De deadline die de Amerikaanse president Donald Trump heeft gesteld voor Iran om de Straat van Hormuz te heropenen, verloopt komende nacht. Daarna zal de VS Iran "terug naar het stenen tijdperk bombarderen", zei Trump. Maar wat bereikt hij daarmee?
Als zijn doel werkelijk regimeverandering is, dan is de militaire geschiedenis duidelijk: dat lukt vrijwel nooit met alleen bombardementen. "Vanuit de lucht bombarderen en dan het regime veranderen? Vergeet het maar", zegt defensie‑expert Patrick Bolder van het Haags Centrum voor Strategische Studies (HCSS) tegen NU.nl.
Dat betekent natuurlijk niet dat bombardementen nutteloos zijn. Volgens Frans Osinga, hoogleraar oorlogsstudies, kan een luchtoffensief wel degelijk strategische doelen dienen. "Dat hangt af van de doelstelling", zegt hij. "Je kunt met een luchtcampagne druk uitoefenen op een regime. Dan gebruik je militair geweld om je diplomatieke positie te versterken: dwangdiplomatie."
De Verenigde Staten proberen volgens Osinga meerdere doelen tegelijk te bereiken: het uitschakelen van Iraanse drones en raketten, het verzwakken van de Iraanse Revolutionaire Garde en het onder druk zetten van de politieke leiding. "Daar zijn ze al goed op weg. Bombardementen zijn daarvoor ook een logische strategie."
Historisch gezien hebben bombardementen vooral effect wanneer ze militaire infrastructuur vernietigen. In de Tweede Wereldoorlog verwoestten geallieerde bombardementen bijvoorbeeld fabrieken, transportnetwerken en brandstofvoorraden in Duitsland en Japan. Daardoor werd hun oorlogsproductie ernstig verstoord.
Volgens Osinga begint de strategische logica van Trump te wankelen wanneer bombardementen worden gekoppeld aan het doel van regimeverandering. "Een regimewissel, dus een andere leider in Iran, is denkbaar. Dat is nu al gelukt met de dood van opperste leider Ali Khamenei. Maar regimeverandering, dus een ander politiek systeem, is vanuit de lucht niet te doen", zegt hij. "Zelfs met 100.000 militairen op de grond bleek dat in Afghanistan en Irak nauwelijks mogelijk."
Dat komt doordat politieke verandering van binnenuit moet komen. Een externe macht kan een regime onder druk zetten, maar zelden bepalen wie daarna de macht overneemt. Bolder wijst erop dat Washington in Iran ook geen duidelijk alternatief heeft klaarstaan. "Trump heeft het Venezuela-scenario voor ogen", zegt hij. "Maar daar had hij vooraf al contact met mensen binnen het regime. In Iran lijkt dat niet te zijn gebeurd."
Bovendien is de Iraanse samenleving complex, zegt de defensie-expert. "Het land bestaat uit verschillende bevolkingsgroepen: Perzen, Koerden en andere groepen. En er is geen sterke oppositieleider die meteen een nieuwe regering kan vormen."
Als de huidige leiders zouden verdwijnen, betekent dat volgens Bolder niet automatisch een verandering richting democratie. "De kans is groot dat de Revolutionaire Garde de macht overneemt. Dan verschuift de leiding van religieus naar militair. Daar was Trump niet naar op zoek."
De hevige bombardementen bereikten in de geschiedenis juist het tegenovergestelde van wat werd beoogd. Wanneer een land wordt aangevallen, ontstaat vaak een zogenoemd rally around the flag-effect: burgers scharen zich juist achter hun regering. "De hoop dat de Iraanse bevolking massaal in opstand zou komen, was sowieso een illusie", zegt Osinga. "Zolang de Revolutionaire Garde kalasjnikovs heeft, worden protesten hard neergeslagen."
Daarbij komt dat veel burgers in oorlogsomstandigheden vooral bezig zijn met overleven. "Hoe langer bombardementen duren, hoe meer apathie ontstaat", zegt Osinga. "Mensen wachten af."
Aan het begin van de oorlog waren veel Iraniërs blij met de aanvallen van de VS en Israël. Ze hoopten op bevrijding van het harde Iraanse regime. Maar hoe langer de oorlog duurt, hoe duidelijker wordt dat de Iraanse bevolking niet hoog op Trumps prioriteitenlijst staat. Daarover schreven we eerder onderstaand artikel. Trump dreigt de steun van de Iraanse bevolking te verliezen als er veel burgerdoden vallen bij hevige bombardementen, zegt Osinga.
Volgens Osinga leveren de bombardementen ook serieuze problemen voor Trump op. "De economische schade, stijgende olieprijzen en spanningen in de Golfregio maken dat de baten van de operatie steeds kleiner worden", zegt hij. "Strategisch gezien hangt deze campagne totaal niet samen."
Volgens beide experts zal de oorlog uiteindelijk niet alleen militair worden beslist, maar ook diplomatiek. Trump zal een uitkomst nodig hebben die hij thuis als overwinning kan presenteren, denkt Bolder. "Hij moet op diplomatiek vlak iets bereiken dat hij kan verkopen als succes."
De lat lijkt daarbij al lager te liggen dan aan het begin van de oorlog. Waar de VS eerder nog een onvoorwaardelijke overgave van het Iraanse regime eiste, zou Trump nu zelfs een gedeeltelijke opening van de Straat van Hormuz als winst kunnen presenteren. Bolder weet waarom: "Hij moet wel, want de midterms in de VS komen eraan en hij verliest aan populariteit."
Source: Nu.nl algemeen