Ongedocumenteerden Christelijke senatoren die zich komende week buigen over het strafbaar stellen van illegaliteit, hebben een belletje gekregen van de bisschop. Ongebruikelijk, maar het tekent de situatie. De kerk doet een dringend beroep op hun geweten. „Besef wat hier op het spel staat.”
Dominee Kees van Ekris en bisschop Gerard de Korte.
Op Goede Vrijdag lopen een bisschop en een dominee door een bedrijfsverzamelgebouw in Utrecht. Gerard de Korte en Kees van Ekris zijn op weg naar het kantoor van de Protestantse Kerk Nederland (PKN) en bespreken de Paasdrukte. De Korte heeft nog vijf missen te gaan. „Het voordeel is wel”, zegt hij, „dat niemand je in deze week durft te storen.” „Ja!”, zegt Van Ekris. „Een week lang geen vergaderingen. Wát een weelde.”
De twee geven leiding aan de katholieke en de protestantse kerk in Nederland (respectievelijk 3,5 miljoen en 1,4 miljoen leden). De Korte als bisschop in Den Bosch, Van Ekris als scriba (secretaris) van de PKN. De kerken trekken gezamenlijk op in het verzet tegen een wetsvoorstel dat de Eerste Kamer komende week behandelt: het strafbaar stellen van illegaliteit. In een gezamenlijke brief roepen zij senatoren op om tegen het voorstel te stemmen.
„Dat doen we niet zomaar”, zegt Van Ekris. „Als wij als kerken samen zo’n stap naar voren zetten, dan is er echt iets aan de hand.”
Het wetsvoorstel, onderdeel van een groter pakket aan asielmaatregelen, maakt het mogelijk om mensen zonder verblijfspapieren op te pakken. Deze groep bestaat in Nederland uit minstens twintigduizend mensen, becijferde onderzoeksinstituut WODC onlangs. Het voorstel gaat „echt een grens over”, zegt Van Ekris. „We komen in een situatie terecht waarin mensen zichzelf moeten verstoppen, onderduiken bijna, omdat ze in de publieke ruimte gevaar lopen te worden opgepakt. Als kerken schrikken wij ons daar kapot van. Daarom willen wij een duidelijk signaal afgeven aan de senatoren.”
De Korte: „De kerk heeft ook een visie op een rechtvaardige samenleving. En als er tekenen zijn dat die rechtvaardige samenleving in gevaar is, dan moet de kerk spreken. Die plicht voelen wij nu. Als mensen worden gecriminaliseerd, enkel omdat zij geen papieren hebben en voor de rest niets anders gedaan hebben, dan raakt dat aan de waardigheid van de mens. En, ik zou zeggen, eigenlijk aan de hele beschaving.”
Van Ekris: „Wij zijn allebei in zekere zin volkskerken. Dus alles wat in onze samenleving broeit en leeft, dat leeft ook in onze kerken.”
De Korte: „Wereldwijd zie je een groeiend christelijk nationalisme. En als ik kijk naar wat de regering Trump aan het doen is, gesteund door een aantal christenen, kun je ook spreken van gewelddadig christelijk nationalisme. Maar wie de Bijbel opent, zal daar lezen over barmhartigheid voor de vreemdeling.”
Van Ekris: „Als mensen daadwerkelijk meedoen aan de praktijken van de kerk, komen ze als het goed is op straat in aanraking met mensen in nood. Uitgeprocedeerde mensen, die op straat liggen, die ziektes hebben, die verdorie bijna dood gaan. Dat verandert iets in je hart. In onze kerken zit een diep besef dat je naar deze mensen omkijkt.”
Kerken zijn in Nederland een belangrijke steun voor ongedocumenteerden. Ter indicatie: alleen al in Amsterdam en Den Haag geeft de protestantse diaconie jaarlijks meer dan een miljoen euro uit aan voedsel en andere hulp voor mensen zonder papieren. Deze steun viel aanvankelijk ook onder de strafbaarstelling, wat reden was voor het CDA en de SGP om hun steun in te trekken. Er moest een ‘novelle’ worden geschreven om hulpverlening uit te zonderen van strafbaarheid en de christelijke partijen terug aan boord te krijgen. Nu lijkt er een krappe meerderheid in de Eerste Kamer voor te zijn.
Van Ekris: „Ja, dat zegt de minister. Maar de juristen die wij geraadpleegd hebben, zeggen dat dat niet volledig is afgedekt. In sommige steden geven kerken ook financiële steun aan deze groep: broodgeld. Maar als ongedocumenteerden strafbaar zouden worden, kan die ondersteuning ook zomaar gecriminaliseerd worden.
„De vraag is ook of het nog wel veilig is om hulp te ontvangen. Wij vrezen dat mensen zonder papieren hulpinstanties gaan mijden, uit angst dat ze daar kunnen worden gearresteerd.”
Bij CDA-senatoren, die nodig zijn voor een meerderheid, lijken nog twijfels te leven over het voorstel. Zo was de (katholieke) CDA-fractievoorzitter Theo Bovens tot zeer recent voorzitter bij het Kansfonds, dat zich onder meer inzet voor ongedocumenteerden. Hij verspreidde op LinkedIn zelf een bericht waarin het Kansfonds oproept tegen de asielwetten te stemmen.
De kerkleiders hebben in aanloop naar de stemming achter de schermen persoonlijk contact gehad met Eerste Kamerleden. „Er is contact geweest met senatoren. Ja, sommigen ken ik persoonlijk”, zegt bisschop De Korte. Namen wil hij niet noemen. „Het gaat er niet om dat het woord van de bisschop normerend is”, zegt hij. „Ik heb alleen een beroep gedaan op hun geweten. Besef wat er op het spel staat, heb ik gezegd.”
De Korte: „Ik heb de katholieke sociale leer nog eens uiteengezet. Over de waardigheid van ieder mens – met óf zonder papieren.”
De Korte: „Het waren gesprekken onder vier ogen, dus dat kan ik niet zeggen. Maar in het algemeen hoor ik in mijn contacten met politici dat ze ermee worstelen. Ze beseffen dat dit vanuit hun geloof ingewikkeld is. Maar ze opereren ook in een politieke constellatie waarin migratie veel onrust geeft in de samenleving. Dat vertaalt zich in politieke verharding.”
De Korte, met een glimlach: „We leven niet meer in de tijd van het rijke Roomse leven. Zij worden niet geëxcommuniceerd. Vanzelfsprekend niet.”
Van Ekris: „In de kerk kunnen wij omgaan met verschillen. Er wordt niemand gecanceld!”
De Korte: „Wij hebben als kerkleiders een stem vanuit de christelijke traditie laten horen, in de hoop dat zij dat willen laten meewegen in hun… uiteindelijke stemgedrag.”
Van Ekris hoopt dat het leidt tot een herbezinning. „Want ik denk dat dit beleid een duistere potentie heeft”, zegt hij. „Er kan hierdoor een jacht ontstaan op de meest kwetsbare mensen in onze samenleving. Dat is riskant, écht riskant. Als je als politicus vooral bezig bent met strategische belangen, dan kun je soms vergeten waar het ten diepste om gaat. Wij proberen dat grotere perspectief in te brengen. Dat politici even denken: waar zijn we hier eigenlijk mee bezig?”
Terugblikken, extra analyses en leestips bij de laatste uitzending van de podcast Wereldzaken.