Sinds september reist Lilian Marijnissen door het land voor haar nieuwe opdracht om de sociaal-juridische hulp aan mensen te verbeteren. Wat haar opvalt: als je je recht niet kunt halen, blijft het onrecht.
Door een neurologische aandoening moet Ivo op één dag meerdere artsen in meerdere ziekenhuizen bezoeken. Omdat hij een laag inkomen heeft, adviseerde zijn gemeente hem de reiskosten te declareren bij zijn zorgverzekeraar. ‘Had ik dit maar nooit gedaan’, fluisterde hij me toe, toen ik meeluisterde op een juridisch spreekuur. Omdat Ivo van ziekenhuis naar ziekenhuis reisde, declareerde hij deze kosten. Volgens zijn zorgverzekeraar had hij echter vanaf zijn huisadres moeten rekenen: hij was een ‘fraudeur’.
Honderden euro’s aan reiskosten, plus de kosten van het onderzoek naar zijn ‘fraude’ en een boete, moet hij betalen. Het gaat om een enorm bedrag, én hij komt te boek te staan als fraudeur. Dat betekent geen abonnementen meer voor telefoon of internet af kunnen sluiten en zijn studie afbreken, want hij kan het collegegeld niet meer betalen. Hij heeft al op meerdere plekken aangeklopt voor hulp, maar werd nergens geholpen en zit nu thuis met donkere gedachten. En Ivo is helaas niet de enige, zie ik tijdens de vele bezoeken aan spreekuren voor mensen met sociaal-juridische problemen.
Over de auteur
Lilian Marijnissen is kwartiermaker sociaal-juridische en financiële hulp; daarnaast was zij jarenlang leider van de Socialistische Partij en Tweede Kamerlid.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
We noemen ons land een rechtsstaat. Maar voor wie? Tienduizenden gezinnen in het toeslagenschandaal hebben ervaren dat die rechtsstaat er zeker niet voor hen is. Maar ook voor Ivo en vele anderen is die rechtsstaat ver te zoeken. Rapport na rapport stelde vast dat het kunnen halen van je recht enorm afhankelijk is van je postcode en je portemonnee. Lang niet iedereen heeft het geld om advies of eventueel een advocaat in te huren.
Voor mijn opdracht om de sociaal-juridische hulp aan mensen te verbeteren, reis ik stad en land af. Van Heerenveen tot Heerlen en van Den Helder tot Zeeuws-Vlaanderen. In 342 gemeenten zijn deze voorzieningen anders georganiseerd. Soms goed, vaak karig en soms is er nagenoeg niets waar mensen terecht kunnen.
‘De rechtsstaat’ klinkt misschien theoretisch, maar gaat voor veel mensen over hun bestaanszekerheid: je inkomen, je woning, je gezondheid. Wie helpt je in de wirwar aan loketten, regelingen en toeslagen? Bij wie kun je terecht als je vastloopt met je energiemaatschappij, zorgverzekering of incassobureau? Wat als je baas je wil ontslaan of je huisbaas je huur zomaar verhoogt?
Veel mensen weten niet waar ze terecht kunnen of durven de stap niet te zetten door een groot gevoel van wantrouwen jegens instituties en de overheid. De cijfers van mensen die wél recht hebben op een regeling, maar deze niet aanvragen, zijn schokkend. Het Nibud meldde vorige maand dat zeker de helft van de mensen die recht hebben op een gemeentelijke regeling, deze niet krijgt.
Dit is een gevolg van het grote wantrouwen. En een gevolg van een systeem waarin mensen niet gewoon toegekend krijgen waar ze recht op hebben, maar hier zelf om moeten vragen. Met alle risico’s van dien als er bij die aanvraag wat misgaat. Probeer maar eens een WIA-uitkering aan te vragen of wijs te worden in alle gemeentelijke regelingen. Politici en beleidsmakers die ik door het hele land spreek zeggen zonder uitzondering: ‘We hebben het veel te ingewikkeld gemaakt, mij lukt het al haast niet...’ Daar spreekt niet alleen een zekere verhevenheid uit, maar vooral een triest gegeven dat men kennelijk collectief deze constatering doet maar er weinig verandert.
De nieuwe gemeenteraadsleden zijn begin deze maand geïnstalleerd. Ik roep alle raadsleden op om te zorgen voor een onafhankelijke plek in de buurt waar mensen terecht kunnen en waar ze ook direct écht geholpen worden door een sociaal-juridisch deskundige. Het tijdig helpen van mensen voorkomt onnodig groot menselijk leed en hoge maatschappelijke kosten, bijvoorbeeld voor de inzet van schuldhulp of zorgverleners. En bovenal: als mensen hun recht niet kunnen halen, blijft onrecht bestaan.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant