Oorlog Midden-Oosten
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Binnen één dag ging de Amerikaanse president Donald Trump van „een hele beschaving zal sterven” naar „alle militaire doelen zijn bereikt”. Het staakt-het-vuren dat Iran en de VS sloten, anderhalf uur voordat Trumps deadline afliep, is een zoveelste plotwending in een oorlog die geen logica kent.
Het is toe te juichen dat beide strijdende partijen overeen zijn gekomen in ieder geval twee weken geen aanvallen uit te voeren. Er zijn de afgelopen weken duizenden doden gevallen, meestal Iraanse burgers. Israël en de Verenigde Staten begonnen op 28 februari met luchtaanvallen op Iran. De situatie escaleerde tot een regionale oorlog, Iran en Israël betrokken andere landen in het conflict. Libanon betaalt een zeer hoge prijs. Door Israëlische bombardementen zijn zeker 1.500 mensen gedood, ruim een miljoen inwoners is op de vlucht geslagen en Israël is van plan een deel van het land, al dan niet permanent, te bezetten.
Geopolitiek en economisch is de schade gigantisch. Een kleine greep: de olieprijzen zijn naar recordhoogte gestegen, de afsluiting van de Straat van Hormuz heeft tot wereldwijde tekorten aan brandstof, kunstmest en andere goederen geleid. Het fragiele bondgenootschap van de NAVO is beschadigd. Het internationaal recht is op grove wijze geschonden. De wereld heeft ernstig geleden onder de afgelopen vijf weken. Al te veel euforie over een staakt-het-vuren is niet gepast.
Trump riep zichzelf uit tot overwinnaar. De voorwaarden van het bestand laten alleen iets totaal anders zien. Iran krijgt opnieuw de controle over de Straat van Hormuz, en kan daarmee de internationale politiek en economie ingrijpend beïnvloeden, bijvoorbeeld met blokkades of tol. Het geld dat daarmee verdiend wordt, zou voor de wederopbouw van de infrastructuur kunnen zorgen. Het doel van de oorlog was de ontmanteling van het Iraanse regime, maar dat is niet gebeurd.
Het tienpuntenplan van Iran vormt de basis voor verdere onderhandelingen, volgens de VS. Dat zou betekenen dat Iran mogelijk verlichting of opheffing van sancties krijgt. Wat er met het kernwapenprogramma van Iran gebeurt, is nog onzeker. Waarom had Trump ook alweer het nucleaire akkoord verscheurd dat zijn voorganger Barack Obama met Iran had gesloten? Iran sluit nu een staakt-het-vuren op, zo lijkt het, gunstige voorwaarden – het regime heeft aan prestige gewonnen in de regio. Buurlanden hebben meer redenen om Iran te vrezen dan ze voor 28 februari hadden. En de Iraanse oppositie is een grote verliezer.
De oorlog is verre van voorbij. Het bestand is broos. De Israëlische aanvallen op Libanon gaan door, met catastrofale gevolgen. Net als in Gaza zonder enig respect voor mensenlevens. De internationale gemeenschap, ook Nederland, past het zich hier met veel meer nadruk tegen uit te spreken. Dat geldt ook voor de schendingen van het internationaal recht door de VS en Israël in Iran. De oproep van premier Jetten tot „de-escalatie”, na Trumps oproep tot het uitroeien van de Iraanse beschaving, was veel te zuinig. De trieste les van de afgelopen vijf weken is dat Jetten waarschijnlijk nog veel kansen zal krijgen om nieuwe flagrante schendingen scherper te veroordelen.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet