Ye Kanye West, de man die al zijn hele loopbaan van masker wisselt, mag niet optreden in Londen, maar zijn fans laten zich weinig gelegen liggen aan zijn flirts met het nazisme. Jonasz Dekkers heeft het er moeilijk mee en vraagt zich af of we nog wel in staat zijn een grens te stellen.
Kanye West bij de Paris Fashion Week in 2024.
„Now that – that don’t kill me / can only make me stronger”, rapt Kanye West met een blikkerige stem op ‘Stronger’, de grootste hit van zijn album Graduation uit 2007. In de bijbehorende futuristische videoclip draagt hij een typische jaren nul-outfit: een mouwloze spijkerjas over een grijze hoodie met korte mouwen boven een skinny jeans. Op zijn hoofd rust een inmiddels legendarische, witte bril: ‘shutter shades’, van de Franse mode-ontwerper Alain Mikli. Een zonnebril met horizontale balkjes in plaats van glazen. Ik had ook zo’n bril, van goedkoop plastic, net als (voor mijn gevoel) iedereen in die tijd. Skinny jeans heb ik altijd moeilijk gevonden, maar Kanye West was wel mijn poolster. En die volg je. In zekere zin doe ik dat nog steeds, maar inmiddels met grote tegenzin.
Want ja, Kanye West stuurde met Graduation het hele hiphopgenre een andere, meer emotionele en introspectieve kant op en ja, met zijn kledingmerk Yeezy veranderde hij de modewereld. Maar sinds hij in 2009 het podium opstormde bij de MTV Video Music Awards om Taylor Swifts dankwoord te onderbreken ten gunste van een zichtbaar geschrokken Beyoncé, heeft hij zo’n beetje elke andere denkbare grens overschreden, inclusief groteske flirts met het nazisme. Wat doe je dan, als bewonderaar van zijn kunst? Ga je dan wel of niet naar zijn eerste show in Nederland sinds 2014, in juni aanstaande in het Gelredome in Arnhem? Is zijn genialiteit inderdaad genoeg om het geweten te sussen? Blijkbaar wel: er stonden honderdduizenden fans voor in de digitale wachtrij. Zitplaatsen vanaf 259 euro, binnen anderhalf uur was het uitverkocht, al snel werd er een tweede show aangekondigd.
Anderen zijn minder enthousiast. Groot-Brittannië weigerde Ye een visum voor een optreden in Londen. Woensdag riepen Kamerleden de Nederlandse regering op om ook te proberen hem buiten de deur te houden. Kanye West (48) is uitgesproken supporter van Donald Trump en bezocht het Witte Huis al in 2018 met een eigen versie van de rode MAGA-pet. In 2020 deed hij een gooi naar het presidentschap van de Verenigde Staten en nadat hij scheidde van Kim Kardashian en zijn naam in 2021 officieel veranderde in Ye, volgden de bizarre incidenten zich kort na elkaar op. Hij droeg een zwarte Ku Klux Klan-outfit, zei dat slavernij een keuze is en hield antisemitische tirades waarin hij dreigde „death con 3 on Jewish people” te gaan. Hij droeg een White Lives Matter-shirt, bracht een nummer uit onder de titel ‘Heil Hitler’, verkocht T-shirts met hakenkruizen en postte in 2022 een samengesmolten swastika en davidsster op Twitter. De gevolgen waren groot. Zijn sociale media-accounts werden geblokkeerd, Adidas verbrak zijn miljardencontract met zijn kledingmerk Yeezy en ook Balenciaga, Gap en Ye’s eigen talent agency lieten hem vallen.
Inmiddels probeert Ye de gunst van het grote publiek terug te winnen. In januari plaatste hij een paginagrote excuusadvertentie in The Wall Street Journal, waarin hij zijn uitbarstingen aan zijn bipolaire stoornis weet. Die werd volgens hem veroorzaakt door hersenschade na een auto-ongeluk in 2002. Kort na zijn excuses kondigde hij Europese stadiontour aan en zijn nieuwe album Bully.
Ye is nog altijd een wereldster. Al die uitbarstingen waren blijkbaar niet genoeg om een breuk te veroorzaken, om hem een halt toe te roepen, om te zeggen: tot hier en niet verder. Kennelijk kijken wij – het publiek, de consument, de burger – steeds minder op van steeds extremere incidenten. Wat een artiest als Ye ook zegt of doet, het maakt niet meer uit. Dat verschijnsel is breder dan popcultuur en geldt volgens mij maatschappijbreed: in de oneindige stroom informatie die dagelijks tot ons komt, verwatert ieder incident voordat er überhaupt iets kan gebeuren.
Om dat te begrijpen, kan het nuttig zijn om te kijken naar hoe de Franse filosoof Alain Badiou incidenten onderscheidt van gebeurtenissen. Incidenten gaan voorbij, maar gebeurtenissen veroorzaken een breuk in de normale gang van zaken. Een ‘echte’ gebeurtenis verdeelt de tijd in een vóór en een na. Voor Badiou was de gebeurtenis van de Franse Revolutie niet de bestorming van de Bastille, maar het nieuwe wereld- en mensbeeld dat daarna ontstond: een andere opvatting van wat het betekent om mens te zijn, in vrijheid en gelijkheid.
Een incident wordt kortom maar heel zelden een gebeurtenis. In het hoofd van Ye is er echter geen twijfel over mogelijk: er is een ‘voor’ en een ‘na’ Kanye West. Hij is de grote gebeurtenis van de eenentwintigste eeuw. Die eigendunk is irritant, maar maakt wel dat wij graag naar hem kijken. Ye vertolkt een rol die iets weg heeft van de moderne dandy. Niet de negentiende-eeuwse karikatuur met wandelstok en vestzakhorloge, maar wel het nieuwe type mens dat schrijvers als Charles Baudelaire en Oscar Wilde in hun tijd de publieke ruimte zagen betreden: een figuur die zichzelf tot spektakel maakt, die de aandacht op zich vestigt met zijn stijl, pose en provocatie. Een figuur die zich voortdurend opnieuw uitvindt, die de aandacht zoekt door de grenzen van het toelaatbare op te zoeken. Het dandyisme, schreef Baudelaire, is een vorm van zelfcultus, van zelfverheerlijking.
Volgens Oscar Wilde leeft de dandy van het theater, van zijn verschillende maskers en van de blik van het publiek. Uit zijn essay The Critic as Artist uit 1891: „Man is least himself when he talks in his own person. Give him a mask, and he will tell you the truth.” Ook het leven van Ye is één grote performance, inclusief bijbehorende maskers en (kleding)stijlen: van de zelfverzekerde, kleurrijke Kanye West van Graduation met zijn shutter shades, via de melancholische 808’s & Heartbreak-periode na de dood van zijn moeder en de goddelijke waan op Yeezus en The Life of Pablo, naar het losgebarsten, meer duistere personage Ye. Steeds weer een nieuw masker voor een nieuwe act, iedere voorstelling een eigen stijl. Dat maakt hem ongrijpbaar en, eerlijk is eerlijk, telkens weer boeiend.
In de fascinerende documentaire In Whose Name van regisseur Nico Ballesteros uit 2025 is te zien hoe Ye zijn MAGA-sympathieën voor zichzelf rationaliseert. Tijdens Trumps eerste termijn zit Ye in een klein kantoortje in de filmstudio van Saturday Night Live. De MAGA-pet, vertelt hij, is een manier om zich te verzetten tegen de druk van buitenaf, tegen het hokjesdenken van het publiek, tegen het idee dat hij als zwarte artiest automatisch een bepaalde politieke positie in zou moeten nemen. Hij gebaart druk met zijn handen dat er niks door de pet heen kan komen. „Alles wat iemand wil zeggen, zwart, wit, het moet zo zijn: wegwezen!” De pet is het masker.
Hier openbaart zich een cruciaal verschil tussen Ye en een echte dandy. Volgens Baudelaire is de dandy een figuur die wéét dat hij een rol speelt. Er is afstand tussen de mens en de rol: ironie. Ye neemt zichzelf daarentegen bloedserieus. Hij is explosief en spectaculair, bij vlagen hysterisch. Er zit bij hem geen enkele afstand tussen de rol die hij speelt en de mens die hij is. Hij valt samen met het masker van de dag. Zelfs de meest verwoestende ideologie van de wereld verwordt in dit spel tot een imago-dingetje, een marketinginstrument. Het ligt voor de hand dit te verbinden met zijn bipolaire stoornis, maar het maakt van Ye vooral een tragische figuur.
Met zijn nazistische antisemitisme leek het alsof de performance hem uiteindelijk te veel was geworden, vandaar de publieke verontschuldiging begin dit jaar. Het is de vraag of die nodig was. Ye blijkt zijn publiek helemaal niet kwijt te zijn, waarschijnlijk tot zijn eigen verbazing. Dat publiek is gedurende de jaren namelijk net zo goed veranderd. Nieuws en entertainment buitelen inmiddels in zo’n tempo over elkaar heen dat ieder moment direct oplost in alweer het volgende bericht, de volgende analyse, de volgende video, al dan niet AI-gegenereerd.
Elke ontwikkeling, hoe klein of groot ook, verschijnt als een bullet point in een eindeloze tijdlijn, een eindeloze stroom van informatie. Ieder nieuwsfeit even uniek als de rest, ieder incident even relevant als alle andere. De vraag is dan of we überhaupt nog de capaciteiten hebben om een incident tot gebeurtenis te promoveren?
In de documentaire van Ballesteros ontmoet Ye de Zwitserse architect Jacques Herzog. Tijdens een chaotische brainstorm over futuristische woningen, waarin Ye zichzelf tot Picasso uitroept en begint te raaskallen over wapens, onderbreekt Herzog hem: „Alles is mogelijk in een tijdloze wereld. Elke vorm is hedendaags in een tijdloze wereld.” Dat lijkt Ye niet te bevallen. Logisch, want in een wereld waarin alles tegelijk gebeurt en alles dezelfde vorm heeft, is alles even relevant en niets relevant genoeg. De tijd verstrijkt natuurlijk wel, heel snel zelfs, maar er landt niks. In zo’n grenzeloze wereld, de onze, wordt het extreme steeds normaler. In een publieke sfeer waarin niets te gek is, is ook niets gek genoeg.
In zo’n wereld verlangt het publiek geen ironie meer, maar bloedserieus spektakel. Telkens een stukje extremer, anders merken we het niet op. Het gaat dus niet om Ye, het gaat om ons: Ye mag flirten met het nazisme omdat dat de meeste shock value heeft, maar komt daar alleen sterker uit omdat we leven in een wereld waarin alles van waarde verdrinkt en niets meer gedecideerd een halt toegeroepen kan worden. In zo’n wereld raakt de geschiedenis zijn gewicht en zijn betekenis kwijt.
De vraag is wanneer het genoeg is. Niet alleen Ye’s nazisme, maar breder: wat halen we als consument van muziek, van cultuur, van nieuws en van entertainment nog uit al die vloedgolven van shit? Hoe zorgen we ervoor dat al die schokkende incidenten hun zeggingskracht terugkrijgen? Dat er nog iets blijft hangen?
Misschien was Ye’s verontschuldiging in WSJ zo gek nog niet. Hoe hypocriet ook en duidelijk bedoeld om zijn album en concerten te verkopen, zelfs zo’n slap en strategisch excuus laat zien dat de moraal nog bestáát. Er kan nog steeds een streep in het zand worden gezet. Voor ons zal het hard werken zijn om die streep zichtbaar te houden. Maar toch, zolang de hypocrisie de wereld nog niet uit is, gloort er hoop. Het festival Wireless, dat deze zomer in Londen gehouden zou worden, boekte Ye voor drie headline shows op rij. Volgens Melvin Benn, directeur van het festival, wij, in onze „ever-increasing divisive world” de deugd van vergiffenis verloren. Helaas voor Benn weigert het Britse Ministerie van Binnenlandse zaken nu om Ye een visum te geven. Daarop is het gehele festival geannuleerd. Vooralsnog gaan de concerten in Arnhem wel door. Het extra concert op, 8 juni, nota bene zijn verjaardag, is gelukkig nog niet uitverkocht.
Elke donderdag de mooiste verhalen over kunst en cultuur: interviews, recensies en achtergronden