Één keer heb ik me ertoe verlaagd. Een wanhoopsdaad was het. Ik had NRC een essay beloofd over de toekomst van het liberalisme en worstelde er al dagen mee, raakte verstrikt in mijn eigen gedachten; flarden van mijn proefschrift; een puinhoop van aantekeningen. Zoals een bejaarde veteraan bij het horen van klapperende helikopterwieken wordt teruggeworpen naar de hel back in ‘Nam, zo activeerde de knipperende cursor op het uitgestrekte wit precies het deel van mijn brein waarin de ondraaglijke writers’ block van mijn PhD-tijd was genesteld. „Wat kan ik voor je doen?” vroeg de chatbot die was voorgeïnstalleerd op mijn laptop van de universiteit. Met bevende handen copy-pastete ik mijn aantekeningen in het chatvakje; of hij er een essay van kon maken over de toekomst van het liberalisme.
Pulserende bolletjes.
„Hmm… laten we een ander onderwerp proberen. Sorry daarvoor. Wat heb je nog meer in gedachten?”
Gegeven de materie die mijn verzoek betrof vond ik het antwoord grappig en wrang en enigszins onheilspellend, maar bovenal was het natuurlijk een redding. Niet dat ik ooit echt een door AI gefabriceerd essay naar de krant zou hebben gestuurd. Maar ik had mijn verhaal er toch door laten beïnvloeden misschien, of formuleringen overgenomen die niet de mijne waren, wat me achteraf ongetwijfeld op afkeuring was komen te staan van mijn hogere zelf.
Ook NRC zou het trouwens niet goed vinden, lees ik in de nieuwe AI-richtlijnen voor opiniestukken. „Elke zin in een artikel moet door de auteur zelf geschreven zijn”, staat er. „Bij het schrijven van teksten blijft de chatbot dus helemaal uit.” AI kan worden ingezet om bronnen te vinden en feedback te krijgen op eerste schrijfsels, maar het is nooit een informatiebron op zichzelf. Ideeën en tekst moeten uiteindelijk afkomstig zijn van de auteur, „van een mens dus”.
Het komt opvallend overeen met wat ik mijn studenten meegeef voor het schrijven van hun scriptie, en wat ik zeg tegen collega-academici in discussies over AI-gebruik in onderzoek. Dat er in de wetenschap en journalistiek vergelijkbare normen opgaan voor het gebruik van AI hoeft eigenlijk niet te verbazen. Wetenschap is er voor de vorming van kennis, journalistiek voor de vinding van waarheid, die twee liggen dichtbij elkaar.
Voor beide doelen geldt in principe, naar mijn eigen bescheiden mensenmening, dat chatbots er bij uitstek ongeschikt voor zijn. Een chatbot berekent slechts op basis van een omvangrijke woordenbrij uit het verleden welk woord er nu met de grootste waarschijnlijkheid volgt op het voorgaande. Waarom zouden we in godsnaam denken dat zo’n platte calculatie ons per se brengt tot feiten of wijsheid; dat zo’n banale techniek kan resulteren in eenzelfde product als de lang beproefde methoden en zorgvuldige procedures van wetenschap en journalistiek?
Dat veel mensen zoiets toch lijken te geloven, en dat zelfs sommige gerenommeerde journalisten en academici zich ertoe laten verleiden om fundamentele onderdelen van hun werk uit te besteden aan AI, heeft denk ik te maken met een bovenmatige focus op de kwantiteit van het product in plaats van de kwaliteit daarvan. De wens om méér te publiceren, sneller, en sneller betekent ook weer méér. Als AI íéts beter kan dan de mens, dan is het wel het in een oogwenk creëren van enorme hoeveelheden van wat we er ook maar van vragen – woorden, beelden, geluiden, artikelen, of lappen tekst die althans op artikelen lijken.
Juist tegen de achtergrond van de monsterlijke kwantiteit aan mens- en AI-gegenereerde content waarmee we nu al de hele dag door worden overstelpt, hoop ik dat wetenschappers en journalisten zullen inzien dat de unieke waarde van hun werk zit in de kwaliteit van hun product. Laten we niet méér publiceren maar minder, de kwaliteitslat onder geen beding verlagen, en ons laten voorstaan op precies die eigenschap die wetenschap en journalistiek van chatbots onderscheidt: het vermogen om middels oerdegelijke methoden en grondige procedures in de buurt te komen van kennis en waarheid. Met bloed, zweet en tranen.
Doorzie de wereld van technologie elke week met NRC-redacteuren