Zorgcrisis Cuba Ooit stond Cuba’s gratis publieke gezondheidszorg hoog aangeschreven, ook internationaal. Door de vele stroomstoringen en het tekort aan brandstof is het steeds moeilijker ziekenhuizen draaiende te houden. „De impact van deze laatste olieboycot is een laatste druppel.”
In het Salvador Allende-ziekenhuis van Havana hangt een portret van Fidel Castro met de Chileense president naar wie het ziekenhuis vernoemd is.
Liefdevol houdt Jennifer Padrón de hand van haar vader Regino vast die met zijn ogen half dicht op een ziekenhuisbed ligt. Arts Reinaldo Martínez komt binnen en controleert de polsslag van de 73-jarige patiënt. „Het lijkt al wat beter te gaan”, zegt de dokter tevreden. „Als het zo doorgaat bent u binnenkort weer op de been.”
Het is druk in het Hospital La Dependiente, in Havana. Eerder op de ochtend is er een lading medicijnen en medische apparatuur binnengebracht in twee grote stevige blauwe plastic zakken. Enthousiast begint Martínez met het verplegend personeel de tassen uit te pakken. „Eindelijk weer antibiotica”, zegt hij opgelucht en bekijkt de doosjes. Uit de andere zak vist hij een reanimatie-apparaat wat gebruikt wordt bij mensen met een hartinfarct.
De lading is onderdeel van het humanitaire hulpkonvooi waarbij verschillende organisaties uit vooral Latijns-Amerikaanse landen, hulpgoederen naar Cuba brengen. „Het is triest dat we nauwelijks nog mensen kunnen helpen en bijna geen medicijnen meer hebben. Door de vele stroomstoringen en het tekort aan brandstof wordt het ook steeds moeilijker om dit ziekenhuis draaiende te houden. Ambulances kunnen niet uitrijden en opereren wordt moeilijker”, zegt arts Martinez. Hij gaat verder met zijn ronde langs de patiënten. In totaal liggen er momenteel tweehonderd zieken op de verschillende afdelingen.
Arts Reinaldo Martínez (l) bij patiënt Regino Padrón en diens dochter Jennifer.
Jennifer Padrón dept af en toe het hoofd van haar vader met een natte doek. „We zijn al in zoveel ziekenhuizen geweest met hem, maar bijna nergens kon hij geholpen worden. Mijn vader heeft een beroerte gehad en moet aansterken, maar er is nauwelijks hulp of medicatie. Dat er hier nu net een lading medicijnen binnen is gekomen is een zegen”, zegt ze.
Sinds januari heeft de al jaren voortkabbelende crisis in Cuba een nieuw dieptepunt bereikt, nadat de Amerikaanse president Donald Trump een volledige olieboycot afkondigde. Landen die Cuba nog olie leveren kunnen sancties verwachten. Zo hoopt Washington het Cubaanse regime op de knieën te krijgen – net als Venezuela, dat sinds de Amerikaanse gevangenneming van president Nicolás Maduro, eerder dit jaar, op Trumps voorwaarden hervormt. Desondanks kreeg een Russisch schip met 730.000 liter ruwe olie wel toestemming om door te varen naar Cuba, een tweede is onderweg. Maar dit kan slechts tijdelijke verlichting geven.
Ooit stond de Cubaanse gezondheidszorg hoog aangeschreven, ook internationaal. In het socialistische land is medische hulp voor elke Cubaan gratis en artsen worden – als exportproduct van de staat – ook uitgezonden naar andere landen. Dat hele systeem staat al jaren onder druk en dreigt nu in te storten.
Medicijnen zijn steeds moeilijker te krijgen, leert een rondgang langs apotheken in Havana. Vele zijn dicht of hebben – op een kleine voorraad na – lege schappen. ”De fase waar we nu in terecht zijn gekomen is zeer kritiek. Het doet me pijn als ik een patiënt in ons ziekenhuis zie liggen en we geen medicijnen hebben of medische apparaten. Je voelt je machteloos”, aldus arts Martínez.
Uit internationaal onderzoek, waar ook de Universiteit van Leiden aan meewerkte, blijkt dat als gevolg van de opeenvolgende Amerikaanse sancties sinds 1962 er een oversterfte is van meer dan 13.000 baby’s. „We zijn al decennialang aan zoveel restricties gebonden met alle gevolgen van dien. De impact van deze laatste olieboycot is een laatste druppel”, waarschuwt Martinez.
In de lange gang van het ziekenhuis dweilt een schoonmaakster de vloer tot de tegels glimmen. Het verplegend personeel sorteert de gedoneerde medicijnen om ze over de afdelingen te verdelen. Vanaf een afstandje kijkt Indira Pérez van ICAP toe. Ze is hoofd van de Latijns-Amerika-afdeling van deze Cubaanse overheidsorganisatie die de humanitaire hulp die binnenkomt coördineert naar de verschillende ziekenhuizen.
Het kantoor in de wijk Vedado staat vol spullen, van medicatie en voedsel tot zonnepanelen. „We hebben alleen nauwelijks transport om de spullen naar de verschillende locaties te brengen, omdat er geen brandstof is”, zegt Pérez.
Een internationaal hulpkonvooi kwam eind maart aan in Cuba.
Dat steeds meer regeringen in de regio onder druk van Trump de banden met Cuba verbreken, is goed voelbaar, vertelt Pérez. Zo worden landen waar de Cubaanse artsen naar toe gezonden zijn, onder druk gezet ze nu het land uit te zetten. „In Ecuador moesten onze artsen binnen 48 uur het land verlaten. Dat heeft enorme impact, want ze werken daar al jaren en wonen er met hun families. Wie kan er nu in zo’n korte tijd een heel leven opbreken?”, zegt ze verontwaardigd. De rechtse president van Ecuador, Daniel Noboa is een bondgenoot van Trump en koos eieren voor zijn geld.
Het Cubaanse artsenprogramma is niet onomstreden. Het geld dat de landen betalen voor de aanwezigheid van de Cubaanse artsen, gaat grotendeels naar de Cubaanse overheid, niet naar de artsen zelf. Maar de Cubaanse dokters doen vaak levensreddend werk en zijn ook onmisbaar geworden in veel Latijns-Amerikaanse en Afrikaanse landen die tekort hebben aan artsen of een zwakke gezondheidszorg hebben.
Behalve de tekorten aan medische producten is er nog iets waar arts Reinaldo Martínez zich grote zorgen over maakt de laatste tijd. Hij ziet steeds meer stress ontstaan als gevolg van Trumps olieboycot. „We zien steeds meer patiënten binnenkomen met een ziektepatroon veroorzaakt door grote stress. Als je dagelijks bezig moet zijn of er wel elektriciteit is of water, of hoe je je kinderen te eten moet geven, kan dat grote impact hebben op je gezondheid.”
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen