Oorlog in het Midden-Oosten De onderhandelingen tussen de VS en Iran in Pakistan hebben niets opgeleverd. Voor president Trump wordt steeds duidelijker hoe moeilijk het is om onder deze zelfgekozen oorlog uit te komen. Hij zet nu in op een Amerikaanse blokkade van de Straat van Hormuz.
De Amerikaanse vicepresident JD Vance bij de onderhandelingen met Iran in Pakistan, die dit weekend stukliepen.
Na bijna een etmaal onderhandelen was het de Amerikaanse delegatie in Islamabad nog eens diep ingewreven: een oorlog beginnen is makkelijker dan hem beëindigen. Al het Amerikaanse militaire machtsvertoon ten spijt, het Iraanse regime is gehavend, maar verre van verslagen. En voorlopig niet van plan te zwichten voor nog meer Amerikaanse dreigementen. Het lange onderhoud tussen de Iraanse regeringsdelegatie en de Amerikanen, aangevoerd door vicepresident JD Vance, veranderde daar niets aan.
Hoewel over de inhoud van de besprekingen officieel weinig naar buiten kwam, lijken de Iraanse uraniumvoorraad en de greep op de Straat van Hormuz de moeilijkste hordes voor beide partijen. Teheran houdt beide troeven stevig in handen.
„Het slechte nieuws is dat we geen overeenkomst hebben bereikt, en ik denk dat dat veel slechter nieuws is voor Iran dan voor de Verenigde Staten”, zei Vance vlak voordat hij de Pakistaanse hoofdstad verliet. Volgens hem hadden de Amerikanen „een definitief” voorstel gedaan. Via het Iraanse kamp lekte uit dat de VS „buitensporige eisen” had gesteld.
Dat de eerste rechtstreekse onderhandelingen tussen beide landen sinds 1979 mislukten, wekt weinig verbazing gezien de chaotische, turbulente voorgeschiedenis: Israëlisch-Amerikaanse luchtaanvallen op meer dan 13.000 Iraanse doelen, 38 dagen lang, gevolgd door het dreigement van president Donald Trump om de hele Iraanse beschaving uit te roeien als Teheran het scheepvaartverkeer in de Straat van Hormuz niet met rust zou laten.
Het plotselinge en broze staakt-het-vuren dat vorige week daar uit voortkwam droeg alle kenmerken van een Amerikaanse vlucht uit een oorlog waarvan de VS de consequenties volkomen verkeerd hadden ingeschat. Met name de omvang van de economische schade die de Iraanse blokkade van de Straat van Hormuz wereldwijd veroorzaakte.
Elke dollarcent prijsstijging aan de Amerikaanse benzinepomp bevestigt het Iraanse regime dat het goud in handen heeft met de controle over deze nauwe zeestraat. Door deze cruciale vaarroute af te knijpen heeft Teheran direct invloed op de koopkracht van de Amerikaanse consument, een wapen dat in een verkiezingsjaar net zoveel waard is als een modern raketprogramma.
De Amerikaanse vicepresident JD Vance (midden) met de Pakistaanse legerchef Syed Asim Munir (links) en de Pakistaanse minister van Buitenlandse Zaken Ishaq Dar (rechts) zaterdag na aankomst in Islamabad voor de vredesbesprekingen tussen de VS en Iran.
Gezien het belang van de Amerikaanse economie voor kiezers is Trump er alles aan gelegen de olieprijzen heel snel naar beneden te krijgen; een ‘deal’ met Iran is daarbij de kortste route. Het zal een deel van de verklaring zijn waarom Trump vorige week dreigde met een armageddon in Iran, en waarom hij zich kort voor het verstrijken van zijn eigen ultimatum liet verleiden in te stemmen met de Iraanse voorwaarden voor een staakt-het-vuren van twee weken.
Maar de afspraken over dat bestand leverden zoveel onduidelijkheid op dat de onderhandelingen die erop volgden bij voorbaat gedoemd waren te mislukken. Zo kon Teheran – onder meer – bedingen dat het zijn uraniumverrijkingsprogramma gewoon kon voortzetten, dat alle Amerikaanse troepen uit de regio zouden terugtrekken, dat alle sancties tegen Iran zouden worden opgeheven en dat Iran controle zou houden over het scheepvaartverkeer in de Straat van Hormuz. Allemaal punten die onbespreekbaar zijn voor de Amerikanen.
Die grote tegenstrijdige belangen zullen in Islamabad in volle omvang aan het licht zijn gekomen. De VS willen Iran militair verder ontmantelen en de wereldwijde oliehandel terug op de rails krijgen, Teheran kan achterover leunen totdat Washington betere voorstellen doet. Die impasse kan nog wel even duren.
Een compleet onvoorspelbare variant in dit geopolitieke spel is Israël, dat vanaf dag één zijn eigen gang gaat in de oorlog tegen Iran én Libanon. Premier Benjamin Netanyahu lijkt zijn kans schoon te zien om voor lange tijd af te rekenen met Iran – en profiteert van alle chaos met een zwaar offensief in Libanon. Het lijkt er niet op dat Trump veel invloed heeft op de Israëlische beslissingen.
Daarmee heeft de regering-Trump zich in een uiterst ingewikkelde positie gemanoeuvreerd: de Amerikanen moeten nu via onderhandelingen met Teheran voor elkaar krijgen wat het militair niet voor elkaar kreeg: de onttakeling van Iran als militaire speler.
Het lijkt erop dat Trump zich heeft laten leiden door het idee dat de Amerikanen elk probleem in de wereld kunnen oplossen op basis van hun militaire superioriteit. Maar zonder enige vorm van diplomatie – of tact – werkt die Amerikaanse vuist niet, is in het verleden vaker gebleken. Ook in Irak, Afghanistan en eerder in Vietnam waren de Amerikanen superieur, maar weinigen zullen beweren dat de VS die oorlogen ‘won’.
De grote vraag is wat de volgende stappen zullen zijn. Opnieuw onderhandelen met Iran over het nucleaire programma kan maanden gaan duren, terwijl Trump de olieprijzen zo snel mogelijk omlaag wil krijgen, met het oog op de Congresverkiezingen in november. Ook een hervatting van de oorlog heeft grote nadelen voor de Amerikanen: ruim vijf weken van oorlog hebben dankzij ‘Hormuz’ al geleid tot de grootste energiecrisis uit de geschiedenis.
Bovendien heeft Washington geen enkele garantie dat de militaire doelen – ontmanteling van het nucleaire programma – dan wél worden bereikt. Ook na duizenden luchtaanvallen beschikt Iran nog altijd over raketten, drones en lanceerinstallaties. En nu al wordt in Amerikaanse defensiekringen regelmatig geklaagd over oplopende wapentekorten.
Ook een Amerikaanse militaire actie op Iraanse bodem met als doel de voorraden verrijkt uranium op te sporen en in beslag te nemen wordt door militaire experts beschouwd als uitermate riskant. En verzeild raken in een landoorlog op Iraans grondgebied – met een groot risico op veel Amerikaanse slachtoffers – is waarschijnlijk het laatste dat Trump zal willen, zeker in een verkiezingsjaar.
Zondag kondigde Trump zelf zijn volgende stap aan. In een lange tirade op zijn platform Truth Social schreef hij dat de Amerikanen zélf de Straat van Hormuz gaan blokkeren. Met onmiddellijke ingang, aldus Trump, zal de Amerikaanse marine beginnen met het blokkeren van „elk schip dat probeert de Straat van Hormuz binnen te komen, of te verlaten”. Trump noemde de Iraanse bewering dat er nog zeemijnen op onbekende locaties in de Straat liggen „wereldwijde afpersing”.
Verder kondigde Trump aan dat de Amerikaanse marine wereldwijd op zoek gaat naar schepen die de afgelopen weken tol hebben betaald aan de Iraanse autoriteiten om de Straat te passeren. „Niemand die illegaal tol betaalt zal een veilige doorgang krijgen op de volle zee”, aldus Trump. Tevens kondigde hij aan dat de Amerikanen gaan beginnen met het vernietigen van zeemijnen in de Straat. „Elke Iraniër die op ons schiet, of schiet op vreedzame schepen, zal NAAR DE HEL WORDEN GEBLAZEN!”, aldus de Amerikaanse president.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet