Diplomatiek offensief De Oekraïense president Zelensky heeft de afgelopen weken meerjarige samenwerkingsovereenkomsten gesloten met landen in het Midden-Oosten. Oekraïne biedt drones en expertise aan in ruil voor financiële en diplomatieke steun, en mogelijk wapens.
In Qatar is de rode loper uitgerold voor de Oekraïense president Zelensky die wordt ontvangen door minister van Buitenlandse Zaken Mohammed bin Abdulaziz bin Saleh al-Khulaifi.
Het orkest speelde en de rode loper lag voor hem klaar op het vliegveld van Damascus, waar Volodymyr Zelensky met een militaire erehaag werd onthaald. In het paleis van de Syrische leider Ahmed Hussein al-Sharaa sprak de Oekraïense president even later over drones en de voedselvoorziening. Syrië was Zelensky’s laatste stop van een opmerkelijke bliksemtournee langs Midden-Oosten-landen als Saoedi-Arabië, Qatar en Syrië.
Sinds de grootschalige Russische invasie in 2022 staat Oekraïne vooral bekend als een hulpbehoevend land. Vier jaar lang bestonden Zelensky’s diplomatieke reizen uit smeekbedes om militaire hulp tegen de Russische agressie, of om civiele assistentie na een nieuwe verwoestende aanval op de energievoorziening. „You don’t have the cards!”, snauwde president Donald Trump Zelensky een jaar geleden tijdens een rampzalige ontmoeting in het Witte Huis.
Dit voorjaar ziet de wereld een heel andere Zelensky: een president die met alle egards wordt ontvangen. Niet zozeer uit respect voor de Oekraïense oorlogspresident en zijn belaagde land, maar omdat Zelensky iets kan bieden dat niemand heeft: een ongeëvenaarde expertise in moderne oorlogvoering en ’s werelds beste luchtverdediging tegen kamikazedrones.
Zijn diplomatieke flitsoffensief door de Golfregio – midden in de Iran-oorlog – leverde Oekraïne samenwerkingsovereenkomsten op met de Verenigde Arabische Emiraten, Saoedi-Arabië, Qatar en Syrië. Dit laatste land heeft ook interesse in Oekraïne als graanproducent. Op de terugweg naar Kyiv haalde Zelensky de banden aan met president Recep Tayyip Erdogan van Turkije, dat net als Oekraïne aan de Zwarte Zee ligt. Zelensky is inmiddels ook in gesprek met Bahrein, Koeweit en Oman over meerjarige handelsdeals.
„Zelensky zag de kans om te laten zien dat Oekraïne een rol kan spelen”, stelt Volodymyr Doebovyk, directeur van het Centrum voor Internationale Studies aan de Metsjnykova-universiteit in Odesa, tegenover NRC. „Zelfs in zaken die niet direct verband houden met de oorlog tegen Rusland. Hij herinnert de wereld aan de aanhoudende Russische agressie en de bestaande band tussen Moskou en Teheran, en hij laat zien dat hij aan de juiste kant staat. Een onderdeel van de inspanning kan zijn om aan Washington te laten zien dat Oekraïne behulpzaam is.”
De Oekraïense president hoopt, denkt Doebovyk, dat de Golfstaten Oekraïne te zijner tijd kunnen helpen. Of zelfs nu al, als ze met Oekraïne samenwerken aan de gezamenlijke productie van wapens. Daarnaast kunnen de betrokken landen investeren in Oekraïne, deelnemen aan de wederopbouw na de oorlog en energiedeals sluiten. Volgens de Oekraïense publieke omroep Soespilne heeft Zelensky tijdens zijn bezoeken ook gesproken over de levering van raketten voor de Patriot-luchtafweersystemen waar Oekraïne dringend behoefte aan heeft.
