De VS en Iran zijn dinsdagnacht akkoord gegaan met een staakt-het-vuren. Op het laatste moment, onder bemiddeling van Pakistan, besloten zij de wapens twee weken neer te leggen. Een einde van de oorlog is dit nog niet.
is correspondent Verenigde Staten van de Volkskrant. Hij woont in New York.
Er waren nog 90 minuten te gaan. Met ingehouden adem wachtte de wereld af of Donald Trump zijn ongekende dreigementen richting Iran dinsdagavond zou uitvoeren. ‘Een hele beschaving sterft vanavond’, aldus de Amerikaanse president, die al dagenlang dreigde met grootschalige aanvallen op Iraanse burgerdoelen – een mogelijke oorlogsmisdaad.
Trumps deadline lag op 20.00 uur zijn tijd. Als Iran daarvóór de Straat van Hormuz niet heropende, zouden de VS het land ‘terug naar de steentijd’ bombarderen. Maar om 18.30 uur trekt Trump plots aan de noodrem.
‘Ik ga akkoord met een beëindiging van de bombardementen en aanvallen op Iran voor een periode van twee weken’, meldt de president op zijn sociale media. Op het laatste moment blijken de VS en Iran, onder bemiddeling van Pakistan, tot een akkoord gekomen over een tijdelijk staakt-het-vuren.
De wereld kan, voor even, weer op adem komen. Maar een einde van de oorlog is dit nog niet.
Iran zegt dinsdag inderdaad een tijdelijke heropening toe van de Straat van Hormuz. Zolang verdere Amerikaanse aanvallen uitblijven, aldus minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araghchi, mogen schepen de waterweg voor het eerst in weken weer ongehinderd passeren. Een opluchting voor de wereldeconomie.
Maar Iran behoudt wel de controle, waarschuwt het regime. Elk schip moet de doorvaart eerst afstemmen met het Iraanse leger.
President Trump zegt de komende twee weken te gebruiken om een vredesovereenkomst met Iran ‘te finaliseren en consummeren’. Volgens de president heeft Iran hem een ‘10-puntenplan’ gestuurd dat kan dienen als ‘werkbare basis voor onderhandelingen’. Trump belooft zijn aanvallen op Iran in tussentijd te staken. Ook Israël en Libanon zeggen zich naar dit akkoord te voegen.
De wereldwijde olieprijs daalde bij het vooruitzicht ogenblikkelijk. Aandelenbeurzen in Azië, zwaar getroffen door de economische onrust, stegen woensdagochtend al bij opening.
Trump tracht dit moment te verkopen als doorslaand succes. Zijn extreme dreigementen jegens het Iraanse volk – volgens sommige experts op zichzelf al een schending van het oorlogsrecht – hebben volgens de president hun vruchten afgeworpen. Dit zou de trumpiaanse onderhandelkunst zijn. ‘Het is een eer om dit lange-termijnprobleem nabij een oplossing te hebben gebracht’, aldus de president.
Maar Iran beweert precies hetzelfde. ‘Wij feliciteren het Iraanse volk met deze overwinning’, aldus een verklaring van de Iraanse Nationale Veiligheidsraad. ‘Onze vingers liggen op de trekker en als onze vijand ook maar een beetje wankelt, dan zullen we met kracht reageren.’
Beide partijen winnen iets op de korte termijn. Trump kan zijn landgenoten geruststellen dat hij toewerkt naar een einde aan zijn impopulaire oorlog. Van verdere escalatie kan hij voorlopig afzien. En de heropende vaarroute door het Midden-Oosten zal de brandstofprijzen, na weken van onstuitbare stijging, mogelijk weer drukken.
Iran krijgt, op haar beurt, de kans om bij te komen van duizenden bombardementen. Dit staakt-het-vuren vormt een zekere erkenning van het huidige regime door de VS, op zijn minst als legitieme onderhandelpartner. En hoewel Iran haar belangrijkste troef tijdelijk neerlegt, gebeurt dat wel op hún voorwaarden. Het regime zegt vanaf nu tol te vragen aan schepen in de Straat van Hormuz, te besteden aan de wederopbouw.
Het is maar de vraag hoe duurzaam deze pauze zal blijken. De onderliggende kwesties van de oorlog zijn verre van opgelost. Trump behaalt onder de huidige voorwaarden geen van zijn doelstellingen. Het Iraanse regime, zij het vol nieuwe gezichten, staat nog fier overeind. Nog altijd beschikken zij over verrijkt nucleair materiaal, begraven onder verwoeste kernreactors. Hun greep op ’s werelds belangrijkste oliedoorvaart is nu zelfs verder versterkt.
Daarbij hebben Trumps ultimatums, na de zoveelste keer uit- of afstel, inmiddels behoorlijk aan kracht ingeboet . Dat versterkt zijn positie bij de komende onderhandelingen niet.
Dat ziet Iran ook. Het land stelt nu eisen die nog veel verder gaan dan de huidige, tijdelijke overeenkomst. Iran eist onder meer herstelbetalingen voor gedane aanvallen, het opheffen van economische sancties en een verdere terugtrekking van Amerikaanse troepen uit de brede regio. De Iraniërs willen hier sterker uitkomen: voor de Amerikanen weer een onverteerbaar vooruitzicht.
De Pakistaanse premier Shehbaz Sharif heeft beide partijen uitgenodigd om te komen onderhandelen in Islamabad. Gesprekken zouden deze vrijdag al van start kunnen gaan. Maar twee weken is geen lange tijd om zo’n afstand te overbruggen – helemaal voor twee wispelturige regimes.
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant