‘Gematigd’ kan Mohammad Ghalibaf, voorlopig de belangrijkste figuur in het Iraanse leiderschap, niet worden genoemd. Maar zijn pragmatisme kan van pas komen in de onderhandelingen met de Amerikanen over een mogelijk vredesakkoord.
schrijft vanuit Istanbul over Turkije, Iran, Israël en de Palestijnse gebieden.
En toen was er nog maar één. Bijna alle vooraanstaande figuren in de Islamitische Republiek werden door de VS en Israël geliquideerd, na het begin van de aanval op Iran op 28 februari.
Opperste leider Ali Khamenei meteen al op de eerste dag van de oorlog. Anderen in de dagen en weken erna, zoals Ali Larijani, voorzitter van de Nationale Veiligheidsraad. Van Khamenei’s opvolger, zijn zoon Mojtaba, is sinds hij in functie trad weinig vernomen; mogelijk herstelt hij van zware verwondingen. Blijft over: Mohammad Baghar Ghalibaf.
De voorzitter sinds 2020 van het Iraanse parlement is komen bovendrijven als de belangrijkste en zichtbaarste figuur in de top van de Islamitische Republiek, in ieder geval tot de jonge Khamenei weer opduikt. Ook is hij naar voren getreden (dan wel geschoven) als degene die namens Iran de komende twee weken moet gaan onderhandelen met een Amerikaanse delegatie onder leiding van vicepresident JD Vance.
Het lijkt er ook op dat de Amerikaanse president Donald Trump in het bijzonder Ghalibaf op het oog had, toen hij onlangs sprak over nieuwe leiders in de Islamitische Republiek die ‘minder radicaal en veel redelijker’ waren dan de oude garde. Het bracht Trump er zelfs toe te spreken van een ‘regime change’ die (uiteraard dankzij hem) zou hebben plaatsgevonden.
Had Trump gelijk? Nee. Niets in het cv en de staat van dienst van de 64-jarige Ghalibaf wijst erop dat hij gematigder is dan de mannen die de afgelopen weken het loodje hebben gelegd. Heel zijn politieke leven hoorde hij tot wat in Iran de ‘principalisten’ heet, de conservatieve rechtervleugel van het spectrum. Zij staan tegenover tot de ‘hervormers’, de zo goed als monddood en vleugellam gemaakte groep die hoopte de Islamitische Republiek van binnenuit te kunnen veranderen.
Een onvervalste hardliner dus, ook in zijn aanpak van betogers en rebellen. Als luchtmachtcommandant, rond de eeuwwisseling, verspreidde hij trots foto’s waarop te zien was hoe hij, achterop een motor gezeten, met een stok demonstrerende studenten afranselde. Later kondigde hij aan voortaan met scherp te schieten. Samen met andere legercommandanten dreigde hij de toenmalige hervormingsgezinde president Mohammad Khatami af te zetten als die niet harder zou optreden tegen de studenten.
Tegelijkertijd echter heeft de tot geograaf opgeleide Ghalibaf altijd zijn best gedaan zich te profileren als pragmatische manager, een man van het type ‘in gelul kun je niet wonen’. Dat deed hij vooral in de hoedanigheid van burgemeester van Teheran, een functie die hij twaalf jaar (2005-2017) bekleedde. Hij stampte wijken uit de grond, legde wegen aan, en zorgde voor openbaar vervoer en meer groen in de stad.
Het burgemeesterschap bezorgde hem echter ook het imago van ‘corruptste gezagsdrager van Iran’. Tegen het eind van zijn bestuurstermijn kwamen allerlei schandalen naar buiten. Zo zou hij omgerekend voor miljoenen euro’s aan gemeentelijke bezittingen voor kleine bedragen hebben verpatst aan politieke, zakelijke en persoonlijke relaties. Tot in het parlement werden vragen gesteld, maar tot vervolging kwam het nooit, dankzij zijn connecties in kringen die ertoe doen. Onderzoeksjournalist Yashar Soltani, die schreef over de corruptie, belandde in het gevang.
Een vlek op Ghalibafs blazoen vormen ook de uitstapjes die familieleden maakten naar Turkije voor consumptieve doeleinden. Vier jaar geleden werden zijn vrouw, dochter en schoonzoon op het vliegveld van Teheran gespot met twintig tassen vol spullen voor hun baby. Foto’s gingen rond op sociale media. ‘Babyuitzetgate’ was geboren. Drie jaar eerder had Ghalibaf een minister voor precies hetzelfde de maat genomen.
Tegelijk doken beelden op van Skyland, een wolkenkrabber in Istanbul waar vrouw en dochter twee luxe appartementen zouden hebben gekocht, waarde 1,5 miljoen euro. Schandalig, terwijl het land zucht onder inflatie, zo luidde het. Stemmen gingen op om Ghalibaf uit zijn functie van parlementsvoorzitter te zetten. Ook dat liep met een sisser af, opnieuw dankzij zijn invloedrijke netwerk.
Dat begon hij al op te bouwen in het leger tijdens de oorlog met Irak (1980-1988), waar hij spoedig opklom tot brigadegeneraal, samen met onder anderen Qasem Soleimani, de latere commandant van het Quds-elitekorps van de Revolutionaire Garde.
In 2005 deed Ghalibaf een gooi naar het presidentschap van Iran. Hij verloor, maar stelde zich later nog drie keer kandidaat (in 2013, 2017 en 2024). Tweemaal verloor hij opnieuw, één keer trok hij zich terug voor een andere conservatief.
Door de loop der dingen is hij nu toch naar de top van de piramide gerold, en mag hij in de onderhandelingen in Pakistan proberen de kloof te overbruggen met de VS. Hoe hem dat zal vergaan, moet worden afgewacht. Mogelijk zal zijn pragmatisme hem van pas komen, een eigenschap waar Trumps gezanten ook iets van hebben opgesnoven.
Zijn speelruimte hangt echter ook af van de rest van Irans, in aller haast gevormde, collectieve leiderschap. Hij kan niet naar eigen goeddunken opereren. De Islamitische Republiek kent sowieso een lange traditie van elkaar in evenwicht houdende machtsgroepen en -figuren. Ghalibaf mag dan een door liquidaties gecreëerd machtsvacuüm hebben gevuld, het is bepaald niet zo dat hij een alleenheerser is geworden.
Source: Volkskrant