De Volkskrant volgt drie migranten in hun dagelijks bestaan. Hoe vinden ze hun weg in Nederland, hoe ziet hun leven eruit en wat zijn hun verwachtingen? Deze week: Olena over hun heerlijke huis met moestuin dat ze achterlieten.
is verslaggever van de Volkskrant.
‘Kijk’, zegt Olena Kotenko bij een foto van hun koelkast. ‘Helemaal vol maïs uit eigen tuin.’
Op een laptop toont ze foto’s en filmpjes. Hun huis toen ze het in 2020 kochten. De verbouwing in verschillende stadia. De komst van verhuisdozen in een huis dat maar half af is. Ook de transformatie van de tuin is minutieus vastgelegd: van een kale vlakte naar een paradijs vol bessenstruiken, fruitbomen en veldjes waar ze aardappelen, wortels en courgettes verbouwde.
Naam: Olena Kotenko
Leeftijd: 45
Komt uit: Oblast Kyiv
Woont in: Rotterdam, met haar man Oleg en dochter Vlada (12), hun oudere dochter Daria woont in Polen
Werkte als: fotograaf en bakker
In Nederland sinds: augustus 2023
Pas twee jaar woonden ze er. En nu alweer vier jaar niet. Hun vrijstaande huis in een dorp onder de rook van Kyiv staat leeg sinds de Russen in februari 2022 Oekraïne binnenvielen. Het staat leeg terwijl Olena, haar man Oleg en hun dochter Vlada in Nederland een krappe kamer in een voormalig kantoorgebouw bewonen.
Olena mist het huis, dat voor haar zoveel meer is dan alleen een gebouw. ‘Het is de plek waar we ons thuis voelden’, zegt ze. Al ligt ook dat tegenwoordig ingewikkeld.
Aanvankelijk woonden Olena en Oleg in Kyiv. Zij was bij hem ingetrokken. Groot was hun appartement niet, maar ze hadden twee balkons en het uitzicht vanaf de veertiende verdieping was fabuleus. Hier kregen ze hun eerste dochter, Daria. Vlada volgde een paar jaar later. Ze waren toen al verhuisd naar een groter appartement in hetzelfde gebouw.
Soms fantaseerden ze erover om buiten de stad te gaan wonen, bijvoorbeeld tijdens de zomers die ze in de datsja van Olegs moeder doorbrachten. Maar dat plan werd pas echt concreet toen Olena in 2019 een beroerte kreeg. Ze lag een maand in het ziekenhuis en moest het daarna een halfjaar rustig aan doen. ‘Mijn lichaam luisterde niet naar me’, zegt ze. ‘Het voelde als een gevangenis.’
Ze verkochten hun appartement en vonden een huis in een dorp op ongeveer 25 kilometer van Kyiv. Nou ja, een huis? ‘Het waren muren met een dak’, zegt Olena. Een onaf pand van een man die met de bouw was begonnen, maar vervolgens toch niet op die plek wilde wonen.
Ze gingen aan de slag en na anderhalf jaar was de begane grond wel zo’n beetje klaar. Met de aannemer spraken ze af dat hij in het voorjaar van 2022 zou beginnen met de verbouwing van de eerste verdieping, waar drie slaapkamers moesten komen.
Zover kwam het niet, want in februari vielen de Russen binnen. Terwijl het bommen regende, schuilden ze twee dagen in de kelder. Daarna propten ze de kampeerspullen en fotoboeken in een oude auto die ze op stel en sprong hadden aangeschaft met het geld dat bestemd was voor de verbouwing. Daarmee reden ze naar het westen.
En nu? Nu woont er al vier jaar niemand in het huis. ‘De buurvrouw houdt een oogje in het zeil’, zegt Olena. Zij plukt ook het fruit. Soms zet ze de verwarming aan, als het Oleg niet lukt dat via internet vanuit Rotterdam te doen. En toen er een stuk van een Russische drone in de tuin belandde, wat net zo goed het einde van hun huis had kunnen betekenen, gooiden de buren de krater dicht.
Veel geld kost het Olena en Oleg gelukkig niet om hun huis aan te houden. Ze kochten het met eigen geld en hoeven dus niet maandelijks de hypotheek af te lossen. Wel betalen ze nog voor elektriciteit en voor het ophalen van het afval. ‘Water haalden we daar uit onze eigen bron, afvalwater verwerkten we ook zelf.’
Andere Oekraïners hebben het lastiger. ‘Een vriend van me betaalt nog altijd de huur van zijn bakkerij, hoewel hij er geen brood meer bakt’, zegt Olena. ‘Sommige mensen gaan ook terug naar Oekraïne om hun bezittingen te kunnen behouden.’
Olena keerde nog één keer terug naar Kyiv. Ze moest in 2024 een medische ingreep ondergaan, en zou daar in Nederland lang op moeten wachten. Bij haar neuroloog in Kyiv kon ze binnen een paar dagen terecht.
‘Ik sliep bij vrienden die in de buurt van de kliniek wonen. Ze konden me er met de auto naartoe brengen. Vlada was heel ongerust, en zelf vond ik het ook doodeng om in Kyiv te zijn. We moesten een paar keer schuilen in een metrostation, omdat de stad werd gebombardeerd. Als ik eraan terugdenk, voel ik nog altijd de angst in mijn lichaam.’
Angst, of iets wat erop lijkt, voelde ze ook bij het korte bezoek aan haar huis. ‘Het was heel raar’, zegt ze. ‘Ik kreeg een soort paniekaanval.’ Blijkbaar associeerde haar brein de plek niet met de gelukkige tijden die ze daar hadden doorgebracht, niet met de handen vol frambozen die ze er ooit plukten, maar met de nachtelijke explosies, het trillende huis en het overhaaste vertrek.
Het zal een terugkeer, mocht het daar ooit van komen, niet makkelijker maken.
Over deze serie
De Volkskrant volgt drie migranten in hun dagelijks bestaan. Hoe vinden ze hun weg in Nederland, hoe ziet hun leven eruit en wat zijn hun verwachtingen? Alle afleveringen vindt u hier.