Maanmissie Artemis II
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Er waren slechtere weken denkbaar om verder van de aarde verwijderd te zijn dan iemand ooit was. Terwijl de mensheid een ongekend apocalyptische week doormaakte – waarbij voor het eerst in de geschiedenis een Amerikaanse president openlijk dreigde een hele beschaving te zullen vernietigen en dat maar ternauwernood (voorlopig) werd afgewend – was het aan boord van maancapsule Integrity vooral vredig en kalm. De honderden miljoenen mensen overal ter wereld die de afgelopen dagen de verrichtingen van de maanmissie volgden, zullen op momenten jaloers geweest zijn op de astronauten.
Het simpele gegeven dat de mens technisch in staat is de eigen planeet te verlaten, blijft fascinerend en verbroedert op een bepaalde manier ook. Net als de ervaringen van de vier astronauten (drie Amerikaanse en een Canadese) aan boord van de Orion-capsule dat doen. Ze zagen de aarde opkomen vanachter de maan, ze maakten een zonsverduistering mee. Ze zagen de door komeetinslagen gehavende achterkant van de maan. Ze mochten twee kraters een naam geven (de ene heet nu Integrity, naar het ruimteschip, de ander Carroll, naar de in 2020 overleden vrouw van leider van de missie Reid Wiseman). Ze aten Canadese koekjes om het internationale karakter van de crew te onderstrepen. Ze namen voor vele gigabytes aan foto’s van het maanoppervlak. En toen zij, na veertig minuten zonder contact met de basis in Houston, Texas, weer opdoken vanachter de maan, werd dat groots gevierd.
De hele wereld kon dankzij de publiciteitsmachine van de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA live meekijken en luisteren met dit technische en emotionele hoogstandje. En toen belde president Donald Trump. Die wilde weten hoe het was toen ze geen contact meer hadden met de aarde. Astronaut Victor Glover zei dat ze vooral druk bezig waren geweest, en voegde er met gevoel voor de situatie thuis aan toe: „Ik moet zeggen, het was eigenlijk best prettig.”
Los van een begrijpelijk gevoel van escapisme in tijden van aardse onzekerheid, was de aandacht voor de massale maanmissie opmerkelijk. Immers: de mensheid had dit allemaal al eens eerder gedaan, ten tijde van de Koude Oorlog eind jaren zestig, begin jaren zeventig. Critici van de tientallen miljarden dollars kostende nieuwe ruimterace vinden dan ook dat er de facto weinig nieuws te melden was. Wetenschappelijk gezien mag dat zo zijn, maar het feit dat de mens juist nu de blik weer op het heelal richt, is zeker niet zonder betekenis.
Met het rondje om de maan is de ruimterace weer volop losgebarsten. De afgelopen jaren wisten China en India al onbemande landers op het maanoppervlak te parkeren, Europa en de VS bleven daar ver bij achter. Tot deze week. En anders dan met name China betracht de NASA een in het huidige tijdsgewricht haast on-Amerikaanse openheid bij haar missies. De samenwerking met Europese, Japanse en Canadese partners, die allemaal een essentiële rol spelen in het Artemis-maanprogramma van de NASA, is wat dat betreft hoopgevend.
Tegelijk leidt de hernieuwde interesse in ‘onze’ maan tot ongemakkelijke vragen. Het Ruimteverdrag van 1966 verbiedt landen om aanspraak te maken op of bezit te nemen van grondgebied buiten de aarde. Die basisregel klinkt helder, maar zal al heel snel achterhaald blijken. Na Artemis II is het volgend jaar de beurt aan Artemis III, die dichter bij huis blijft en in een lage baan om de aarde de werking gaat testen van het Orion-ruimtevaartuig en een of beide commerciële maanlanders van respectievelijk SpaceX (van Elon Musk) en Blue Origin (van Jeff Bezos). Daarna mag Artemis IV begin 2028 voor het eerst sinds 1972 weer daadwerkelijk mensen op de maan gaan zetten.
Vanaf 2030 zullen er maanbases worden gebouwd voor permanente bewoning door mensen en zal er zoiets als een rudimentaire ‘maaneconomie’ ontstaan: , met sectoren zoals mijnbouw, communicatie en wie weet zelfs landbouw en horeca. En nog iets later zou de maan als tussenstation kunnen gaan dienen voor reizen verder het zonnestelsel in.
Aangezien commerciële bedrijven als SpaceX en Blue Origin betrokken zijn bij deze missies, is duidelijk dat er dringend nieuwe internationale afspraken nodig zijn om te voorkomen dat na de aarde en het internet ook de maan ten prooi valt aan agressieve concurrentie. Ook regels ter bescherming van de maan zelf zijn op korte termijn urgent: het schrikbeeld van een door delfstoffenwinning gehavend maanoppervlak doemt al snel op.
Deze risico’s zijn reëel, zeker gezien de interesse van onder meer China, India en Japan om ook op korte termijn eigen maanbases te willen stichten. De rust en de kalmte op de maan die vanuit de Integrity nog zichtbaar waren, zouden wel eens op korte termijn bruut verstoord kunnen gaan worden.
De voortekenen zijn wat dat betreft niet gunstig. De huidige situatie op aarde is er een van polarisatie, oorlogen en verdere fragmentatie. Niemand verwacht dat autocratische machthebbers als Xi, Poetin of Trump zich buiten de dampkring ineens redelijk zullen gedragen. De maanmissie van de afgelopen tien dagen heeft laten zien dat de mens ver kan komen door onbaatzuchtig samen te werken. De inspiratie, verwondering en trots die dat velen heeft gegeven, verdient het om langer stand te houden. Voor de hele mensheid.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet