor veel jonge Hongaren, die niets anders kennen dan Orbán, is dit zonder meer ook een moment van bevrijding. Ironisch genoeg was het Orbán zelf die in 1989, als jonge dissident, tijdens toespraken vurige pleidooien hield over vrijheid en vrije verkiezingen.
Voor de EU is zijn nederlaag een belangrijke opsteker. Orbáns Hongarije stelde zich op als dwarsligger, recent nog in de discussie over miljarden aan Europese steun voor Oekraïne. Voor de Europese samenwerking raakte dit aan een existentiële vraag: hoe ga je om met leden die niet alleen de regels van de club schenden, maar de club zelf actief ondermijnen, met Amerikaanse en Russische hulp? Het is zonder meer waar dat de Europese samenwerking soms van landen verlangt dat ze inschikken, maar kenmerkend voor de EU, en voor het succes daarvan, is dat er juist ook veel ruimte wordt gelaten aan nationale politieke overwegingen. Onder Orbán maakte Hongarije maximaal misbruik van die ruimte, door zich in cruciale dossiers, zoals de Oekraïne-oorlog, niet solidair op te stellen en zelfs blokkades op te werpen.
De overwinning van Péter Magyar draagt de belofte in zich van een nieuw begin. Hij wil, zo zei hij ook zondagavond tijdens zijn overwinningsspeech, weer snel aansluiting zoeken bij NAVO en EU. Tegelijkertijd zal het lastig worden om de schade aan de rechtsstaat die onder Orbán is aangericht, weer ongedaan te maken. Orbáns kliek bezet voorlopig sleutelposities in bedrijfsleven en ambtenarij, economisch heeft Hongarije het zwaar. Veel kiezers stemden in de eerste plaats tégen Orbán, Magyars electoraat is een vat vol moeilijk te overbruggen tegenstrijdigheden, van heel liberaal tot heel conservatief. De supermeerderheid die Magyar van de kiezer heeft gekregen, zal het makkelijker maken om hervormingen door te duwen, maar kan ook een valkuil worden als de verleidingen van de macht te groot worden. De oude cultuur van vriendjespolitiek van Orbán mag niet worden vervangen door een nieuwe.
Europaredacteuren praten je bij over de belangrijkste ontwikkelingen in de EU