Documentaire Na zijn Gouden Kalf-winnende ‘A Family Affair’ komt Tom Fassaert met een tweede docu over zijn eigen familie. ‘Tussen Broers’ toont de zoektocht van twee zeer verschillende broers naar hun vader, die spoorloos verdween.
Een jeugdfoto van Rob (links) en René (rechts) Fassaert.
Tussen Broers. Regie: Tom Fassaert. Lengte: 106 minuten.
Te zien in de bioscoop.
Tom Fassaers vorige film – Gouden Kalf-winnaar A Family Affair – portretteerde zijn oma. Een gewezen mannequin die haar kinderen (meermaals) verliet en, vastgedraaid in haar eigen gelijk, verwelkte in Zuid-Afrika. De film eindigde met haar overlijden. Fassaerts tweede documentaire Tussen Broers, tien jaar later, begint ermee.
„De film is voorbij”, zegt vader Rob in de eerste beelden van Tussen Broers. „Mijn moeders leven is voorbij. We gaan weer over tot de orde van de dag.” En: „Nu ben ik de oudste. Nu moet ik zorgen dat ik de trauma’s die ik heb meegekregen niet […] overdraag.” Het was direct de aanleiding voor een nieuwe film. Want kan dat eigenlijk wel? Ben je niet gedoemd het verleden te herhalen? Tussen Broers pulkt aan de lijmrandjes van die vragen.
De docu begint als dubbelportret van vader Rob en oom René en vervormt langzaam tot een roadmovie. De twee broers bonzen op deuren in gans Nederland en België, op zoek naar één voetafdruk die hun vader Richard op de wereld achterliet, voordat hij spoorloos verdween.
Het is een slinkse film. Een documentaire als een consult. Fassaert toont je eerst twee archetypen, en diept ze dan uit. Vader Rob is psycholoog, oom René patiënt. En hij is volgens Rob „de verpersoonlijking van alles wat er in onze jeugd mis ging”. Toen Rob drie was, René zes, werden de twee achtergelaten in een kindertehuis. Vader verdween spoorloos, moeder werd mannequin. Na twee jaar werden Rob en René opeens opgehaald door hun moeder. In een nieuwe woning, met een nieuwe vader, waren ze pleegkinderen in het ouderlijk huis. Alleen de rommelzolder was veilig voor moeder.
Rob studeerde, bouwde een gezin, scheidde. René werd dakloos, belandde in een inrichting, en woont als kluizenaar op een Amsterdamse etage. In zijn leven doen zich naar eigen zeggen „rare toestanden” voor. Hij koopt vier fotocamera’s omdat hij niet kan kiezen. Om hem heen verzamelt hij dozen, rommel, knipsels en flarden. „Gevoelskwesties” noemt hij de gerimpelde uitscheuringen van strips op de grond. Vader Rob helpt zijn broer al decennia vingerzwaaiend opruimen: een psycholoog met zijn patiënt.
Maar Fassaert toont steeds meer parallellen. Ook vader Rob blijkt verzameldrang te hebben. Hij filmde elke ademteug van zijn eigen gezin. „Een herschepping van wat je kwijtgeraakt bent in je jeugd”, noemt hij dat achteraf, immer de psycholoog. Anderzijds heeft René zijn broer soms beter door dan hijzelf: „Het enige ideaal dat je kent is dat alles materieel in orde is. Maar dat is helemaal geen ideaal, dat is alleen materialisme.” Touché.
Fassaert vangt die gelijkenissen vaak in hilarische beelden. Zoals de scène waarin vader Rob in analytische volzinnen uitlegt dat hij een boek over René wil schrijven, terwijl hij niet eens doorheeft dat René al minuten achter hem staat te wachten met een kop thee.
Het is een genuanceerde conclusie waar Tussen Broers je langzaam naartoe leidt. Nee, Rob en René herhaalden het verleden niet. Toch werden ze beiden ‘de verpersoonlijking van hun jeugd’. Vader Rob gebruikte het als lanceerplatform, als referentiekader voor alles. En René nestelde zich in het verleden – hij probeert nog altijd die rommelzolder na te bouwen.
En tussen de regels door kom je erachter wie de werkelijke hoofdpersoon is: Tom Fassaert zelf, „de zwijgende man achter de camera”. Hij is de vertelstem, de motor achter deze zoektocht. Meer dan zijn vader en oom, wil Tom weten hoe het zijn grootvader verging. En daarmee: welke stille vloek er in zijn genen rust – welk haatdragend spook straks oprijst uit zijn verleden om zíjn prille gezin te teisteren.
Als kijker blijf je achter met de vraag: wat mist Tom zelf? Zijn vader gebruikte de camera om een perfect gezin te scheppen. Welke wens legt Tom op aan de werkelijkheid als hij er een camera op richt?
Wellicht komen we daar over tien jaar achter. Tom Fassaerts volgende film, zoals hij vertelde tijdens de première op het IFFR, gaat over zijn eigen gezin.