Zoek je online naar een spermadonor, leer die dan goed kennen voor je met hem in zee gaat. Daarvoor waarschuwen belangenorganisaties na research van NU.nl op de informele donorzaadmarkt. In die wereld blijkt niet iedereen eerlijk over bijvoorbeeld zijn nakomelingen.
Hoeveel informele massadonoren er zijn, valt niet te zeggen. Maar vraag het aan Ties van der Meer, voorzitter van Stichting Donorkind, en hij kan zo al acht namen opnoemen. Mannen die op internet hun sperma aanboden, zich voordeden als een 'kleine' donor, maar al veel meer kinderen verwekten dan de landelijke grens van maximaal twaalf gezinnen die ziekenhuizen en klinieken hanteren.
De informele markt van donorzaad is een schimmig wereldje. Anders dan in ziekenhuizen en klinieken zijn er geen officiële regels en controles, geen rechten en plichten. Het maximum van twaalf gezinnen geldt hier niet. Wensouders kunnen nergens controleren of de donor de waarheid spreekt over zijn aantal nakomelingen. Afspraken zijn alleen bindend als die worden vastgelegd via een advocaat.
De donatie verloopt vaak via zelfinseminatie, met een zaadlozing in een bekertje waarna de wensmoeder het sperma inbrengt. Of door met hem naar bed te gaan, al dan niet op aandringen van de donor.
Dat laatste overkwam Laura (35) en Femke* (36). Ze zochten bewust een donor via Facebook zodat zij hem konden leren kennen, en hun toekomstige kind dat ook van jongs af aan zou kunnen doen. "Via de spermabanken en ziekenhuizen is dat veel lastiger", vertelt Laura.
Op hun oproepje reageerden veel mannen die direct wilden doneren via seks. S. was anders, die wilde eerst rustig kennismaken en gebruikmaken van de zelfinseminatieroute. Laura: "Hij had slechts een stuk of vijf donorkinderen, zei hij."
Maar elke zelfinseminatiepoging met zijn zaad mislukte. Uit wanhoop hadden ze zelfs een keer met tegenzin seks met hem. "We voelden ons achteraf vies en gebruikt."
Toen ze uiteindelijk met S. naar het ziekenhuis gingen, viel hij door de mand, omdat hij de 'ziekenhuislimiet' al had bereikt. "Hij bleek geen vijf, maar vermoedelijk al ongeveer vijftig kinderen te hebben." Laura en Femke hebben aangifte gedaan.
Stichting Donorkind kreeg rond 2016 voor het eerst lucht van zulke praktijken toen ze sites als Grootverlangen.nl en Verlangennaareenkind.nl ontdekte.
"Dat waren een handvol mannen die zich voordeden als een lesbisch stel en een oproepjessite hadden gemaakt om maar zo veel mogelijk te kunnen doneren", zegt Van der Meer. Ook via Facebook-groepen en dankzij nepnamen kunnen zulke mannen eindeloos vaak wensouders blijven 'helpen'.
Tot dusver is slechts één informele massadonor via de rechter tegengehouden. Dat is Jonathan Meijer, bekend van de Netflix-documentaire The Man with 1000 Kids. Maar zijn veroordeling is uitzonderlijk, omdat een man de baas is over zijn eigen lichaam en sperma. Er tientallen of zelfs honderden kinderen mee maken is niet verboden.
"Mensen denken onterecht dat Meijer de enige massadonor op internet was", zegt Sara Coster van Meer dan Gewenst. Die stichting heeft een oproepplatform, organiseert speeddates en informatiebijeenkomsten en waarschuwt wensouders: "Niet iedereen die zich online aanbiedt, doet dat met de juiste bedoelingen."
Als het aan Stichting Donorkind ligt, komt er naast het eerder genoemde 'ziekenhuisregister' ook een register voor informele donaties. Maar de kans dat dat er ooit komt, is klein.
In 2023 noemde toenmalig minister van Volksgezondheid Ernst Kuipers het idee in een Kamerbrief "een vorm van geboortebeperking die diep ingrijpt op de persoonlijke levenssfeer van betrokkenen".
Ook zou het niet waterdicht zijn, vreest Priamos, platform van en voor zaaddonoren. Voorzitter Michiel Aten kent ook vrouwen die er "bij dit soort jongens in zijn getrapt".
Die mannen laten zich niet tegenhouden door een register, denkt hij. "De meeste zaaddonoren willen niet te veel nakomelingen, zodat ze nog een rol in hun leven kunnen spelen. Maar wie kwaad wil, vindt daar altijd wel een weg voor."
Stichting Donorkind, Meer dan Gewenst, Priamos en ook expertisecentrum Fiom raden allemaal hetzelfde aan om zo'n massadonor te ontlopen. Geen van hen is tegenstander van informeel donorschap, maar je moet wel écht je huiswerk doen.
"Ga niet te snel, maak eerst een paar strandwandelingen, leer iemand echt kennen", adviseert Aten. "Je onderbuikgevoel is een goede graadmeter." Meer dan Gewenst en Stichting Donorkind adviseren ook familie en vrienden van de donor te ontmoeten en een deskundige begeleider en een familierechtadvocaat in te schakelen.
Coster is zelf kinderwenscounselor en ontwikkelde een vragenspel met meer dan honderd vragen om de donor beter te leren kennen en afspraken te maken. "En dat zijn geen vragen waar je in een paar uur doorheen jakkert, maar waarvan je er misschien vier of vijf per avond doet."
Al die zaken schrikken niet alleen een massadonor af die helemaal geen zin heeft in dat soort tijdsinvesteringen, denkt Coster. Ze zijn bovenal belangrijk voor een levenslange band tussen donor en kind. "Je wordt een soort extended family van elkaar."
Van der Meer van Stichting Donorkind beaamt dat. "We kunnen alleen van massadonoren afkomen als ouders zeggen: 'Jij als donor wordt een nieuw familielid waarmee wij als toekomstig gezin straks regelmatig contact hebben.' Dat zal voor een massadonor lastig te accepteren zijn."
Met die opstelling hou je niet alleen (hopelijk) massadonoren buiten de deur, maar voldoe je ook aan je plichten als wensouder. "Elk kind heeft er recht op te weten wie zijn biologische vader is", zegt Van der Meer. Of het nou van een massadonor is of niet.
Femke en Laura heten in werkelijkheid anders. Hun namen zijn bekend bij de redactie.
Source: Nu.nl algemeen