Blijft de Hongaarse premier Viktor Orbán zondag na 16 jaar nog steeds aan de macht? We bellen met correspondent Arnout le Clercq die verslag doet vanuit Boedapest: ‘Oppositieleider Magyar kan landelijk de meeste stemmen krijgen en toch verliezen.’
is verslaggever voor de Volkskrant.
Worden dit historische verkiezingen?
‘Het wordt in elk geval heel spannend. Orbán is al zestien jaar aan de macht. In 2010 won hij met een tweederdemeerderheid, dat deed hij sindsdien keer op keer. In die zestien jaar tijd heeft hij het land ingrijpend veranderd. Tot nu toe was de oppositie altijd heel gefragmenteerd, maar Péter Magyar weet met zijn partij Tisza voor het eerst echt een vuist te maken.’
Magyar is populair in de progressieve steden, maar hoe zit het op het platteland? Is dat vooral nog terrein van Orbán?
‘Magyar heeft Boedapest in zijn zak, net als andere klassiek progressieve steden, zoals Szeged en Pécs. Maar als hij ook andere, kleinere steden kan flippen, wordt het interessanter.
‘Het kan in sommige districten op het platteland ook spannend worden. Ik ga zondag naar het stadje Székesfehérvár. Daar heeft Orbán vier jaar geleden nog overtuigend gewonnen. Maar nu maakt Magyar daar ook serieus kans.’
In meerdere peilingen staat oppositieleider Magyar op winst. Maar zelfs als hij de meeste stemmen krijgt, kan Orbán alsnog winnen. Hoe zit dat?
‘Allereerst: de peilingen moet je in Hongarije met een slag om de arm nemen. Er zijn een aantal peilers die Fidesz nog altijd het voordeel geven, maar die zijn gefinancierd door de regering dus zij hebben een belang. De onafhankelijke peilers neigen inderdaad naar de oppositie.
‘Wat meespeelt is het kiesstelsel van Hongarije, dat deels werkt met kiesdistricten. Daar wint de kandidaat met de meeste stemmen, ook als dat maar 45 procent van de stemmen zijn. Er is bovendien een winnaarsbonus, die gaat naar de grootste partij. Orbán heeft dat systeem afgelopen zestien jaar naar zijn hand gezet, dus Magyar kan landelijk de meeste stemmen krijgen en toch verliezen.
‘Het is overigens goed mogelijk dat er zondagavond nog geen duidelijke uitslag is. Als Tisza wint met een kleine meerderheid, kan Fidesz een hertelling eisen in districten waar het weinig scheelt. Ook komen er nog een week lang stemmen binnen uit het buitenland, dat kan nog gewicht in de schaal leggen als de uitslag nipt is.’
Deze verkiezingen draaien niet alleen om de toekomst van Hongarije, de geopolitieke gevolgen kunnen ook groot zijn. Wil Magyar het over een andere boeg gooien binnen de Europese Unie?
‘Orbán heeft zich ontwikkeld tot grote dwarsligger in de EU, Magyar belooft constructiever te zijn. Orbán werkt innig samen met Moskou, dat zou ook veranderen want Magyar ziet Rusland als een gevaar.’
Deze verkiezingen zijn om nog een reden mogelijk historisch, schreef je dit weekend in de krant. Ze gaan ook over de vraag of een leider die steeds meer macht naar zich toetrekt via de stembus kan worden gestopt.
‘Orbán is een voorbeeld voor radicaal-rechtse leiders wereldwijd. Hij heeft Hongarije de afgelopen jaren tot een soort laboratorium gemaakt van hoe je een democratie kunt omvormen tot een hybride democratie waarin steeds meer checks and balances zijn uitgeschakeld. Dat deed hij bijvoorbeeld door persvrijheid in te perken en een vijandbeeld te creëren voor zijn eigen politieke gewin en in feite de staat over te nemen met een politieke partij.
‘Je kunt stellen dat Hongarije de blauwdruk is geweest voor de ideologische beweging achter Maga (Make America Great Again, red.). Nu zal blijken of iemand die zo stevig in het zadel zit als Orbán toch weggestemd kan worden als de frustratie onder de bevolking maar hoog genoeg oploopt.’
En als Magyar wint, accepteert Orbán die uitkomst?
‘Sommige politieke duiders verwachten dat Orbán zich er niet bij zal neerleggen. Dat hij twijfel zal zaaien over de uitkomst en een hertelling zal eisen in bepaalde districten. Hij kan zelfs nieuwe verkiezingen eisen en suggereren dat er buitenlandse inmenging was, van Brussel en Oekraïne. Dat verhaal heeft hij afgelopen maanden al opgebouwd.
‘Dat zou wel een enorme escalatie zijn met grote gevolgen, je kunt dan grote protesten verwachten vanuit de samenleving, maar ook een reactie vanuit de Europese Unie én vanuit de markt. Een kelderende forint maakt indruk.
‘Het kan ook zijn dat Orbán de uitslag accepteert om de doodeenvoudige reden dat hij het prima overleeft in de oppositie. Er zullen misschien wat hooggeplaatste figuren sneuvelen binnen Fidesz omdat zij de schuld krijgen van de nederlaag, maar Orbán kan verder met veel zetels, in een staat die hij afgelopen zestien jaar naar zijn hand heeft gezet, met veel loyalisten. Vanuit de oppositie zal hij proberen de regering van Tisza ten val te brengen.’
Durf jij een voorspelling doen over wie er morgen gaat winnen?
‘Nee. Maar ik wil wel zeggen dat ik verrast was door hoeveel steun Magyar heeft, ook op het platteland. Voor de krant reisde ik langs de rivier de Tisza, in de buurt van de grens met Oekraïne. Dat was tot voor kort écht een Fidesz-bastion, die wonnen daar op sommige plekken met 75 procent. Ik trof nu opvallend veel mensen die zeiden op de oppositie te gaan stemmen, ook mensen die tot nu toe altijd op Orbán hebben gestemd.
‘Gisteren sprak ik in Boedapest iemand die zei: vier jaar geleden was er hoop dat de oppositie zou winnen. Nu is er hoop én geloof. Dat is een veelzeggend verschil.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant