Sonja Barend was decennialang een van de invloedrijkste televisiepersoonlijkheden van Nederland. Met haar scherpe interviewstijl, maatschappelijke betrokkenheid en kenmerkende uitstraling drukte ze onmiskenbaar haar stempel. Barend overleed zaterdag in het bijzijn van haar familie.
Barend wordt op 29 februari 1940 geboren in Amsterdam. Haar jeugd wordt getekend door de oorlog. Haar Joodse biologische vader wordt in 1942 gedeporteerd en komt een jaar later om in Auschwitz.
Barend groeit op met de achternaam van haar stiefvader en ontdekt pas later wat er met haar vader is gebeurd. In haar autobiografie Je ziet mij nooit meer terug schrijft ze openhartig over de impact van het verlies en haar zoektocht naar haar afkomst.
Barend begint haar carrière in de media als omroepster bij de NTS, de voorloper van de NOS. Ze loopt stage bij de VARA en presenteert daar haar eerste programma: Yin Yang, een jongerenprogramma dat ze maakt met onder anderen Kees van Kooten, Wim de Bie en Ralph Inbar. Na drie uitzendingen wordt het programma stopgezet vanwege meningsverschillen tussen de redactie en de omroep.
Met Van Kooten en De Bie maakt Barend vervolgens het muziekprogramma Fanclub. Daarna volgen onder meer Dagje ouder, Uit Bellevue en De jonge onderzoeker. In 1968 trouwt Barend met Inbar. Het huwelijk houdt geen stand. Na hun scheiding in 1972 stapt Barend over naar de AVRO. Daar presenteert ze haar eerste talkshows, waaronder Sonja 's Avonds en Een leven in beeld.
In 1975 keert Barend terug naar de VARA en begint ze met De Show van Sonja en..., een maandelijkse talkshow met telkens één hoofdgast. Kort voor de verkiezingen van 1977 is Joop den Uyl te gast. Voor dit programma werkt Barend voor het eerst samen met producer Ellen Blazer, met wie ze jarenlang een hechte band heeft. "Ellen en ik waren V&D, wij waren C&A. Wij hadden aan een half woord genoeg. In werk en vriendschap", zegt Barend daarover in Vrij Nederland.
Barend en Blazer maken samen Sonja's Goed Nieuws Show, dat uitgroeit tot een kijkcijferhit. Het is een controversieel programma, waarin de uitgesproken Barend taboeonderwerpen niet schuwt. Met Sonja op Maandag (de dag wordt per seizoen aangepast aan de uitzenddag) behandelt de presentatrice onderwerpen als prostitutie, aids, racisme en Gilles de la Tourette. Het programma trekt op het hoogtepunt vijf miljoen kijkers.
"Tegenwoordig hebben alle presentatoren een oortje in waarmee ze met de regie kunnen praten. Maar in mijn tijd stond Ellen met van die grote groene vellen naast de camera om mij aanwijzingen te geven", zegt Barend in 2024 tegen De Telegraaf. "Het was fijn om met haar een extra stel hersens te hebben. Alleen aan zo'n talkshowtafel is namelijk best eenzaam."
Als Blazer in 1996 met pensioen gaat, besluit Barend dat ze Sonja op... niet zonder haar wil voortzetten. Ze stapt over naar de VARA-avondtalkshow Barend en Witteman, die ze van januari 1997 tot mei 2002 afwisselend met Paul Witteman presenteert. Daarin worden gesprekken gevoerd over het nieuws van de dag.
Barend wordt vaak omschreven als de koningin van de talkshow, een bijnaam die Adriaan van Dis haar geeft tijdens zijn Zomergasten-interview in 1999. In 2006 maakt de presentatrice bekend dat ze haar televisiecarrière wil afsluiten. Haar laatste reeks programma's gaat over vijftig jaar televisiegeschiedenis. Op 30 december 2006 komt er een officieel einde aan haar loopbaan op televisie.
In 2009 wordt door de VARAgids de Sonja Barend Award in het leven geroepen: een jaarlijkse prijs voor het beste televisie-interview. Barend reikt de prijs jarenlang zelf uit, onder meer bij De Wereld Draait Door.
Ook na haar pensioen blijft ze betrokken bij de televisie. Daarover vertelt ze in College Tour: de Podcast: "Ik kijk nog altijd naar de talkshows als Jinek en Buitenhof". Over het populaire Vandaag Inside zegt ze: "Nee, dat heb ik nog nooit gezien, en dat konden ze niet geloven. Toen heb ik het één keer gekeken." Ze voegt daaraan toe: "Tsja, dat zijn vlerken van kerels. Het is niet aan mij besteed. Het is niet het soort 'leuk' dat ik leuk vind. Ik heb er maar één gezien, maar ik vind het rare, onbeschofte en een beetje vieze mannen."
Tijdens haar carrière ontvangt Barend talloze onderscheidingen. Haar betrokkenheid bij maatschappelijke kwesties en haar scherpe manier van interviewen maakten haar tot een unieke stem in het Nederlandse medialandschap.