Het Kremlin onderneemt nieuwe stappen om de Russische bevolking ‘te beschermen’. Deze week nam het vergaande maatregelen tegen Nobelprijswinnaars uit eigen land en prestigieuze universiteiten in het buitenland.
is buitenlandredacteur en voormalig correspondent in Moskou van de Volkskrant. Hij schrijft over Rusland, Oekraïne en de Kaukasus.
De autoriteiten zetten de oudste Russische mensenrechtenorganisatie en de Amerikaanse Stanford-universiteit op zwarte lijsten en vielen binnen bij een fameuze krantenredactie. De nieuwe maatregelen zijn gericht tegen twee organisaties die verbonden zijn met de vier Russische winnaars van de Nobelprijs voor de Vrede.
De politie viel donderdag binnen bij de redactie van de onafhankelijke krant Novaja Gazeta, opgericht en geleid door Nobelprijswinnaars. Dezelfde dag verklaarde het Hooggerechtshof de mensenrechtenorganisatie Memorial, ook opgericht door een Nobelprijswinnaar en in 2022 zelf bekroond met de prijs, tot een ‘extremistische organisatie’.
Beide organisaties hadden hun werkzaamheden in de afgelopen jaren al drastisch teruggeschroefd wegens tal van repressieve wetten. De nieuwe maatregelen kunnen ook hun laatste werkzaamheden onmogelijk maken.
Novaja Gazeta, in 1993 opgericht met hulp van Michail Gorbatsjov, de laatste Sovjetleider die de Nobelprijs kreeg voor zijn rol in de beëindiging van de Koude Oorlog en voor zijn hervormingen, stopte in 2022 al met de verspreiding van zijn beroemde krant wegens censuurwetten. Maar een kleine groep Novaja-journalisten bleef doorwerken. Ze drukken een blad met minder dan duizend exemplaren, waardoor ze niet aan strenge mediawetgeving hoeven te voldoen.
Een van hen is oud-hoofdredacteur Dmitri Moeratov, die in 2021 de Nobelprijs ontving voor zijn strijd voor vrijheid van meningsuiting in Rusland. Moeratov verkocht zijn prijs op een veiling en schonk de opbrengst (88 miljoen euro) aan Unicef, dat het geld gebruikte om Oekraïense kinderen te helpen die vluchtten voor het Russische oorlogsgeweld.
De journalist is door het Kremlin met het stempel ‘buitenlands agent’ weggezet als staatsvijand, maar hij bleef in Rusland en weigerde te zwijgen. ‘In mijn land zijn weer professionals in het martelen van mensen, bestraffers, opgedoken’, zei Moeratov vorig jaar in een speech op Youtube. Daarin sprak hij van de opkomst van fascisme in Rusland.
Nu is het onduidelijk of Moeratov en zijn collega’s verder kunnen. Gemaskerde agenten doorzochten donderdag dertien uur lang hun redactie in Moskou en arresteerden journalist Oleg Roldoegin. Roldoegin schreef onder meer over corruptie en Max, een onveilige berichten-app die het Kremlin oplegt als vervanger van Whatsapp en Telegram. Dit weekend werd duidelijk dat Roldoegin een gevangenisstraf kan krijgen van 6 jaar.
Voor mensen van mensenrechtenorganisatie Memorial dreigen nog hogere straffen als zij hun laatste activiteiten doorzetten, zoals het steunen van politieke gevangenen en het herdenken van dissidenten. Hun levenswerk – het documenteren van de Stalin-terreur – moesten ze in 2021 al afbreken. Toen sloten de autoriteiten Memorial, een organisatie die in de nadagen van de Sovjet-Unie werd opgericht door onder anderen kerngeleerde en dissident Andrej Sacharov, in 1975 de eerste Russische winnaar van de Nobelprijs voor de Vrede. In 2022 ontving Memorial dezelfde prijs.
De bestempeling ‘extremistisch’ door het Hooggerechtshof betekent in de praktijk dat de oud-medewerkers van Memorial gevaar lopen op 10 jaar celstraf als zij nog mensenrechtenwerk uitvoeren.
De internationale tak van Memorial spreekt op zijn website van ‘een vernietiging’ van een mensenrechtenbeweging ‘volgens de beste tradities van Stalins Grote Terreur’. Maar van het definitieve einde van Memorial is volgens de organisatie geen sprake. ‘Memorial zal het Poetin-regime overleven en op een dag zijn werk openlijk in Rusland hervatten.’
Ondertussen probeert het Kremlin de eigen bevolking ook verder van het buitenland te isoleren. Het zette de prestigieuze Amerikaanse universiteit Stanford op een zwarte lijst met ‘ongewenste organisaties’. Er staan ongeveer twintig Europese en Amerikaanse onderwijsinstellingen op. Russische universiteiten mogen niet met hen samenwerken.
De autoriteiten maken het steeds moeilijker voor Russen om informatie uit het buitenland te verkrijgen. Ze blokkeerden al de toegang tot Youtube, Facebook, Instagram, X en Whatsapp en proberen nu ook Telegram uit de lucht te halen. Op tal van plekken in Rusland ligt het hele internet er geregeld uit.
Een inwoner van de stad Kaliningrad zei deze week tegen nieuwssite Meduza dat de internetproblemen ook onder voorstanders van Poetin en de oorlog tot gemopper leiden. ‘De drempel om je bij het pro-oorlogskamp aan te sluiten is aanzienlijk hoger geworden’, zegt de Rus tegen Meduza. ‘Het gaat niet langer alleen om de keuze om de oorlog te steunen – je moet ook de beperkingen accepteren. En dat is iets waar maar heel weinig mensen toe bereid zijn.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant