China heeft een cruciale rol gespeeld in het tot stand brengen van het staakt-het-vuren tussen de VS, Israël en Iran. Opmerkelijk, want China leek juist door niets te doen uit te groeien tot de grote winnaar van het conflict. Waarom kwam Beijing toch in actie?
is correspondent China voor de Volkskrant. Ze woont in Beijing.
Terwijl de Iran-oorlog escaleerde, bleef Beijing lang stil. Even was het een raadsel waarom – Iran was toch een van China’s belangrijkste olieleveranciers? Maar al snel leek het antwoord overduidelijk: China heeft alle baat bij de oorlog.
Zo is Beijing uitstekend bestand tegen de economische schokken die de rest van de wereld bijna ogenblikkelijk in de problemen brachten. China heeft strategische oliereserves opgebouwd waar het zo nodig vier maanden op kan teren, en Iran bleef veilige doorgang bieden aan Chinese olietankers door de Straat van Hormuz.
Ondertussen takelden de macht en reputatie van de Verenigde Staten dusdanig af dat China er met de dag gunstiger bij afstak. Ook fijn voor Beijing: elke dag dat Washington zich verder verstrikte in een oorlog in het Midden-Oosten, raakte het meer afgeleid van de Indo-Pacific, het gebied waar China’s strategische prioriteiten liggen.
Het Britse blad The Economist verklaarde China’s passieve houding dan ook door te verwijzen naar een citaat dat aan Napoleon wordt toegedicht: ‘Onderbreek nooit je vijand wanneer hij een fout maakt.’
Chinese druk
Maar dinsdagavond, kort nadat het staakt-het-vuren was afgekondigd, zei Trump iets opvallends. Op de vraag of China een rol had gespeeld, zei hij: ‘Dat heb ik gehoord, ja.’ Ook The New York Times meldde dat drie Iraanse officials bevestigden dat Iran onder Chinese druk had ingestemd met het staakt-het-vuren.
De Chinese overheid claimt de betrokkenheid niet als een diplomatieke overwinning. In antwoord op vragen die daarover werden gesteld, zei een woordvoerder van het ministerie van Buitenlandse Zaken in Beijing slechts in algemene termen: ‘Wij hebben altijd gepleit voor vredesonderhandelingen en een staakt-het-vuren.’
Toch is duidelijk dat China op twee cruciale momenten in actie kwam. Eerder had Beijing zich nog van stemming onthouden in de VN-veiligheidsraad, maar op 7 april sprak het samen met Rusland een veto uit over een resolutie van onder meer Bahrein. Dat voorstel zou internationale konvooien hebben toegestaan om in de Straat van Hormuz een veilige doortocht af te dwingen, iets wat Iran koste wat kost wilde voorkomen. Daarnaast stelde China samen met Pakistan vorige week een vijfpuntenplan op, dat de basis vormde voor de uiteindelijke wapenstilstand.
Geen nulsomspel
Waarom greep China uiteindelijk toch in? Het antwoord is vrij simpel, meent Aaron Glasserman van de University of Pennsylvania, gespecialiseerd in China’s buitenlandbeleid: ‘Dat China behoorlijk goed bestand is tegen chaos, wil nog niet zeggen dat het van chaos houdt.’
Glasserman wijst erop dat de Chinese economie in grote mate afhankelijk is van de export aan de rest van de wereld, en dat daarvoor stabiliteit onontbeerlijk is. Dat is geen abstracte zorg: met elke 25 procent stijging van de olieprijzen daalt China’s bbp met ongeveer een half procent, becijferde investeringsbank Natixis.
Een stabiele wereldorde is voor Beijing zelfs zo belangrijk, dat het ‘Amerikaanse onvoorspelbaarheid meer vreest dan Amerikaanse macht’, schreef China-deskundige Zoe Liu eind maart in het Amerikaanse magazine Foreign Affairs. ‘Verenigde Staten die simpelweg zwakker zijn, zijn beheersbaar’, stelde zij, maar een onvoorspelbaar land ‘is veel gevaarlijker.’
Zo bedreigt een onvoorspelbaarder Washington ook China’s geopolitieke prioriteiten, omdat het China het bijvoorbeeld moeilijker maakt om in te schatten hoe de VS zou reageren op een invasie van Taiwan. Die onafhankelijk bestuurde democratie wil China inlijven. Zelfs een directe ‘deal’ tussen Trump en Xi over Taiwan biedt geen zekerheid.
Kortom, China beziet de crisis in het Midden-Oosten niet als een nulsomspel, waarbij elke Amerikaanse fout automatisch in China’s voordeel uitpakt. 'Het is hooguit een lichtpuntje in een over het algemeen ongelukkige situatie,' zegt Glasserman.
Laaghangend fruit
Al bijna direct nadat het staakt-het vuren dinsdagavond werd afgekondigd, leek het te kunnen sneuvelen: Israël zette de bombardementen op Libanon onverminderd voort, en Iran sloot daarop opnieuw de Straat van Hormuz af. Vrijdag beginnen in Pakistan de onderhandelingen over een definitief akkoord, maar of alle partijen dan nog aan tafel zitten, is allerminst zeker.
Het roept de vraag op welke rol China vanaf nu op zich zal nemen. Iran riep China kort na het staakt-het-vuren op om, samen met de VN veiligheidsraad, Rusland en bemiddelende landen Pakistan en Turkije, vrede in de regio te helpen garanderen.
Maar dat lijkt een brug te ver. ‘Er stond voor China tot dusver niets op het spel’, zegt Glasserman. ‘Dit was diplomatiek laaghangend fruit.’ Ook William Yang van de International Crisis Group verwacht niet dat China een grotere rol op zich wil nemen. ‘De ervaringen van Washington in het Midden-Oosten in de jaren 2000 zijn voor China een afschrikwekkend voorbeeld’, zegt Yang. ‘Die zullen China er altijd van weerhouden in dezelfde val te trappen.’ Het zal nooit troepen sturen, zegt hij met zekerheid.
Veelzeggend is dan ook dat China zijn diplomatieke bijdrage niet openlijk opeist. Een te nadrukkelijk optreden zou door veel landen als bedreigend worden ervaren, en de relatie met Washington nodeloos verder belasten. China heeft Iran naar de onderhandelingstafel bewogen, en de eer aan Trump gelaten.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant