De oorlog in Iran ging binnen een dag van genocidale dreigementen naar een wapenstilstand. Het is nog niet duidelijk of die standhoudt en de Verenigde Staten en Iran echt dichter bij elkaar kunnen komen aan de onderhandelingstafel.
"Een hele beschaving zal vanavond sterven en nooit meer terugkeren", schreef Trump dinsdag op Truth Social, twaalf uur voor de deadline van zijn ultimatum aan Iran. Daarmee voorzag hij de potentiële oorlogsmisdaden uit zijn eerdere dreigementen van een openlijk genocidale rand. Hij had gedreigd het Iraanse energienetwerk te vernietigen en het land "terug naar de steentijden" te bombarderen.
Het is bekend dat Trump vooral denkt in termen van macht, het liefst vanuit een voordeelpositie onderhandelt en daarbij hoog inzet. Maar ook voor zijn doen waren die dreigementen extreem, wat zowel in de VS als internationaal tot geschokte reacties leidde. Links en rechts werd zelfs gevraagd of de Amerikaanse president van plan was een kernwapen te gebruiken in Iran.
Grofweg anderhalf uur voor het verstrijken van de deadline kondigde Trump een staakt-het-vuren van twee weken aan. Volgens Britse media waren meerdere Amerikaanse B52-bommenwerpers, de grootste in het arsenaal van de VS, op dat moment al onderweg naar Iran vanuit het VK.
Trump verkocht het staakt-het-vuren als een overwinning en een "grote dag voor de wereldvrede". In zijn aankondiging schreef hij dat de VS en Israël al hun militaire oorlogsdoelen "hebben bereikt en overtroffen" en de onderhandelingen over een duurzame vrede met Iran "heel vergevorderd" zijn. Ook woensdag stelde hij dat de twee landen het bijna eens zijn over een aantal belangrijke knelpunten.
Dat optimisme moet zich nog bewijzen. Israël en meerdere Golfstaten, waaronder de Verenigde Arabische Emiraten en Bahrein, meldden woensdagochtend Iraanse raket- en droneaanvallen. Volgens Iraanse staatsmedia werd ook een olieraffinaderij op het eiland Lavan aangevallen.
Het Israëlische offensief in Libanon, het land dat volgens bemiddelaar Pakistan deel uitmaakt van het staakt-het-vuren, gaat eveneens door.
Trump besloot tot het staakt-het-vuren nadat Pakistan een Iraans tienpuntenplan doorspeelden aan het Witte Huis. De aankondiging kwam kort na een telefoongesprek tussen de Amerikaanse president en de Pakistaanse premier Shehbaz Sharif. Volgens Trump is het Iraanse plan een "werkbare basis voor onderhandelingen".
Dat is opmerkelijk, omdat Teheran ook hoog heeft ingezet en de strijdende partijen diplomatiek lijnrecht tegenover elkaar staan. Meerdere punten uit het Iraanse plan, zoals de volledige terugtrekking van alle Amerikaanse militairen uit het Midden-Oosten en Iraanse controle over de Straat van Hormuz, zijn eerder door de VS afgedaan als onacceptabel.
Mogelijk wil het regime in Teheran zich ook het recht voorbehouden om uranium te blijven verrijken. Maar daar is verwarring over, omdat die eis alleen in een Perzische versie van het plan staat en niet in de Engelse variant.
Trump benadrukte woensdag dat de ontmanteling van het Iraanse nucleaire programma een belangrijke Amerikaanse eis blijft. Hij zei dat de VS samen met Iran de 400 kilo verrijkte uranium gaat opgraven die het land bezit. Die werden bedolven tijdens bombardementen in de Twaalfdaagse Oorlog van vorig jaar. Iran heeft dat nog niet bevestigd.
Er is ook nog veel onduidelijkheid over de heropening van de Straat van Hormuz, het belangrijkste onderdeel van het staakt-het-vuren. Trump noemde een "volledige, onmiddellijke en veilige" heropening als harde voorwaarde voor Washington. Teheran bevestigde dat het scheepsverkeer "in coördinatie met de Iraanse strijdkrachten" kan worden hervat, maar sprak ook over "technische beperkingen". Die beperkingen werden niet verder toegelicht.
Iran wil samen met Oman tol heffen in de straat, een belangrijke en voorheen vrije transportroute voor de wereldeconomie. Zo'n tolsysteem zou de twee landen miljarden euro's per jaar opleveren. De andere Golfstaten zien dat als afpersing. Trump opperde woensdag dat de VS de zeestraat samen met Iran kan "beveiligen".
De Pakistaanse regering zegt dat de VS en Iran vrijdag met elkaar in gesprek gaan in Islamabad. Als het staakt-het-vuren in stand blijft, moeten enorme verschillen worden overbrugd. Dat zijn in principe dezelfde als tijdens de onderhandelingen die werden onderbroken door de oorlog, maar gek genoeg staat Iran er diplomatiek nu mogelijk beter voor dan toen.
Het land heeft enorme schade geleden in de oorlog en de Iraanse economie, die al een puinhoop was, zal grote moeite hebben om te herstellen. Tegelijkertijd is de indrukwekkende militaire slagkracht van de VS en Israël niet voldoende gebleken om het regime in Teheran op de knieën te krijgen. Dat heeft bovendien ontdekt dat het de wereldeconomie effectief kan gijzelen door de Straat van Hormuz te blokkeren en de buren in de Golf kan terroriseren terwijl het zelf zwaar onder vuur ligt.
Trump gaat volgens zijn critici de onderhandelingen in een zwakke positie in. De leider die enkele weken geleden nog zei geen genoegen te nemen met minder dan de "onvoorwaardelijke overgave" van Iran claimt nu een Amerikaanse overwinning als voorschot op onderhandelingen met het regime dat hij zei te willen vernietigen. Trump en zijn medestanders benadrukken graag dat zijn onderhandelingstactieken opnieuw tot een wapenstilstand hebben geleid.
Source: Nu.nl algemeen