Verkiezingen Hongarije In het oosten van Hongarije, bij de grens met Oekraïne, geloven ze niet in een Oekraïense aanval op Hongarije. Orbáns verkiezingsretoriek over Oekraïne maakt wel indruk, ziet de vrijwilliger van oppositiepartij Tisza die kiezers spreekt. „Ze hebben het alleen maar over de oorlog, de oorlog en de oorlog.”
Campagnebijeenkomst van regeringspartij Fidesz in Pécel, twee weken voor de verkiezingen. Op het bordje staat 'Stop oorlog' bij foto's van oppositieleider Péter Magyar en de Oekraïense president Volodymyr Zelensky.
Uit het niets verheft hij zijn stem. Met een priemende vinger wijst de Hongaarse premier Viktor Orbán naar demonstranten die zijn toespraak op het marktplein van Gyor, in West-Hongarije, onderbreken. Hij reageert zichtbaar geërgerd. „Jullie steunen Oekraïne en staan niet aan de kant van Hongarije”, roept hij. „Jullie willen een pro-Oekraïense regering en Hongaars geld naar Oekraïne sturen. Dat is de waarheid.”
Het is een bijzonder moment. Tijdens de campagne voor de parlementsverkiezingen van aanstaande zondag verliest de doorgaans beheerste en zelfverzekerde Orbán zelden zijn kalmte.
Een dag later, in het stadje Pécel, herhaalt het tafereel zich. Tientallen demonstranten scanderen „Fidesz rot op”, waarna kleine opstootjes volgen. Tegen een menigte van ongeveer duizend aanhangers noemt Orbán oppositiepartij Tisza „een oorlogspartij” en „pro-Oekraïens”. Europese leningen aan Oekraïne zouden Hongaren „tot schuldenaars maken, schulden die onze kinderen en kleinkinderen zullen voelen”. Hij roept elke „fatsoenlijke Hongaar” op te stemmen „en ons buiten de oorlog te houden”.
De boodschap van Orbáns regering is eenduidig: Hongarije dreigt in de oorlog te worden gezogen. Jonge Hongaarse soldaten zullen sneuvelen op het Oekraïense slagveld, terwijl het Hongaarse volk zich in de schulden zal werken voor het buurland. Orbán suggereert bovendien dat Oekraïne een directe bedreiging vormt, onder meer via mogelijke sabotageacties.
Onder zijn aanhangers in Pécel klinkt een gematigder toon. „Wat politici zeggen is niet hetzelfde als wat de mensen denken”, zegt Viktória Urban (47), die onder een tentzeil schuilt voor de regen en Hongaarse vlaggetjes vasthoudt. Naast haar staat Andorné Urban (89), die zegt „te sympathiseren met het Oekraïense volk”. Viktória vult aan: „Het komt nu over alsof we een hekel hebben aan de Oekraïners, maar dat is niet zo.”
Andorné Urbán (l.) en Magdolna Geth op een campagnebijeenkomst van Fidesz in Pécel.
In de campagne van Fidesz wordt steeds gewezen op de vermeende sterke banden tussen oppositieleider Magyar en Zelensky.
Intussen staat Orbáns partij Fidesz onder druk. In de meeste peilingen ligt de partij achter op oppositieleider Péter Magyar en diens partij Tisza. Dinsdag en woensdag kreeg Orbán hulp van de Amerikaanse vice-president JD Vance, op bezoek in Boedapest. Vance combineerde harde kritiek op de EU („Eén van de ergste voorbeelden van bemoeienis met buitenlandse verkiezingen die ik ooit heb gezien”) met steun aan Orbán („Natuurlijk wil ik de premier helpen bij de verkiezingen, zoveel als ik maar kan”). De verkiezingen kunnen een einde maken aan Orbáns zestien jaar durende machtspositie. Om te winnen, probeert Orbán een anti-Oekraïens sentiment aan te wakkeren. Het is de vraag of deze tactiek werkt.
In de grensstad Záhony horen de Hongaren – van over de grens – ’s ochtends het Oekraïense volkslied, ’s middags geweerschoten vanaf de schietbaan en ’s avonds het luchtalarm. Hier, in de oostelijk punt van het land, is de oorlog in Oekraïne dichtbij. Voor de grootschalige Russische invasie gold Záhony als ‘de Poort naar het Oosten’ dankzij de spoorverbinding met Oekraïne. Die zorgde voor werk bij de spoorwegen, de douane en overslagbedrijven. „Bovendien verdienden de bewoners bij door goedkope sigaretten en brandstof uit Oekraïne te halen en in Hongarije door te verkopen”, lacht burgemeester László Helmeczi op zijn kantoor.
Die tijden zijn voorbij. Het is rustig in de stad, van drukte bij de grens is geen sprake en de sigarettenhandel is gestopt. Toch is Záhony nog dagelijks in het nieuws, omdat langs deze stad de Droezjba-pijpleiding loopt die Russische olie via Oekraïne naar Hongarije transporteert en nu het middelpunt is van een ruzie tussen de buurlanden.
Pijpleiding in de grensstad Záhony.
Paasversieringen in Záhony.
Paasversieringen in Záhony.
Een Grieks-Katholieke kerk in Záhony.
Interieur van een Grieks-Katholieke kerk in Záhony.
Eind januari raakte de leiding beschadigd – vermoedelijk door een Russische droneaanval. De reparatie ervan verloopt moeizaam tot ergernis van Hongarije dat veel geld verdient aan de goedkope Russische olie dankzij doorverkoop aan andere landen. Als reactie op de moeizame herstelwerkzaamheden blokkeerde Hongarije een EU-lening van 90 miljard euro aan Oekraïne. Orbán waarschuwt sindsdien dat Oekraïne sabotageacties voorbereidt – net als het land naar alle waarschijnlijkheid deed met de Nord Stream -pijpleiding in Duitsland.
De partijloze burgemeester Helmeczi gelooft daar niets van. „Niemand hier denkt dat Oekraïne Hongarije zal aanvallen”, zegt hij gedecideerd. Bovendien zijn er ondanks de dreiging geen extra veiligheidsmaatregelen genomen door Boedapest om de Droezjba-pijpleiding, die in zijn gemeente boven de grond komt, te beveiligen. „Het is pure politieke propaganda.”
Toch slaat de boodschap van Orbán aan, merkt Tunde Pokol, die voor oppositiepartij Tisza langs de deuren gaat. „Ze hebben het alleen maar over de oorlog, de oorlog en de oorlog”, zegt ze over Fidesz-stemmers. In de regio wonen veel mensen met familie in Transkarpatië, net over de grens, waar een minderheid van zo’n 75.000 etnische Hongaren woont. Van hen horen ze beangstigende verhalen over gedwongen mobilisatie.
Lóránt Pribula vluchtte uit Transkarpatië na het uitbreken van de oorlog naar Záhony, waar hij een huis bouwt voor zijn vrouw en drie kinderen. Zodra hij over de vlucht en de stress van de eerste oorlogsdagen begint, komen tranen op in de ogen van de personal trainer, gekleed in een legeroutfit. „In het begin vertelde ik nog hoe de Russen het bloedbad in Boetsja aanrichtten. Maar daar ben ik mee gestopt”, vertelt Pribula. Volgens desinformatie is de moord op burgers in de Oekraïense stad in scène gezet door Oekraïne. Pribula weet niet meer wat waar en onwaar is. „Het is allemaal politiek spel. Je hebt Hongaarse propaganda, maar ook Oekraïense. Ik leef gewoon mijn simpele leventje.”
De Oekraïense vluchteling Lóránt Pribula voor zijn huis in de grensstad Záhony.
In heel Hongarije staan in deze campagnetijd grote billboards waarop oppositieleider Magyar staat afgebeeld naast een bedelende Oekraïense president Volodymir Zelensky. „Zij zijn het risico”, luidt de tekst eronder. Volgens politiek analist Gábor Gyori van de denktank Policy Solutions is „de meerderheid van de mensen ontevreden over de gezondheidszorg, het onderwijs en de spoorwegen” in het land waar het voor het eerst sinds Orbán aan de macht is slecht gaat met de economie. „Dus het enige wat Fidesz overeind houdt is een campagne vol angstzaaierij over de oorlog in Oekraïne.”
Aanvankelijk sloeg die boodschap nauwelijks aan, zegt Gyori. „Een aanval van Oekraïne op Hongarije? Volkomen ongeloofwaardig.” Totdat Zelensky begin maart tijdens een persconferentie Orbán bedreigde door te suggereren dat hij diens adres „aan onze strijdkrachten zou doorgeven” zolang Hongarije de EU-lening van 90 miljard euro bleef blokkeren.
Gyori slaat zijn handen voor zijn ogen als hem naar dit moment wordt gevraagd. „Waarom zou je dat zeggen”, verzucht Gyori. „Door die opmerking was Oekraïne opeens wel een reële dreiging. Het was de grootste campagneboost die Fidesz kon krijgen.” Sindsdien deelt Orbán het ene na het andere campagnefilmpje waarin Zelensky hem bedreigt.
Tegenwicht komt onder meer van de 23-jarige Oekraïense Vlada Hollosi (23), die op sociale media in vloeiend Hongaars de culturele overeenkomsten tussen Hongaren en Oekrainers benadrukt. „Het is heel makkelijk om mensen te demoniseren als je ze niet echt kent”, zegt Hollosi in een koffietent in Boedapest.
Die filmpjes leidden wel tot intimidatie en bedreigingen. Op een avond trok Hollosi het niet meer en nam huilend een emotionele video op. Die werd 1,3 miljoen keer bekeken. Bij bedreigingen bleef het niet. Continu verschijnen artikelen in haar naam met politieke teksten die ze nooit heeft gezegd, zoals dat Hongaren in Oekraïne gaan vechten en zij hen de dood in wil sturen. „Ik doe nooit politieke uitspraken”, zegt Hollosi. Toch heeft het anti-Oekraïense sentiment impact op haar. „Ik ben een gevoelig persoon en heb hierdoor moeten stoppen met de filmpjes.”
Demonstranten die actie voeren tegen Fidesz en premier Orbán op een campagnebijeenkomst in Pecél.
Tijdens het Paasweekend meldden Orbán en de Servische president Aleksandar Vucic dat bij een pijpleiding in het noorden van Servië explosieven waren gevonden. Door die pijpleiding gaat Russisch gas naar Hongarije. De Hongaarse minister van Buitenlandse Zaken wees meteen naar Oekraïne – maar de chef van de Servische militaire veiligheidsdienst bestempelde dat als „desinformatie”. Onderzoeksjournalisten en inlichtingenexperts waarschuwen al langer voor valsevlagoperaties om de verkiezingen te beïnvloeden. Oppositieleider Magyar beschuldigde Orbán ervan het incident in scene te hebben gezet met „zijn Russische adviseurs” en noemde het „paniekzaaierij”.
Tijdens de campagnebijeenkomst van Orbán in Pécel, een week eerder, loopt de bekende Hongaarse historicus Krisztian Ungvary door het publiek. „Het Oekraïneverhaal? Het werkt voor zijn kiezers”, zegt Ungvary. „En het wakkert het negatieve sentiment tegen Oekraïners in de rest van de samenleving aan.”
Of het voldoende is voor de winst, betwijfelt hij. Hij zegt naar Pécel te zijn gekomen „om de laatste dagen van het Orbán-regime te aanschouwen”.
Viktor Orbán op zijn campagnebijeenkomst in Pécel.
Europaredacteuren praten je bij over de belangrijkste ontwikkelingen in de EU