De Franse componist Daniel Wohl bewandelt de scheidslijn tussen filmmuziek, klassieke en elektroakoestische muziek. Komend weekend gaat zijn gloednieuwe pianoconcert Lighthouse in première bij de NTR ZaterdagMatinee in het Concertgebouw in Amsterdam.
schrijft voor de Volkskrant over hedendaagse muziek.
Daniel Wohl (45) mag zich dan in een niche bevinden, de kans is groot dat je zijn werk kent. Hij componeerde soundtracks voor populaire series, zoals Search Party en Project Blue Book. Ook onder films hoor je zijn muziek, zo werkte hij met de geprezen regisseur Morgan Neville aan They’ll Love Me When I’m Dead en Shangri-La.
Maar de succesvolle Fransman is veel meer dan enkel filmmuziekcomponist. Hij vervult dit seizoen niet voor niets de rol van composer-in-residence bij de NTR ZaterdagMatinee – de inmiddels 65-jarige concertserie vanuit het Concertgebouw, Amsterdam. Daar gaat zijn gloednieuwe pianoconcert Lighthouse op zaterdag 11 april in première.
Vanuit zijn woonplaats Los Angeles bewandelt Daniel Wohl de scheidslijn tussen filmmuziek, klassieke muziek en elektroakoestische muziek. Akoestische instrumenten, zoals slagwerk en strijkers, versmelten met elektronica, zoals synthesizers en effecten. Dat resulteert vaak in stukken vol drama en spanning. Je mag dus gerust zeggen dat er van nature iets filmisch in Wohl schuilt.
Wohl werd in 1980 geboren in Parijs, waar hij zijn eerste muzikale liefde vond in het impressionisme van Claude Debussy, maar ook in de stem van Kate Bush. In de Verenigde Staten studeerde hij onder meer bij de postminimalistische componisten David Lang en Ingram Marshall. Flarden minimalisme sijpelen door in Wohls muziek, maar de bedwelmende, eindeloze herhalingen van minimal music zijn bij hem minder nadrukkelijk aanwezig.
Het zijn vooral de harmonieën en klanktexturen die je in trance brengen. Dat hoor je al op het debuutalbum Corps Exquis (2013). Neem het stuk Insext, dat een machinaal pulserende ruis als fundament heeft, terwijl daarboven houtblazers en strijkers rondfladderen. Elk van Wohls werken bevat zo’n spanningsvol element dat je aandacht grijpt en vasthoudt.
Holographic is nog zo’n typisch voorbeeld: hij componeerde het in 2016 voor het Amerikaanse topensemble Bang on a Can All-Stars. Welke percussieve geluiden komen uit echte instrumenten en welke uit de computer? En worden die lange akkoorden door een orgel of een synthesizer gespeeld?
Na de Tweede Wereldoorlog werd Parijs de bakermat van de elektroakoestische muziek. In experimentele muziekstudio’s van de Franse publieke omroep legden kunstenaars als Pierre Schaeffer alledaagse klanken vast op geluidsband. Een voorbijrijdende trein, om maar iets te noemen. De geluidsband werd vervolgens verknipt, omgekeerd, of vertraagd. Ook werden er echo’s toegevoegd. Die stoomtrein was ineens een muziekbron geworden.
De technieken uit die tijd zijn al lang in de vergetelheid geraakt. En hoewel Daniel Wohl zich soms laat inspireren door die oude Franse ‘musique concrète’ – bijvoorbeeld in de filmmuziek van They’ll Love Me When I’m Dead – bestaat zijn elektronische instrumentarium vooral uit computers en moderne synthesizers. Zijn specialisme: het in elkaar haken van organische en elektronische geluiden, als draden in een breiwerk. Je merkt vaak niet waar het ene ophoudt en het andere begint.
Zijn samenwerking met de Pakistaanse zangeres en componist Arooj Aftab (41) bleek een schot in de roos. Aftab combineert soefimuziek met jazz, elektronica en klassieke muziek. Als duo creëerden ze in 2022 het grootse orkestwerk Rise, Again, in opdracht van het Cincinnati Symphony Orchestra. In 2024 ontstond Prelude for an old friend, voor orgel, zang en elektronica.
Een band met Nederland werd in 2023 gesmeed, toen orkest Philzuid Wohl een compositieopdracht toekende. Het resultaat: een slagwerkconcert getiteld Uncanny Valley, speciaal voor slagwerker Dominic Vleeschouwers (alias Dominiq). Het spectaculaire werk verklankt ‘het griezelige gevoel dat ontstaat wanneer kunstmatige wezens levensecht en intelligent worden, maar toch duidelijk onmenselijk blijven’, aldus Daniel Wohl op zijn eigen website.
Nu ligt een nieuw concerto op de lessenaars, vers van de pers: het pianoconcert Lighthouse, in opdracht van de NTR ZaterdagMatinee. In het driedelige orkestrale werk speelt elektronica dit keer een bijrol. De complexiteit van de pianopartij schuilt niet zozeer in de technische virtuositeit, maar vooral in de ritmiek. Het tweede deel is zo syncopisch dat de luisteraar aan het begin de tel volledig kwijt is. Het derde deel loopt over van antimetrische figuren zoals triolen en kwintolen. De pianist, Francesco Tristano, moet er kierewiet van worden.
In Lighthouse klinkt niet alleen de concertvleugel; er is ook een rol weggelegd voor een MIDI-piano die digitale samples aanstuurt. ‘Ik sta te popelen om Tristano’s kwaliteiten als elektroakoestisch musicus aan te spreken’, zegt Daniel Wohl in een interview met de ZaterdagMatinee. Francesco Tristano (44) is dan ook de ideale pianist voor een stuk als Lighthouse. Over extremen gesproken: de Luxemburger specialiseerde zich in barokmuziek, maar arrangeerde in 2007 ook muziek van technopionier Jeff Mills voor piano.
Daniel Wohl verschijnt dit seizoen nog twee keer tijdens de ZaterdagMatinee in het Concertgebouw. Ten eerste wordt op 11 april de première van Lighthouse uitgevoerd door Wohl zelf, pianist Francesco Tristano en het Radio Filharmonisch Orkest onder leiding van Stanislav Kochanovsky. Vervolgens speelt Wohl op 13 juni samen met Arooj Aftab de stukken die zij als duo componeerden, met achter zich het London Contemporary Orchestra.
In een interview met muziekplatform Liquid Music zei Wohl: ‘Elektronische muziek moet iets menselijks behouden, zoals onregelmatigheden bij een live-uitvoering. Tegelijkertijd biedt elektronica oneindig veel klanken die je fysiek niet kunt voortbrengen.’
Daniel Wohl werkte met beroemde ensembles als het Kronos Quartet en Bang on a Can All-Stars. Die laatste groep is mede opgericht door zijn voormalige docent David Lang.
In mei 2026 komt een nieuwe film uit waarvoor Daniel Wohl de muziek heeft gecomponeerd. Die documentaire, The Whole World Is a Lie van regisseur Charlie Birns, gaat over een acteerklas die compleet ontspoort.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant