Volgende week behandelt de Kamer plenair wederom een wijziging van de Embryowet. Er liggen vier wetsvoorstellen in verschillende stadia van behandeling die allemaal die ene wet veranderen, en allemaal onderling samenhangen. Weinigen in Den Haag hebben het overzicht.
Medisch-ethische verrassingen liggen op de loer. De abortuspil kon blijkbaar doodleuk via een formuliertje door iedereen in binnen- en buitenland worden besteld. En euthanasie op minderjarige psychiatrisch patiënten bleek mogelijk binnen de euthanasiewet.
Bij de Embryowet dreigt hetzelfde te gebeuren: onvoorziene en onwenselijke gevolgen die niet worden besproken tijdens de wetsbehandeling.
In Nederland mocht je alleen een eicel buiten de buik bevruchten voor IVF, om er een kind van te maken. Maar als de Eerste Kamer straks instemt met de initiatiefwet is dat niet meer zo. Dan gaat er een doos van Pandora aan onderzoeksmogelijkheden open. Voor het eerst kunnen embryo’s in Nederland genetisch worden aangepast. Je kunt een tiental embryonale patiënten maken en oefenen met het repareren van gendefecten. Of kloneren: van patiënten een kloon in embryonale vorm maken, een mini-me, die kan dienen als grondstof voor genetisch identieke stamcellen.
Met deze wetgeving is het juridisch en technisch mogelijk om het onderzoek te verrichten om het eerste drie-ouder kind geboren te laten worden, net als eerder in Engeland gebeurde. Met zwaarwegende medische reden, en toch belangrijk om te spreken bij zo’n wetsbehandeling. Én er wordt een cruciale horde weggenomen voor het maken van menselijke kunstmatige eicellen. Dat zijn eicellen die uit huidcellen kunnen voortkomen. Geslacht of leeftijd maakt niet meer uit. Je kunt mannelijke eicellen maken en vrouwelijke zaadcellen, of beide van één persoon. Technisch is het nog niet mogelijk bij mensen, maar bij muizen wel. Als het eenmaal bij mensen mogelijk is staat niets in de weg om deze kinderen geboren te laten worden in Nederland.
Menselijke voortplanting wordt stap voor stap losgezongen van het vrouwenlichaam. Eicellen zijn dan overbodig, en als de kunstbaarmoeder ooit een realiteit wordt is er überhaupt geen vrouwenlichaam meer nodig.
Ik benadruk maar weer eens dat je geen wetten moet schrijven voor braveriken, maar voor cowboys. Die overal duwen en zoeken en deurtjes vinden in de wet waarvan niemand door had dat ze wagenwijd open stonden. Het probleem is dat er in de politiek bij de behandeling van de wet weinig over al deze mogelijkheden werd gesproken. Dat had verschillende oorzaken.
Het therapeutisch klonen was bijvoorbeeld geen onderwerp bij het rondetafelgesprek waar betrokken wetenschappers, dokters en organisaties traditiegetrouw komen inspreken en de Kamerleden voorlichten. De rafelranden van de wetgeving kwamen slechts summier aan de orde, wetenschappers kwamen vooral uitleggen wat de enorme voordelen zijn. En eerlijk: daar hebben ze ook belang bij.
Ook de indieners van de wet en de staatssecretaris wuifden de zorgen weg. Therapeutisch kloneren? Kamerlid Jan Paternotte (D66) leek geen weet te hebben van de mogelijkheid die hij met zijn wet creëerde.
Maar er is iets anders aan de hand met medisch-ethische debatten. Er hangt een soort van gewijde quasi-sacrale sfeer omheen, iedereen gaat er heel moeilijk bij kijken. Gevoelige materie, ingewikkelde materie, herhalen ze steeds. De nadruk ligt op het ethische deel, de menselijke waardigheid versus de wetenschappelijk vooruitgang. Maar stevig doorvragen past meer bij een debat over AOW of Tata Steel dan over embryo’s.
Maar eigenlijk is het juist dán extra belangrijk om de feiten heel duidelijk op tafel te hebben liggen.
Ik herinner me een verhaal van een SCEN-arts, die een second opinion deed bij een euthanasieverzoek. Zelfde gewijde sfeer in het huis van de patiënt. Omfloerste termen die door tantes werden gepreveld over een menswaardig afscheid, een einde aan het lijden, eindelijk vrede. Toen de arts alleen was met de patiënt en gewoon op de man af vroeg of hij wilde dat de dokter hem dood ging maken schrok hij zich een hoedje. Dood? Nee. Dat was niet de bedoeling.
Vaak heb ik me geërgerd over het gebrek aan gesprek over achterliggende waarden in debatten. Met vaccinsceptici gaat het bijvoorbeeld disproportioneel veel over moleculen en immuunresponsen en weinig over waar nou eigenlijk het verschil van inzicht vandaan komt.
Hier vindt het tegenovergestelde plaats. Deze debatten hebben een te hoog ethisch gehalte, en te weinig medisch. De feiten moeten klip en klaar zijn. We kunnen ons geen verrassingen veroorloven.
Begin de dag met de belangrijkste politieke ontwikkelingen uit Den Haag