Diplomatie
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Logeren in het Witte Huis is bijzonder. Sterker, het komt zelden voor. De Britse koningin Elizabeth en haar echtgenoot, de Zuid-Afrikaanse president Nelson Mandela, het Japanse keizerspaar, presidenten en premiers – geen van hen verbleef in de ambtswoning van de Amerikaanse president tijdens bezoeken aan de Verenigde Staten.
Op een ander moment was de uitnodiging voor koning Willem-Alexander en koningin Máxima om te komen dineren en logeren op het Witte Huis daarom waarschijnlijk zonder kritiek verwelkomd, het is de bestendiging van een 250 jaar durende relatie met een nauwe bondgenoot. De beladenheid waarmee dit éne nachtje nu is omgeven, toont de snel veranderende wereld.
Zelfs vorig jaar, toen het koningspaar de – toen al niet onomstreden – Amerikaanse president Trump te logeren had op paleis Huis ten Bosch, kon niet worden bevroed dat het kabinet de koning nu laat optrekken met iemand die vorige week „een hele beschaving” dreigde te vernietigen. Sterker, vorig jaar zomer werd de logeerpartij door Nederland en de Nederlandse secretaris-generaal van de NAVO gevierd als een diplomatieke coup. Goedgeluimd door een nacht tussen de „prachtige bomen” in het Haagse Bos en na het ontbijt met zijn „spectaculaire” gastheer en -vrouw begon Trump aan de NAVO-top.
Dit is de rekening. Eén bericht op Truth Social en één president die alsnog een oorlog ontketent, en de koning bevindt zich in een nog ongemakkelijkere situatie die hém, en niet de premier, nog jaren zal worden nagedragen. En hoewel Willem-Alexander en Máxima na dertien jaar staats- en andere (buitenlandse) bezoeken diplomatieke ervaring genoeg hebben, leed menig ervaren staatshoofd of regeringsleider de afgelopen maanden tijdens een bezoek aan het Witte Huis ernstig gezichtsverlies. Door de onvoorspelbaarheid van deze Amerikaanse president kan zelfs een etentje danig uit de hand lopen.
Premier Rob Jetten (D66) heeft echter gelijk dat het afgelasten van het bezoek net zo’n statement was geweest als het doorgaan ervan. Het staakt-het-vuren heeft het dilemma waarvoor het kabinet stond wel verkleind, maar het bezoek aan het Witte Huis kan nog steeds worden gezien als steunbetuiging aan Trump. Tegelijkertijd is het ook een kans, zoals Jetten zegt, om „elkaar in de ogen te kijken” en een „stevig gesprek” te voeren.
Net zo als bij eerdere beladen koninklijke bezoeken (Oman in 2011 door Beatrix, Kenia vorig jaar) kan Nederland het zich bovendien niet veroorloven om slechts betrekkingen aan te knopen met landen die modeldemocratieën zijn en regeringsleiders die onomstreden zijn.
De buitenlandse bezoeken van het koningspaar zijn meer dan het louter uitwisselen van hoffelijkheden. Dit driedaagse werkbezoek heeft door de logeerpartij aanzienlijk meer politieke lading gekregen, maar gaat ook en vooral om zakendoen, om kennisuitwisseling. Om het overtuigen van Trump dat Nederland en Europa geen economische concurrenten zijn, maar eeuwenoude bondgenoten. Het biedt Jetten de kans om, twee maanden nadat hij premier werd en aanzienlijk sneller dan zijn voorgangers, een informeel gesprek met de Amerikaanse president te hebben wanneer hij aanhaakt bij het diner op het Witte Huis.
Het is te hopen dat Jetten zich echter ook realiseert dat hij als ministerieel verantwoordelijke voor de koning de klappen moet opvangen mocht het onverhoopt toch misgaan. En daar al over heeft nagedacht. Een premier die de koning inzet als vooruitgeschoven diplomatieke pion, moet zelf de rokade, een veiligheidszet, inbouwen om de monarchie te beschermen.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet