Nationale ombudsman Reinier van Zutphen waarschuwt dat het kabinet de "allerzwaksten laat stikken" met het plan om te besparen op de bijstand. In de voorjaarsnota kondigde het kabinet aan de nieuwe Wet proactieve dienstverlening niet te gebruiken om mensen op hun recht op algemene bijstand te wijzen, terwijl daar wel geld voor is gereserveerd. Door dat na te laten, denkt het ministerie jaarlijks 30 miljoen euro te kunnen uitsparen.
De bijstand is bedoeld voor mensen die zo weinig verdienen dat zij niet rondkomen en vaak onder het sociaal minimum leven. Toch maakt naar schatting ongeveer 35 procent van de mensen die recht hebben op bijstand er geen gebruik van, zo’n 210.000 mensen en hun gezinnen. Onderzoek in opdracht van de overheid laat zien dat het systeem ingewikkeld is, dat mensen bang zijn voor terugvorderingen en dat velen simpelweg niet weten dat ze recht hebben op een uitkering, bijvoorbeeld omdat ze wel werken maar weinig verdienen.
De Wet proactieve dienstverlening, die op 1 juli moet ingaan, is juist bedacht om dit ‘niet-gebruik’ terug te dringen. De wet maakt het mogelijk dat landelijke overheden gegevens uitwisselen met gemeenten, zodat zij inwoners in armoede actief kunnen benaderen met informatie over regelingen zoals AOW-aanvullingen, arbeidsongeschiktheidsuitkeringen en bijstand. Het kabinet wil die aanpak echter wél toepassen bij onder meer AOW-aanvullingen, maar niet bij de algemene bijstand.
Volgens staatsrecht- en bestuursrechtonderzoeker Fatma Çapkurt van de Universiteit Leiden geeft dat een verkeerd signaal. "De overheid anticipeert erop dat burgers geen gebruik maken van de voorzieningen waar ze al recht op hebben. Ik begrijp dat de overheid moet bezuinigen, maar dit kabinet doet dit over de rug van financieel zeer kwetsbare burgers." Ombudsman Van Zutphen noemt het besluit onbegrijpelijk: "Dit raakt mensen die moeten kiezen tussen schoenen voor de kinderen en brood op vrijdag. Wij weten hoe we deze mensen kunnen bereiken en er zijn plannen, en dan kiest het kabinet er met een pennenstreek voor om dat niet te doen."
Econoom en onderzoeker Jasper van Dijk van het Instituut voor Politieke Economie betoogt dat de maatregel zelfs financieel averechts kan uitpakken. Mensen die hun recht op uitkeringen mislopen komen onnodig in armoede, wat volgens hem leidt tot geldstress, ziekteverzuim, productiviteitsverlies en onbetaalde rekeningen die uitmonden in problematische schulden. Een eerder onderzoek naar problematische schulden schat de maatschappelijke kosten daarvan op minimaal 8,5 miljard euro per jaar, bijna 1 procent van het bruto binnenlands product.
Door burgers niet actief te informeren over hun recht op bijstand, schrapt het kabinet volgens datzelfde rapport juist een middel om schulden terug te dringen. Van Dijk noemt de bezuiniging daarom "heel scheef", juist omdat het gaat om mensen die al onder het bijstandsniveau leven. De Tweede Kamer stemt later deze maand over de Wet proactieve dienstverlening, die dus waarschijnlijk doorgaat, maar dan zonder de algemene bijstand in het proactieve deel van de regeling.
Afbeelding: Grok AI / FOK.nl
Source: Fok frontpage