Toen de VS en Israël hun oorlog tegen Iran begonnen, sloeg Teheran terug met droneaanvallen op de staten aan de overkant van de Golf. Die konden niet anders dan de goedkope Iraanse kamikazedrones onderscheppen met peperdure Amerikaanse afweerraketten, per stuk zo’n drie miljoen dollar. Als enige ter wereld heeft de Oekraïense luchtafweer brede ervaring met zulke aanvalsdrones: Rusland bestookte Oekraïne de afgelopen jaren met vele tienduizenden Shahed-drones van Iraanse en Russische makelij. In antwoord daarop ontwierpen de Oekraïners een hele waaier aan goedkope en steeds effectievere onderscheppingsdrones. Geen wonder dat het Midden-Oosten interesse heeft.
Oekraïne biedt niet alleen goedkope, verfijnde onderscheppingsdrones aan, zei Oleksi Melnyk tegenover Al Jazeera. Het gaat om het hele luchtverdedigingssysteem, verduidelijkte de expert Buitenlandse Betrekkingen en Internationale Veiligheid aan het Razoemkov Centrum in Kyiv. Te denken valt aan software, elektronische oorlogsvoeringssystemen en zeedrones.
Oekraïne stuurde onlangs 228 trainers naar de Golflanden om militairen te leren hoe ze Iraanse drones kunnen detecteren en hoe ze Oekraïense onderscheppingsdrones moeten inzetten. Melnyk: „De Oekraïense trainers kunnen de drones meteen inzetten. Het kost weken, waarschijnlijk maanden training voordat dronepiloten ze kunnen hanteren.”
President Zelensky op bezoek bij de Turkse president Erdogan.
Dit laatste bleek vrijdag, toen bekend werd dat Oekraïense militairen al zijn ingezet in „verschillende Golfstaten” bij het neerhalen van Iraanse drones. „Dit ging niet over een trainingsmissie of oefeningen, maar over steun bij het opbouwen van een modern luchtverdedigingssysteem dat daadwerkelijk kan werken”, zei Zelensky.
Hiermee neemt Oekraïne deel aan de oorlog in het Midden-Oosten, beaamt Doebovyk. De Golfstaten voeren een defensieve oorlog, benadrukt hij, geen aanvallende. „Het is defensief voor Oekraïne, aangezien Iran een nauwe bondgenoot is van Oekraïne’s vijand Rusland. Oekraïne probeert een vijand te verzwakken.”
Nu Oekraïne een rol speelt in het Midden-Oosten zit het daarmee Rusland dwars. Sinds de invasie zoekt Moskou nauwer handelscontact met landen als de Emiraten en Saoedi-Arabië, onder meer om wapens te verkopen. Deze landen deden niet mee aan de westerse sancties tegen Moskou.
Nu wordt Zelensky plotseling groots ontvangen, terwijl Moskou, dat Iran steunt, de Oekraïense president steevast omschrijft als een onwettige leider. „Oekraïne heeft invloed in de Golf en de Arabische wereld. Dat had het nooit”, zei de Russische defensie- en buitenlandexpert Pavel Felgenhauer tegenover Al Jazeera. „De Arabische vrienden keren Rusland de rug toe en gaan naar Oekraïne. Dat wordt in het Kremlin gezien als een serieus probleem.” Felgenhauer voegde eraan toe dat „Oekraïne internationale punten wint in een belangrijk gebied”.
Dat de Oekraïense president uitgerekend in Syrië opdook, moet voor Vladimir Poetin extra wrang zijn geweest – terwijl de Syrische oud-president Bashar al-Assad noodgedwongen in Moskou zit. Tot diens val in december 2024 stond Syrië onder Russische invloed; nu loopt opeens Poetins aartsvijand rond in Damascus.
President Zelensky ontmoette de Syrische president Ahmed al-Sharaa.
Met zijn diplomatieke offensief in het Midden-Oosten doet Zelensky aan risicospreiding. Tegelijkertijd laat het een heel andere Oekraïense president zien, een die zelfvertrouwen uitstraalt. Op hulp van de Verenigde Staten onder Trump rekent het land niet meer. Samenwerking met de rijke landen in het Midden-Oosten is daarmee meer dan welkom voor Kyiv.
Terugblikken, extra analyses en leestips bij de laatste uitzending van de podcast Wereldzaken.