nieuwsbriefNRC Voorkennis
NRC Voorkennis Of het broze bestand met Iran vrede gaat opleveren, is niet alleen een politieke, maar ook een financiële vraag voor de Verenigde Staten. De oorlog verzwakt de fundamenten onder de Amerikaanse dollar.
Het lijkt alweer een eeuwigheid geleden, maar krap twee maanden geleden hadden we het op de economieredactie over het risico van een nieuwe handelsoorlog met de VS, tijdens de absurde episode rondom Groenland. Of we werkten aan stukken over Trumps aanvallen op de centrale bank. Vorig jaar hadden we het over Trumps enorme belastingverlagingen voor rijken en bedrijven. Nu is het natuurlijk de Iran-oorlog waarmee de Amerikaanse president menig NRC-redacteur wallen onder de ogen bezorgt, al is sinds het deze week aangekondigde staakt-het-vuren misschien het einde in zicht.
Ik kijk vooral met een financieel-economische blik naar al dat ontwrichtende beleid uit het Witte Huis. Er is één effect ervan dat al vanaf Trumps terugkeer in het Witte Huis in het oog springt: de Amerikaanse dollar, dé wereldwijde reserve-en betaalmunt van de wereld, staat onder druk. De greenback (binnenkort met de handtekening van Donald J. Trump zelf), verloor sinds zijn aantreden (20 januari 2025) fors in waarde ten opzichte van meerdere munten, zoals de euro (zo’n 13 procent) en de Chinese renminbi (7 procent). Nu spelen er op de valutamarkt altijd veel dingen tegelijk, maar steeds duidelijker wordt dat beleggers zijn gaan twijfelen over de soliditeit van supermacht Verenigde Staten van Amerika.
Dit is een ingekorte versie van de NRC Voorkennis-nieuwsbrief. Twee keer per week schrijft de economieredactie van NRC daarin over economische ontwikkelingen die op de redactievloer tot opwinding leiden. Inschrijven (voor Plus-abonnees) doe je hier:
Inschrijven voor NRC Voorkennis
Meestal vluchten beleggers bij een grote geopolitieke schok in de veilige dollar. Na het losbarsten van de Iran-oorlog was dit effect wel zichtbaar, maar ook heel beperkt: de dollar won sinds de oorlog losbarstte zo’n 2 procent ten opzichte van een ‘mandje’ met belangrijke andere valuta (’de dollar-index’). Gezien de omvang van de Iran-schok kun je de dollarwinst „bescheiden” noemen (zoals de Japanse bank MUFG doet), of ronduit „teleurstellend” (zoals FT-columnisten schrijven). Er zijn redenen om aan te nemen dat Trumps oorlog tegen Iran onderhuids het beleggersvertrouwen in de VS verder heeft aangevreten.
De oorlog is tot dusver duur gebleken. Misschien wel te duur voor een land, waarvan de staatsschuld al onhoudbaar aan het worden was. De eerste week van de oorlog kostte de aanval op Iran ruim 11 miljard dollar, volgens het Amerikaanse ministerie van Defensie. De kosten in de viereneenhalve week daarna zijn onbekend, maar Amerikaanse media berichtten medio maart dat het Pentagon op zoek was naar 200 miljard dollar voor de oorlogskas.
Vlak voor de oorlog berekende het begrotingsbureau van het Amerikaanse Congres dat het begrotingstekort 1.900 miljard dollar in 2026 zou bedragen, oftewel krap 6 procent van het bbp. Voor de komende jaren verwacht het Congres nog hogere tekorten. In het kielzog daarvan groeit de staatsschuld (nu 124 procent van het bbp) mee. Over de almaar slechtere Amerikaanse begrotingssituatie zei scheidend Fed-chef Jerome Powell onlangs: „Het pad is niet houdbaar (…) Dit gaat niet goed eindigen als we er niet tamelijk snel iets aan doen.” Of het broze bestand van deze week standhoudt, is kortom niet alleen een politieke, maar ook een financiële vraag.
Nu is er één tamelijk drastische manier voor regeringen om hun schulden dragelijker te maken: centrale banken onder druk zetten om hoge inflatie toe te staan. Want door inflatie (geldontwaarding) wordt de waarde van schulden verminderd. Inflatie laten woekeren, is wat Amerikaanse en Britse regeringen in het verleden hebben gedaan in oorlogstijd, zo blijkt uit recent economisch-historisch onderzoek. Nu de inflatie ook in de VS toeneemt als gevolg van de Iran-oorlog, is de vraag wat de Amerikaanse Fed gaat doen. Bekend is dat Trump, die al maanden poogt het Fed-beleid te beïnvloeden, een fervent voorstander is van lage rentes. En die leiden tot…inderdaad, meer inflatie.
Trump die de (oorlogs-)schuld via de Fed dragelijk probeert te houden: het is niet een erg vertrouwenwekkend scenario. Wel een waarmee beleggers rekening moeten houden. Het doet de positie van de Amerikaanse dollar geen goed.
Wie kan van de onzekerheid rond de dollar profiteren? De voorbije dagen zag ik opeens opmerkelijke berichten langskomen:
De boodschap van voorspelbaarheid en stabiliteit die China in deze roerige oorlogstijden graag verkondigt, lijkt het internationale kapitaal te overtuigen.
China ruikt kansen in de dollarzwakte. De opkomende supermacht heeft al jaren de ambitie om de eigen renminbi naar voren schuiven als alternatief voor de dollar als internationale reserve- en betaalmunt. Het zou zomaar kunnen dat de Iran-oorlog dit doel een klein stukje dichterbij brengt, en dit op een opvallende manier. Reders die het de afgelopen weken aandurfden de Straat van Hormuz te passeren, moesten eerst tol betalen aan Iran volgens diverse mediaberichten. De betaaleenheid? Geen dollars, maar cryptovaluta. Óf Chinese yuan.
De yuan als betaalmiddel voor olie in de Golf. Dat raakt aan de kern van wat de dollar in de laatste decennia van de vorige eeuw is geworden: namelijk dé munt waarmee je olie afrekent, en waarvan je als land dus ook veel reserves moet hebben (tekorten aan dollars wil je immers niet hebben, dan kan je geen olie kopen). Die link tussen olie en dollar wordt wel aangeduid als het ‘Petrodollar’-systeem. Het is een pijler onder de status van de dollar als internationale betaal- en reservemunt, waaraan Trump met zijn Iran-avontuur waarschijnlijk ongewild is gaan zagen.
De decennialang opgebouwde dominantie van de dollar in de wereldeconomie verdwijnt niet zomaar door een paar dolle acties van één Amerikaanse president. Maar met nog tweeënhalf jaar Donald Trump te gaan, wordt die positie wel allengs minder vanzelfsprekend.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen