Minecraft De Uncensored Library in het spel ‘Minecraft’ biedt bezoekers toegang tot verboden journalistiek werk uit verschillende landen. Nu zijn er ook documenten en cartoons uit de Verenigde Staten te vinden.
Het huilende Vrijheidsbeeld in de neoclassicistische bibliotheek.
In een zijvleugel van een imposante, neoclassicistische bibliotheek huilt het Vrijheidsbeeld. Haar tranen vullen een bassin, waarvan het niveau tot haar middel is gestegen. Op een brug voor het standbeeld staan lessenaars met boeken: daarin zijn teksten verzameld die tijdens het presidentschap van Donald Trump van Amerikaanse overheidswebsites verdwenen, waaronder een klimaatrapport. Een tijdlijn reconstrueert de gebeurtenissen rondom de Kapitoolbestorming. De tekst in de boeken verschijnt in hetzelfde blokkerige lettertype dat in de rest van Minecraft wordt gebruikt.
De zogeheten Uncensored Library, dat in de pixelwereld van het online computerspel Minecraft bestaat, biedt spelers uit onder meer Saudi-Arabië en Rusland sinds 2020 toegang tot gecensureerde informatie uit hun thuisland. Sinds maart heeft de internationale non-profitorganisatie Reporters Without Borders (RSF), die de bibliotheek samen met programmeurs van BlockWorks ontwikkelde, ook journalistiek werk uit de Verenigde Staten aan de collectie toegevoegd.
De organisatie, die bekend staat om het uitbrengen van de jaarlijkse ranglijst van persvrijheid – de World Press Freedom Index – wil met de toevoeging van de Amerikaanse vleugel aandacht vragen voor de persvrijheid in Amerika. „Geen enkel land is immuun voor censuur”, zegt de Duitse initiatiefnemer Tobias Natterer aan de telefoon. „De Trump-regering heeft de afgelopen jaren duidelijk laten zien dat persvrijheid ook onder druk kan staan in een democratie.” De overheid censureerde de journalistiek niet direct, volgens Natterer, maar het staat wel onder druk. Hij verwijst onder meer naar officiële documenten die van de Amerikaanse overheidswebsite verdwenen sinds de nieuwe termijn van de president.
De bibliotheek heeft korinthische zuilen en een grote koepel, geïnspireerd door de omstreden architect Albert Speer.
Nadat hij een film had gezien waar criminelen met elkaar communiceerden via videogames, kwam Natterer op het idee om Minecraft te gebruiken om censuur te omzeilen. „Je kan een overheidsdocument van een website halen of de publicatie van een journalistiek item verbieden, maar Minecraft laat zich niet zo selectief censureren. Als je de bibliotheek wil verbieden, moet je het hele spel verbieden. Daar hebben de meeste overheden zich nog niet aan gewaagd.”
Minecraft is het meest verkochte spel ter wereld en trekt naar schatting meer dan 200 miljoen actieve spelers per maand. De overgrote meerderheid van hen is jonger dan dertig. ,,Daardoor bereiken we veel jongeren,” zegt Natterer. ,,Elke paar weken gaat er wel een nieuwe video viraal van iemand die de bibliotheek laat zien.” Hij schat dat het aantal mensen die de bibliotheek gezien of bezocht heeft, in de miljoenen loopt.
De bibliotheek staat op een rotsig eiland, omringd door vierkante bomen en helderblauwe fonteinen. Het beeld in de Amerikaanse hal is bewust weinig subtiel vormgegeven. „We wilden laten zien dat een land dat symbool staat voor vrijheid, die vrijheid ook kan verliezen”, zegt initiatiefnemer Tobias Natterer.
Aan een muur, tussen twee fakkels, hangt een politieke cartoon die The Washington Post uiteindelijk niet publiceerde. Op de tekening knielt onder meer Jeff Bezos, die de krant in 2013 kocht, aan de voeten van Trump. De cartoon, gemaakt door Pulitzerprijswinnaar Ann Telnaes, werd geweigerd omdat die volgens de redactie te veel leek op eerder werk: een beslissing die, juist gezien de eigendomsverhoudingen, vragen opriep over de redactionele onafhankelijkheid.
Het rotsige eiland waar de bibliotheek op staat.
Naast het huilende Vrijheidsbeeld in de Amerikaanse zaal is ook de rest van de bibliotheek doordrenkt van symboliek. In de Saoedische zaal hangt een enorme kooi: een verwijzing naar gevangen journalisten. Vietnam is vormgegeven als een doolhof, waarin informatie moeilijk te vinden is: een weerspiegeling van de beperkte toegang tot onafhankelijke journalistiek.
In Rusland worden de boeken vastgehouden door een op een octopus lijkend zeemonster, omdat de overheid volgens de makers met ‘lange armen’ controle uitoefent op informatie. Buiten het gebouw hangt het woord TRUTH in hoofdletters, maar zodra een speler beweegt, vallen de letters uiteen.
Links de zaal met verboden journalistiek uit Vietnam, rechts verhalen uit Rusland.
Ook de keuze voor een neoklassieke bouwstijl is bewust gemaakt. Het gebouw roept associaties op met instituten als de New York Public Library en het British Museum. „Dat is een stijl die vaak wordt gebruikt om macht uit te stralen”, zegt Minecraft-architect James Delaney, die de bibliotheek bouwde. „Het verwijst naar het Romeinse Rijk en roept een nostalgie op die ook omarmd wordt door autoritaire regimes. Dat wilden we ondermijnen.” De enorme koepel in het midden, geïnspireerd op megalomane ontwerpen van onder meer de omstreden architect Albert Speer, moet dat effect versterken.
Geen enkel autoritair regime heeft de bibliotheek weten te censureren. Kort na de lancering waren er wel hackpogingen, onder meer vanuit China, al blijft onduidelijk of die van individuele spelers of georganiseerde groepen kwamen. De bibliotheek verspreidde zich daarna juist verder, zegt Natterer: op sociale media en in het nieuws.
De boeken uit de bibliotheek zijn inmiddels meer dan tien miljoen keer gelezen. Soms was de server zelfs overbelast, omdat er teveel bezoekers waren. Honderdduizenden jongeren downloadden dan zelf de plattegrond van de website. Sommige jongeren plaatsten de bibliotheek en haar rotsachtige omgeving opnieuw online. ,,Zelfs als we zouden stoppen met de website van Uncensored Library, zal hij nog op duizenden plekken vindbaar zijn,” zegt Natterer.
De koepel vanuit de middelste zaal van de bibliotheek.
Wat moet je deze week kijken? Tips en achtergronden over boeiende films, series en tv-programma’s