Journalist, interviewer en televisiemaker Sonja Barend is zaterdag op 86-jarige leeftijd overleden. In de jaren tachtig en negentig maakte ze een van de meestbesproken en controversiële tv-programma’s van het land.
schrijft voor de Volkskrant over theater, cabaret en media.
De laatste jaren had zij weinig behoefte meer om in de media te verschijnen, maar gelukkig kon de tv-kijker bij de jaarlijkse uitreiking van de Sonja Barend Award altijd weer even zien hoe het met naamgever Sonja Barend ging. De recentste editie werd 13 oktober 2025 uitgereikt aan journalist Coen Verbraak voor zijn interview met oud-advocaat Bram Moszkowicz. Zoals we van haar gewend waren, mengde Sonja Barend zich ook in de andere gesprekken aan tafel, zoals die over politiek.
Zaterdag is de legendarische journalist, interviewer en televisiemaker Sonja Barend op 86-jarige leeftijd overleden in haar huis in Amsterdam in het bijzijn van haar familie. Dat heeft omroep BNNVara zondagmiddag naar buiten gebracht. De omroep noemt Barend een ‘icoon dat het gezicht en het geweten van de omroep mede heeft gevormd’.
Dat de prijs voor het beste tv-interview haar naam droeg was logisch, aangezien Barend veertig jaar een vaste waarde was op de Nederlandse televisie en de ‘koningin van de talkshow’ werd genoemd. In de jaren tachtig en negentig van de 20ste eeuw maakte Sonja Barend, samen met haar eindredacteur Ellen Blazer, een van de meestbekeken, besproken en controversiële tv-programma’s van het land.
In haar wekelijkse uitzending van de talkshow Sonja op... (die van start ging in 1981 met Sonja op maandag, in de jaren daarna volgden alle andere dagen van de week) voerde Barend op betrokken wijze gesprekken over vaak gevoelige maatschappelijke onderwerpen. Daarbij schroomde zij niet om ook haar eigen morele kompas en mening in te brengen. Deze uitzendingen bepaalden het publieke debat en leidden regelmatig tot opschudding.
Als talkshow was Sonja onderscheidend en vernieuwend omdat de nadruk niet lag op het uitnodigen van enkel politici of gezagsdragers. Het was een plek waar de ‘gewone’ man of vrouw zijn of haar verhaal kon doen. Bij Sonja werden taboes doorbroken. Aan haar tafel kon een homoseksuele man zijn angst voor aids toelichten in de begintijd van de epidemie, en aanhangers van de Bhagwan-beweging mochten zich verdedigen tegen het ontstane beeld van hun goeroe. Aan tafel bij Sonja deed een man met het Gilles de la Tourette-syndroom zijn verhaal, het ging over donorvaders en draagmoeders en er was een controversieel gesprek met een pedofiel.
Er was vaak reuring rond het programma en de uitzendingen bepaalden het gesprek bij de koffieautomaat van de volgende ochtend. Het was ook televisie in een tijd dat Nederland nog massaal naar dezelfde programma’s keek. De talkshow van Sonja trok gemiddeld vijf miljoen kijkers. Sonja sloot haar uitzendingen altijd af met de beroemd geworden zin: ‘Voor straks: lekker slapen en morgen gezond weer op’.
Als interviewer op televisie durfde Sonja Barend altijd alles te vragen aan iedereen. Dat was een fascinerende paradox met de relatie met haar moeder, aan wie zij bepaalde vragen over haar jeugd tijdens de Tweede Wereldoorlog haar leven lang uit de weg ging. Deze tegenstelling bracht Barend zelf naar voren in haar boek Je ziet mij nooit meer terug, dat verscheen in 2017. In deze aangrijpende memoires schrijft Barend over haar familiegeschiedenis, en hoe haar moeder zweeg over het verleden.
Sonja Barend werd geboren in 1940 in Amsterdam als dochter van een Joodse vader en een niet-Joodse moeder. Vader David Barend werd in 1942 uit zijn huis gehaald en sprak toen tegen zijn vrouw de zin: ‘Je ziet mij nooit meer terug.’ David Barend werd in 1943 vermoord in het concentratiekamp Auschwitz. Sonja Barend groeide daarna op bij haar grootouders, terwijl haar moeder kinderen kreeg met een nieuwe man. Sonja droeg in haar jeugd de naam Sonja de Groot, naar de man met wie haar moeder later was getrouwd. Pas ver na de oorlog, toen Sonja 10 jaar was, kreeg zij te horen wat het lot van haar vader was geweest en dat zij eigenlijk Sonja Barend heette.
Voor Barend was het lot van haar vader een van de grote mysteries uit haar leven en ook een motivatie om een carrière als journalist te beginnen. In 1966 deed zij een screentest en werd omroeper bij de NTS. Later ging Barend bij de Vara jongerenprogramma’s presenteren als de muziekshow Fenklup (1967). Hier was ook programmamaker Ralph Inbar bij betrokken, met wie zij een relatie kreeg en in 1968 trouwde. In 1970 vertrokken Inbar en Barend voor een jaar naar Israël, waar Sonja Barend ook korte tijd programma’s voor de Israëlische televisie maakte.
