Drugsbeleid Mexico De Mexicaanse politiek talmt met legalisering van marihuana, waartoe het hoogste hof jaren geleden opdracht gaf. Wietactivisten eisen hun rechten op door een joint op te steken in gedoogzones op straat.
Jointjes in de maak op een Punto Cannábico in Mexico-Stad, gedoogzones waar - onder voorwaarden - openlijk geblowd kan worden.
Hoewel het Plaza de la Concepción in Mexico-Stad enigszins verscholen ligt tussen een paar hoge gebouwen, verraadt de geur de precieze locatie. Een paar blokken vanaf Paseo de la Reforma, de levensader van de Mexicaanse hoofdstad, walmt de wietgeur de neusgaten van voorbijgangers in. Naast een 18de-eeuws kapelletje en enkele koloniale huizen ligt het pleintje. Op bankjes en op de grond zitten enkele tientallen activisten, zoals ze zichzelf noemen, te blowen. Sinds een paar maanden zijn ze door de gemeente van Mexico-Stad naar deze plek gestuurd. Een Punto Cannábico, oftewel een Cannabispunt, waar rokers zo’n drie kwartier de tijd krijgen om hun joint te roken zonder dat autoriteiten hen lastigvallen.
Gabriela is een van de rokers. Ze heeft blauw haar, een indrukwekkende verzameling piercings en een shirt van Rage Against the Machine aan. Hoewel ze meerdere malen herhaalt dat ze „schijt heeft aan de autoriteiten”, wil ze haar achternaam niet geven. „Je weet nooit hoe ze die misbruiken”, zegt ze erbij.
Gabriela gaat, sinds het systeem van Puntos Cannábicos in 2021 werd ingevoerd, naar deze vrijplaatsen. Maar ze heeft er dubbele gevoelens bij. „Het is fijn dat we hier kunnen roken zonder aangesproken te worden. Maar het blijft een soort uitsluiting, haast een dierentuin waar we in kooien gestopt worden, omdat we van een joint houden”, zegt ze.
Gabriela is niet de enige die niet geheel positief naar de aangewezen pleinen kijkt. Net buiten geurafstand kijkt Héctor Cabellos met een afkeurend gezicht naar de groep blowende mensen. Cabellos wacht tot zijn hondje Pinas zijn plas heeft gedaan en loopt verder. „Iedere dag is het hier behoorlijk druk. Soms met muziek hard aan”, zegt hij. Cabellos woont een paar straten verderop. „Dit is een historische buurt. Als we hier drugsgebruik gaan toestaan, wordt de wijk daar niet beter op. Waar gebruikt wordt, wordt toch ook gedeald?”
Halverwege 2025 werden de Puntos Cannábicos voor het eerst naar nieuwe locaties verplaatst, vanaf de pleinen waar ze in 2021 ontstonden. Tot grote onvrede van omwonenden, die vinden dat met de komst van blowende mensen meer overlast ontstaat. Juist op dit soort pleintjes, zegt Cabellos, kwamen gepensioneerde ouderen samen om met elkaar te kletsen. Die sociale functie is hier verdwenen, omdat de ouderen niet meer durven te komen. Ouders met kinderen mijden de plekken eveneens.
Betogers hebben langs Avenida Insurgentes, om de hoek bij het senaatsgebouw in Mexico-Stad, een informeel, maar gedoogd Punto Cannábico opgeworpen en vragen met een spandoeken om ‘rechten voor wietliefhebbers’.
De oprichting van de Puntos Cannábicos in Mexico-Stad volgde op lange onderhandelingen tussen de Mexicaanse autoriteiten en activistengroepen over de legalisatie van marihuana. Om de onderhandelingen kracht bij te zetten, ontstonden kampementen, onder meer om de hoek bij de Mexicaanse Senaat. Een permanente manifestatie, met spandoeken en leuzen, waar ook permanent geblowd werd. De plekken werden door de jaren heen vrijplaatsen voor drugsgebruik en drugshandel, waar ook overvallen plaatsvonden.
In reactie hierop verplaatste de Mexicaanse regering de kampementen in augustus afgelopen jaar. Nieuwe regels werden ingesteld. Zo zijn de consumptiezones open van acht uur ’s ochtends tot acht uur ’s avonds en je mag er maximaal 40 minuten verblijven. Er is een maximale hoeveelheid marihuana die een roker bij zich mag hebben, en politieagenten handhaven op criminele activiteiten.
In Mexico – waar kartels grof geld verdienen aan de internationale handel in marihuana, met name naar landen waar de softdrug nog illegaal is – is het opeenvolgende regeringen niet gelukt marihuana volledig te legaliseren. Een belangrijk moment was een uitspraak van het Hooggerechtshof in 2018, dat oordeelde dat het verbod op marihuanagebruik ongrondwettelijk is.
Het duurde echter tot 2021 tot het Congres een wet aannam waarmee de plant gelegaliseerd zou worden. Sindsdien is er echter nooit regelgeving gekomen om het gebruik, het bezit of de verkoop van marihuana volledig legaal te maken. Door deze politieke impasse blijft het gebruik van marihuana in de praktijk illegaal.
Mexicanen draaien en roken hun jointjes met wiet.
De Puntos Cannábicos groeiden van protestplekken uit tot tijdelijke oplossingen. Maar hoe lang is „tijdelijk”, vraagt Lorena Beltrán, activist voor legalisering van marihuana zich af. „Juist omdat we zo gedwongen worden, onder meer door de VS, meer te doen aan de strijd tegen kartels, voelt het voor de regering niet als moment om drugs te legaliseren”, zegt zij. „En dat terwijl [president Claudia] Sheinbaum een wetenschapper is, die eerder positief over legalisering sprak. Terwijl ze kartels juist een lucratieve inkomstenbron uit handen zou nemen door het legaal te maken.”
Volgens Beltrán zou legalisering ook voor een economische impuls kunnen zorgen op plekken in Mexico, zoals de westerse bergketen Sierra Madre, waar van oudsher wiet wordt geteeld. „Veel van die wiet gaat momenteel naar het buitenland, naar de VS of Europa. Dat kunnen we legaal voor de eigen markt gebruiken. Wie wiet wil kopen in Mexico, steunt de georganiseerde misdaad hier momenteel, direct of indirect.”
De aangewezen consumptiezones in Mexico-Stad zijn volgens haar een manier geworden voor autoriteiten om weg te kijken van een urgent probleem dat aangepakt moet worden: kartels profiteren van een illegale markt waar veel vraag naar is. „Er is een grote vraag in Mexico naar legale oplossingen, die wij kunnen bieden, maar niet mogen”, zegt Moises Acuña.
Hij probeert al jarenlang op industrieel niveau marihuana te telen, maar stuit continu op tegenwerking van autoriteiten. „Toezichthouders vertellen ons dat hun werk overbodig zou moeten zijn. Iedereen wil legalisering. Maar zolang niemand los huevos [de ballen] toont om de boel in Mexico echt te hervormen, blijven mensen hun jointjes roken op pleintjes, en kopen ze hun wiet bij criminelen.”
Wietprotest om de hoek van de Senaat.