Hoe meer de VS naar Rusland toe bewegen, hoe duidelijker de boodschap van Oekraïne: het zal de Donbas niet opgeven voor een vredesakkoord. Dat zou keiharde Amerikaanse veiligheidsgaranties vereisen, en daar vertrouwen zelfs de Europese Navo-bondgenoten niet meer op.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
De nieuwe geopolitieke verhoudingen op het Europese continent waren zelden zo scherp waarneembaar als afgelopen week. Terwijl Navo-chef Mark Rutte in Washington een tirade van president Donald Trump over onbetrouwbare bondgenoten incasseerde, waarschuwde president Zelensky in Kyiv dat de ‘politieke en diplomatieke druk’ op zijn land fors zal toenemen in de aanloop naar tussentijdse verkiezingen in de VS deze herfst.
Hij doelde op de Amerikaanse druk om het nog niet bezette deel van de Donbas op te geven als onderdeel van een vredesregeling. Dit voorstel, uit Russische koker, is inmiddels helemaal omarmd door de regering-Trump, die de terugtrekking nu als voorwaarde stelt voor veiligheidsgaranties aan Oekraïne na een bestand.
De Amerikaanse vicepresident JD Vance onderstreepte deze week in Hongarije hoe groot de kloof met de rest van Europa is. Terwijl hij openlijk de herverkiezing van de Hongaarse president Viktor Orbán steunde, beschuldigde Vance de EU van ‘een van de ergste gevallen van buitenlandse inmenging in verkiezingen ooit’.
Poetins woordvoerder, Dmitri Peskov, ondersteunde die boodschap een paar uur later vanuit Moskou.
Orbán is onlangs met bewijs ontmaskerd als Moskous agent binnen de EU, maar dat deert de regering-Trump niet. Ook Orbáns rabiaat anti-Oekraïense houding binnen de EU oogst lof van Vance. ‘Viktor is het meest behulpzaam geweest, hij hielp ons begrijpen wat vanuit Oekraïens en Russisch perspectief nodig is om het conflict te beëindigen.’
De vicepresident is teleurgesteld in de andere Europese leiders, ‘die weinig belangstelling’ tonen dit conflict op te lossen. ‘Er wordt nu nog afgedongen op een paar vierkante kilometer grondgebied in de ene richting of de andere richting’, zei Vance. Is dat al die vele nieuwe doden en de hogere energieprijzen en economische verwoesting waard?
Zijn woorden leidden tot veel ergernis in Oekraïne, omdat de regering-Trump steeds eenzijdig de druk op Oekraïne opvoert, weigert Rusland als agressor te typeren en het militaire belang van de Donbas niet begrijpt.
Toen de VS vorig jaar voor het eerst voorstelden dat Oekraïne de Donbas zou moeten opgeven, antwoordde Zelensky nog omzichtig, om Trump niet voor het hoofd te stoten. Zoiets kon alleen in een referendum beslist worden en daarvoor was een staakt-het-vuren nodig. Nu is zijn boodschap duidelijker: het gaat niet gebeuren.
Na de uitspraken van Vance wees Zelensky er fijntjes op dat tweehonderdduizend Oekraïners op deze ‘paar vierkante kilometer’ wonen. Hen opgeven is niet niks, met de kennis van de verschrikkingen waarmee Oekraïners in bezet gebied geteisterd worden.
Het gebied blijft ook het hart van de Oekraïense verdediging, waar Rusland zeer langzaam vooruitgang boekt, tegen astronomische verliezen. Het opgeven ervan, maakt Zelensky duidelijk, is niet alleen humanitaire en militaire zelfmoord, maar ook economische.
Andere Europese landen, wier eigen veiligheid in het geding is, onderstrepen dat een vrede duurzaam moet zijn en dat Poetin na een akkoord niet opnieuw moet kunnen aanvallen (zij het, bij opgave van de Donbas, vanuit een militair veel gunstigere uitgangspositie).
Dat vereist keiharde veiligheidsgaranties van de VS, iets waar zelfs Amerika’s Navo-bondgenoten al niet meer in geloven. Dus hoe zou dat werken Oekraïne – tenzij er Amerikaanse militairen worden gelegerd, wat Trump niet wil?
Dat deze cirkel niet snel rondgemaakt kan worden met Trump in het Witte Huis, is één van de oorzaken achter de veranderde Oekraïense opstelling. Een andere is de toegenomen Oekraïense militaire kracht (op basis van de zelf opgebouwde militaire industrie), terwijl tegelijkertijd de Amerikaanse invloed afneemt door het stopzetten van de hulp aan Kyiv.
Wat aan hulp resteert zijn strategische inlichtingen, die steeds meer ook door Frankrijk en het VK geleverd worden, en de door Europa betaalde cruciale Amerikaanse munitie voor de luchtverdediging tegen ballistische raketten. Daarvan hebben de VS net hun eigen voorraad uitgeput in het Midden-Oosten – wat sowieso grote vraagtekens plaatst bij toekomstige leveringen aan Oekraïne.
Tegen de achtergrond van constante druk op Kyiv en weinig op Moskou, vraagt Zelensky zich af of de tijdelijke versoepeling van Amerikaanse oliesancties tegen Rusland, die komende dagen afloopt, wordt verlengd. Sanctiedeskundige Edward Fishman noemt het ‘moeilijk voor te stellen’ dat Trump vóór de tussentijdse Amerikaanse verkiezingen in de VS weer sancties gaat verscherpen tegen Russische olie.
Aanwijzingen dat Trump Oekraïne vooral als een sta-in-de-weg ziet voor betere economische relaties met Moskou, stapelen zich op. Terwijl Europese leiders om tactische redenen Trumps vredesinitiatief publiekelijk omarmen, toonde deze week de as van Washington-Boedapest-Moskou in actie, die zich afzet tegen Oekraïne en tegen de rest van Europa.
Het moge een gelegenheidscoalitie zijn, maar het toont hoezeer Vladimir Poetin erin geslaagd is Trump te laten doen wat hij zelf nooit voor elkaar kreeg: het splijten van de oude bondgenootschappen.
Dat Amerikaanse strategische doelen (gedeeltelijke terugtrekking uit Europa) opzichtig beginnen te overlappen met de Russische (Europese veiligheidsstructuren zonder de VS), wijst op een fundamentele omwenteling. Mede daarom wordt er steeds meer hardop nagedacht over alternatieve veiligheidsstructuren, en niet alleen in achterkamers.
Zo zei Zelensky deze week dat de EU alleen een alternatief kan zijn voor Amerikaanse militaire macht als de Unie zich strategisch verbindt aan vier sterke Europese machten: Turkije, het VK, Noorwegen en Oekraïne zelf.
Source: Volkskrant