Het huwelijk met Inbar liep stuk en in 1972 keerde Barend vanwege heimwee terug naar Nederland. Ze kon toen bij de Avro terecht, om daar het showprogramma Sterallures te gaan presenteren. Ze werd ook panellid van de spelshow Wie van de drie? en maakte in 1977 haar eerste praatprogramma, Het programma van Sonja.
Toen bleek dat Barend een groot talent had voor journalistieke interviews werd zij teruggevraagd door de links georiënteerde omroep Vara, waar Sonja’s goed nieuws show het licht zag. In een interview in de Varagids uit 2014 blikte Barend terug op dit moment: ‘De Vara vroeg me terug en ik ging. Aan Ellen Blazer werd gevraagd: kun jij wat bedenken voor Sonja? Ik kende haar eigenlijk nauwelijks. Ze belde me op, legde mij het idee van de Goed nieuws show uit. Het leek mij heel leuk. Vanaf dat moment hebben we altijd met tegen elkaar geschoven bureaus in de serre van de Vara-villa gezeten, en deden we eigenlijk niets anders dan praten over het programma.’
In 1981 begon Sonja op maandag, een wekelijkse talkshow die vanuit diverse locaties werd uitgezonden, met als bekendste locatie debatcentrum De Rode Hoed aan de Keizersgracht in Amsterdam. De uitzenddag (en daarmee ook de naam) zou in de loop der jaren wijzigen en daarom kwamen alle dagen van de week aan de beurt.
In de Varagids blikte Barend in 2014 terug op het legendarische tv-programma: ‘Het ging heel goed met Sonja’s goed nieuws show, maar al gauw kwamen we erachter dat het etiket ‘goed nieuws’ er een was dat je eigenlijk niet overal op kon plakken. Toen zijn Ellen en ik twee dagen ergens gaan zitten en bedachten we Sonja op maandag. Wij behandelden wat zoemde, zoals actualiteitenprogramma’s dat deden. Maar wij presenteerden dat in de context van een amusementsprogramma, dat was bijzonder.’
In 1996 ging eindredacteur Ellen Blazer met pensioen en besloot ook Sonja Barend dat het tijd was voor iets anders. Zo begon het idee voor Barend & Witteman (kortweg B&W), een dagelijks interviewprogramma dat afwisselend zou worden gepresenteerd door Sonja Barend en Paul Witteman. B&W liep tot 2005 en had vele gedenkwaardige uitzendingen, waaronder die met politicus Pim Fortuyn en popster Mick Jagger.
In 2006 presenteerde Sonja Barend een documentaireserie over de geschiedenis van de Nederlandse televisie. Haar man Abel Cohen, met wie zij in 1981 trouwde en met wie zij tot aan haar dood samen was, opperde dat dit een mooi moment was om er een punt achter te zetten. Barend was het met hem eens en maakte in augustus 2006 bekend dat zij stopte met televisie maken.
In de jaren daarna zouden haar jongere collega-interviewers keer op keer duidelijk maken wat een grote invloed Sonja Barend op hen had gehad. Sinds 2009 reikt het omroepblad Varagids de Sonja Barend Award uit, een prijs voor het beste televisie-interview van het seizoen.
Bij haar 80ste verjaardag in 2020 verscheen de door Coen Verbraak gemaakte documentaire Sonja 80!, waarin collega-interviewers zich uitspreken over Barends talenten. Talkshowhost Eva Jinek schetst daarin het belang van Sonja Barend voor de vrouwenemancipatie op televisie: ‘Nu is iedereen feminist, nu vindt iedereen dat vrouwen gehoord moeten worden. In die tijd dat dit er nog niet was, was er een vrouw tussen al die mannen, die zichzelf niet kleiner maakte, of minder slim, of een minder grote mond had, omdat men dat verwachtte van een vrouw. Nee, ze was zichzelf, al die jaren achter elkaar.’
En collega Jeroen Pauw prees Barends talent voor spannende gesprekken op tv: ‘Het leuke van een talkshow is als er spektakel is, en bij Sonja Barend was dat vaak het geval. Er is best wel vaak voorzichtigheid op televisie, maar Sonja kon een ongeluk gewoon laten gebeuren.’
En wat vond talkshowkoningin Barend zelf de vereisten voor een geslaagd televisie-interview? Daarover schreef zij in de Varagids in 2013: ‘Je kunt als vragensteller ook weleens boffen met een gretige en ijdele gast. Maar voor alle duidelijkheid: geen gast zorgt voor een legendarisch verhaal aan tafel als de interviewer een slechte gesprekspartner is. Zelfs een goede gast moet verleid worden en gevoed met inzicht, scherpte en gretigheid van de interviewer.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant