Eva Peek
‘Ik voel de geschiedenis niet meer.” Dit zei een vriend van me een paar weken geleden over de moord op Khamenei. Hij was niet de persoon van wie ik deze opmerking had verwacht. Meestal is hij verre van onverschillig. Hij schrijft een boek over martelgevangenissen en hij heeft juist over Iran veel gepubliceerd. In de regel trekt hij zich het lot van de wereld aan. Maar de snelheid van het nieuws had ook hem ingehaald. „Ik stond te roken toen ik het hoorde, en het deed me niets. Ik ervaar shock and yawn.”
Shock and yawn past bij het sluipende gevoel dat er fundamenteel iets niet in de haak is met nieuwsconsumptie in deze tijd. Voor mensen die niet de luxe hebben zich ‘toeschouwer’ van het nieuws te wanen, is dit een cynische en verwende observatie. Je ervaart geen shock en yawn als jouw huis, of dat van je geliefden, wordt gebombardeerd. Maar hoe verwend ook, ik merk in gesprekken om me heen dat zogeheten ‘nieuwsconsumenten’ dit wel degelijk voelen: een diepe, unheimische onthechting van het nieuws en de wereld.
De smartphone speelt hierin een hoofdrol. Alle denkbare zaken van ongelijksoortige grootte worden gelijkvormig naast elkaar opgediend, op een manier die overweldigt. Het nieuws is zo groot en snel en daarmee ondragelijk licht en zwaar tegelijk.
Een impressie van wat mijn brein moet verwerken als ik even stop met typen om op mijn telefoon te kijken: „Israël valt Libanon aan, zo verberg je je poriën, weer een nieuwe Rembrandt ontdekt, AI-meisje in bikini, Trump wil hele beschaving vernietigen, Jesse Klaver vindt dit ‘niet normaal’, schoonmaakdoekjes ruiken naar Franse parfum, hoe style je een prinsessenjurk, AI-meisje in bikini, spicy nieuwe biografie van Albert Speer, 250 poedels gevonden in huis VK, doden in Libanon, AI-meisje in bikini, revolutionaire maanfoto, waarom denkt niemand aan Soedan, zo snij je een taart in 56 stukken, gender reveal GONE WRONG, waarom denkt niemand aan Libanon, de Schijf van Vijf door de jaren heen, is de Derde Wereldoorlog al begonnen, AI-meisje in bikini, my baby got her first facial, kinderlijkjes in Gaza, nog meer doden in Libanon, AI-meisje in bikini.”
Normaliter is de natuur een goede plek om bij te komen van zulke vervreemding. Maar dan realiseer je je dat we de grond hebben vergiftigd, en herinner je je het artikel over dat er in al je eieren PFAS zit, juíst als je kippen in een verwilderde tuin scharrelen. De stad is te smooth, de natuur is giftig.
Niets is zoals het moet zijn.
Nu zijn ‘het onbehagen in de cultuur’, ‘vervreemding in een laat-kapitalistische maatschappij’, ‘de malaise van de moderniteit’, allemaal niet van gisteren. Sterker, een vaag, ongemakkelijk gevoel van ‘iets klopt hier niet’ is een pilaar onder de menselijke ervaring in elke tijd.
Maar er is ontegenzeglijk opnieuw een versnelling opgetreden, en de nieuwsgebeurtenissen van de afgelopen jaren zijn voor een gemiddeld brein niet bij te benen. Dus word je murw, je kan niet continu aangedaan zijn. Shock and yawn, op repeat. Ondertussen knaagt dat wel aan je ziel. Je loopt rond met een vaag gevoel van misselijkheid.
Die misselijkheid heeft meer dan één oorzaak. Maar ik vermoed dat meespeelt dat we ergens wel weten dat we uit zelfbehoud gruwelijk onacceptabel leed eerst geschokt afkeuren, en vervolgens op grote schaal accepteren. Het is dagelijkse achtergrondruis.
Ik denk soms aan wat de Oekraïense parlementariër Inna Sovsoen tegen me zei. Door de berichten dat er een grootschalige oorlog op komst was, ging zij vier jaar geleden oorlogsfilms kijken om zich mentaal voor te bereiden. Een jaar later ergerde ze zich met terugwerkende kracht aan die films. „Toen we naar die films keken, viel het me op dat je over al die personages denkt: ‘Ja, zij horen thuis in die context van oorlog. Maar ík hoor hier niet.’” Ze vond dat misschien nog wel het engste: als mensen zouden gaan geloven dat Oekraïners nu eenmaal mensen in oorlog zijn.
Toch is dat precies wat er gebeurt: wij zien Oekraïners als mensen die nu eenmaal in oorlog zijn, zoals we Palestijnen zien als mensen wier rechten nu eenmaal geschonden worden. Libanezen worden nu eenmaal gebombardeerd, Soedanezen vermoord, migranten gedeporteerd. Hoe erg iedereen het op papier ook vindt voor iedereen, de onthechte nieuwsconsument voelt ook, onbewust, dat het normaal is dat dit met ánderen gebeurt, en niet met hemzelf. Ergens weet je dat dit niet klopt, het besef suddert onder de oppervlakte. Maar het is een gedachte die je liever niet toelaat, omdat het te pijnlijk en radicaal is om werkelijk tot je door te laten dringen. Dus dan maar doorscrollen, en doorscrollen, en steeds door de cyclus gaan van shock and yawn, shock and yawn…
Tot de dag waarop je plots geen toeschouwer meer bent.
Wat moet je deze week kijken? Tips en achtergronden over boeiende films, series en tv-programma’s