De Duitse wapenindustrie draait op volle toeren. Bondskanselier Friedrich Merz investeert vele tientallen miljarden euro om de grootste krijgsmacht van Europa op te bouwen. ‘Duitsland moet de ruggengraat van Europese defensie worden’, zegt veiligheidsexpert en overheidsadviseur Patrick Keller.
is correspondent Duitsland van de Volkskrant. Hij woont in Berlijn.
‘In Iran zien we hét dilemma in trans-Atlantische relaties ten tijde van Trump’, zegt Patrick Keller, verantwoordelijk voor Defensie en Veiligheid bij de gezaghebbende denktank Deutsche Gesellschaft für Auswärtige Politik (DGAP). ‘De Duitse minister van Defensie noemde de Iran-oorlog ‘niet onze oorlog’, maar tegelijk is het in ons Europese belang dat de Amerikanen tevreden zijn over hun Europese bondgenoten. Want wij kunnen nog lang niet zonder de Amerikanen.’
Daar wil Europa wel naartoe: een drastische investering in eigen militaire capaciteiten. Duitsland moet daar de hoofdrol in spelen. Bondskanselier Merz wil de Duitse strijdkrachten opbouwen tot de grootste conventionele strijdmacht van Europa. Moeilijke keuzes liggen in het verschiet, zegt Keller van de DGAP, de Duitse evenknie van het Britse Chatham House en het Nederlandse Clingendael. De denktank adviseert het Duitse ministerie van Buitenlandse Zaken en brengt regelmatig academici, diplomaten en journalisten samen voor achtergronddiscussies.
Trump eiste Europese steun voor zijn oorlog tegen Iran. Moet onze herbewapening zich richten op bescherming van onze grenzen of het helpen van de Amerikanen?
‘We hebben niet de luxe van een keuze. Het belangrijkste Europese veiligheidsvraagstuk van onze tijd is: hoe verdedigen we Europees grondgebied tegen Russische agressie, zodat wat in Oekraïne is gebeurd niet ook in de Baltische staten gebeurt? Zoals de zaken nu staan, kan dat onmogelijk zonder de Amerikanen. We zijn niet eens begonnen te plánnen voor een verdediging zonder de VS. Alle verdedigingsplannen zijn Navo-breed en leunen zwaar op Amerikaanse participatie onder Artikel 5 van het verdrag.’
In Duitsland draaien de wapenfabrieken op volle toeren. Welke rol wil het land gaan spelen in de verdediging van Europa?
‘Duitsland, als grootste economie en meest bevolkingsrijke land van Europa, moet de ruggengraat van de Europese defensie worden, met de grootste conventionele krijgsmacht. Niet alleen, maar in Navo-structuren. Het moet het leeuwendeel van de capaciteiten leveren. Daartoe investeert het vele tientallen miljarden manschappen, materieel, technologie, innovatie. De Duitse regering gaat 35 miljard euro investeren in een militair ruimteprogramma.’
De dertig Europese Navo-staten hebben gezamenlijk meer militairen en meer budget dan Rusland. Heeft Europa de VS werkelijk nodig?
‘Het is geen kwestie van aantallen optellen, en wie de meeste militairen heeft wint. Grootschalige, conventionele oorlogsvoering vereist volledig geïntegreerde wapensystemen en legeronderdelen, onder één commandostructuur, voorzien van communicatiesystemen en battlefield intelligence gedragen door eigen satellietsystemen. Rusland heeft dat. De VS hebben dat. China is hard op weg. Maar Europa moet op al die vlakken een enorme inhaalstrijd voeren.’
Waar zit de meest problematische flessenhals?
Hoofdschuddend: ‘Overal. Maar de belangrijkste is mentaliteit. Het is niet genoeg om een paar extra ballistische raketten te ontwikkelen, of het eens te worden over een militair ruimteprogramma. Wat we nodig hebben is een diepgeworteld begrip van het feit dat we in een cruciale fase zitten wat betreft Europa’s zelfbeschikking.’
Volgens sommige experts is de breuk in transatlantische betrekkingen een uitgelezen kans om de Europese defensie opnieuw vorm te geven. Hoe ziet u dat?
‘Ik heb wel wat sympathie voor die positie, maar we hebben er geen tijd voor. De Duitse inlichtingendiensten denken dat Rusland in 2029 in staat zal zijn om Navo-gebied aan te vallen, en dat er gezien Poetins planning en uitspraken een reële mogelijkheid is dat hij dat doet. Het zou dwaas zijn om het wiel opnieuw te proberen uit te vinden, onder deze tijdsdruk en met zoveel verdeeldheid tussen Europese landen. Wat werkt, wat getest is, is het Nato Procurement Policy. Dat stipuleert tot op detailniveau hoe Navo-leden gezamenlijk defensiematerieel inkopen.’
Wordt het niet tijd om toe te werken naar een zelfstandige Europese nucleaire paraplu? De Franse president Emmanuel Macron lijkt voor dat idee open te staan.
‘Wie vreest voor een Russische nucleaire aanval, begrijpt niet hoe afschrikking werkt. Europa heeft niet te maken met een nucleaire dreiging. Europa heeft te maken met een conventionele dreiging, met ergens helemaal aan het einde van de escalatieladder een mogelijk nucleair element. Een invasie van Navo-gebied zal altijd beginnen met groene mannetjes, of met geüniformeerde Russische militairen die de grens met een Baltische staat oversteken. Dat zal een volle invasie worden tenzij de Navo overweldigend reageert en duidelijk maakt dat Rusland daarvoor een enorme prijs betaalt, ook als dat Europese levens kost.
‘Hoe zou zo’n Europese nucleaire paraplu werken, wie betaalt het, wie valt eronder, en wie heeft het laatste woord? De Franse president? Het is maar de vraag of alle Europese landen, zeker Oost-Europese, zich veiliger voelen bij Franse of Britse nucleaire garanties dan bij die uit Washington. Ook hier geldt: wat werkt is het Navo Nucleaire Planningsprotocol, dat besluitvorming rond nucleaire afschrikking coördineert. Bovendien: ik heb geen signaal gezien dat erop duidt dat de Amerikaanse nucleaire veiligheidsgarantie zwakker is dan voorheen.
‘Wat Poetin heel handig doet, is westerse publieke steun voor Oekraïne verzwakken door zo nu en dan de nucleaire kaart te trekken. Maar daadwerkelijk een kernwapen inzetten zou neerkomen op nationale zelfmoord. En ik heb niet de indruk dat hij krankzinnig is. Zijn calculaties in Oekraïne zijn rationeel. IJskoud, en vaak zonder het gehoopte effect, maar niet irrationeel.’
Wat is uw indruk, en wat hoort u uit Duitse regeringskringen? Gaat men ervan uit dat de VS uiteindelijk terugkeren naar ‘normaal’?
‘Toen Joe Biden na de eerste termijn van Trump verscheen op de Münchense Veiligheidsconferentie, waren zijn eerste woorden: ‘America is back’. Ik denk dat we dat moment, een Amerikaanse president met een transatlantische achtergrond die Europa zo toespreekt, nooit meer zullen zien. De gouden tijden van het transatlantisme zijn voorgoed voorbij. Het is belangrijk dat wij in Europa dat allemaal inzien.’
‘We zullen van Trump afkomen. Ik denk dat de Maga-beweging uiteindelijk wel zal eindigen, en ook over de Amerikaanse democratie maak ik me niet zo’n zorgen. Maar ook een Democratische president, of een hele andere Republikeinse, zal nooit meer bereid zijn om Europa’s veiligheid op Amerikaanse kosten te verzorgen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant