In een tijd waarin Washington en Beijing geen enkel economisch drukmiddel meer lijken te schuwen om hun zin te krijgen, is gezamenlijk Europees industriebeleid noodzakelijk.
Vorige maand kondigde de Europese Commissie de Industrial Accelerator Act aan. Dit voorstel geeft Europese bedrijven voorrang bij overheidsopdrachten in strategische sectoren als staal, cement, batterijen en schone technologieën. Het doel van dit ‘koop Europees’-beleid is dat de Europese Unie meer eigen productiecapaciteit opbouwt en risicovolle afhankelijkheden van derde landen vermindert.
Nederland keerde zich onlangs tegen dit voorstel: het zou leiden tot extra regeldruk, beperkte toegang tot de wereldwijd beste technologieën en hogere kosten. Het Nederlandse standpunt is om meerdere redenen onbegrijpelijk.
Over de auteur
Youri den Besten is als promovendus verbonden aan de Universiteit Utrecht.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Zo is wijzen op toenemende regeldruk een bliksemafleider. De Europese regeldruk nam de afgelopen vijftien jaar slechts licht toe, en de economische schade hiervan is zeer beperkt. De echte rem op de Europese economie is onze strategische afhankelijkheid, die het ‘koop Europees’-beleid juist beoogt te verminderen.
Natuurlijk beperkt het uitsluiten van buitenlandse concurrenten in eerste instantie de toegang tot sommige technologieën die momenteel niet in Europa beschikbaar zijn. Ook is het aannemelijk dat kosten in eerste instantie stijgen als de goedkoopste wereldwijde aanbieder (in sommige gevallen) wordt ingeruild voor een duurder Europees alternatief.
Maar op de lange termijn is het waarschijnlijker dat dergelijk industriebeleid publieke en private investeringen in de Europese industrie stimuleert, met hogere productiecapaciteit, schaalvoordelen, meer innovatie en uiteindelijk meer Europese technologieën en lagere kosten tot gevolg.
Het risico van vergeldingsmaatregelen van handelspartners is een gepasseerd station: de VS en China beschermen hun eigen aanbestedingsmarkten al jaren – denk aan de Buy American Act en Made in China 2025. Het ‘koop Europees’-beleid is dus geen protectionisme, maar een stap richting een gelijker mondiaal speelveld dat Nederland zelf altijd bepleit. Daarnaast bevat het huidige voorstel uitzonderingen voor producten waarvan Europese aanbieders te duur zijn of waarvoor geen redelijk alternatief bestaat.
Het Nederlandse standpunt ten aanzien van het ‘koop Europees’-beleid past in een patroon waarin kostenefficiëntie op de korte termijn voor Nederland steevast zwaarder lijkt te wegen dan eventuele nadelige gevolgen van risicovolle afhankelijkheden op de lange termijn. Zo gunde de NS begin dit jaar voornamelijk op basis van de goedkoopste offerte een ICT-contract van 400 miljoen euro aan een dochterbedrijf van het Amerikaanse DXC Technology.
Daarmee komt het beheer van het Nederlandse spoor deels in Amerikaanse handen, terwijl Amerikaanse sanctiewetgeving een bedrijf als DXC Technology kan dwingen zijn dienstverlening van de ene op de andere dag te staken.
Ook op andere terreinen lijkt de Nederlandse kruideniersmentaliteit te leiden tot onderschatting van de risico’s van strategische afhankelijkheden van derde landen. Kort voor zowel de huidige energiecrisis (als gevolg van de Iran-oorlog) als de energiecrisis in 2022 (als gevolg van de Oekraïne-oorlog) waren de Nederlandse gasvoorraden historisch laag. In beide gevallen steeg de Nederlandse gasprijs veel harder dan het Europese gemiddelde.
En in de jaren voor de start van de coronacrisis in 2020 werden uit kostenoverwegingen het aantal Nederlandse ziekenhuisbedden en de voorraden van essentiële medische producten bewust zo klein mogelijk gehouden. Mede daardoor had Nederland veel moeite met het opschalen van de benodigde ziekenhuiscapaciteit.
Het wordt tijd dat Nederland zijn verouderde, neoliberale economische koers laat varen en de nieuwe geopolitieke werkelijkheid onderkent. In een tijd waarin Washington en Beijing geen enkel economisch drukmiddel meer lijken te schuwen om hun zin te krijgen, is gezamenlijk Europees industriebeleid noodzakelijk.
Daarom een oproep aan het kabinet: neem onze strategische afhankelijkheden serieus en steun het Brusselse ‘koop Europees’-beleid. Nationale veiligheid en strategische autonomie behoren bij alle aanbestedingsprocedures te worden meegewogen, zoals hoogleraar Europees en internationaal aanbestedingsrecht Elisabetta Manunza onlangs in NRC betoogde.
Dat neemt niet weg dat vrijhandel de levensader van de Nederlandse economie blijft. Maar tegenover onze vrede, veiligheid en Europese waarden mag best een wat hogere prijs staan. Slimme politici zouden dat een vrijheidsbijdrage noemen.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant