Mode Het belang van kwaliteit van onze kleding, het repareren, doorgeven – we zijn het kwijtgeraakt, schrijft Peter Leferink. Regelgeving verandert gedrag – misschien. Maar alleen herwaardering verandert de cultuur.
Mijn grootvader had één goede jas. Dikke droge wol, donkerbruin, leren knopen. Gekocht bij de ‘sjieke’ herenmodezaak drie dorpen verderop. Had niets met mode zoals we dat nu beleven te maken, maar alles met waarde. Om zondags naar de kerk te dragen, en begrafenissen, dat ook. Een jas voor gelegenheden die respect vroegen. Hij droeg hem, volgens de overlevering, dertig jaar lang. Toen gaf hij hem aan mijn vader. Mijn vader droeg hem ook jarenlang en gaf hem aan mij, met een knipoog, want ik was inmiddels een modeman en dit was een kledingstuk.
Peter C. Leferink is mode-expert en publicist.
Drie generaties. Eén kledingstuk. Dat was geen sentimentaliteit, het was respect voor de waarde van kleding. Kwaliteit was een investering, gemeten in decennia, niet in prijskaartjes, en al helemaal niet in logo’s of trends. Het kledingstuk werd een intrinsiek onderdeel van familiebanden.In januari publiceerde Imran Amed bij The Business of Fashion een indringend artikel: „Can We Fix the Fashion System?” Hij legde zes vragen voor aan de industrie. Bijna vijfhonderd professionals reageerden — niet alleen topmannen en -vrouwen, maar vooral de mensen die het systeem dagelijks draaiende houden: studiomanagers, ontwerpers, inkopers, supplychainspecialisten. En juist zij zien de kloof tussen wat de top prioriteert — marges, AI, internationale verhoudingen — en wat er operationeel werkelijk misgaat. Voor hen is al jarenlang één ding glashelder, is de conclusie van Amed. „Sustainability wordt behandeld als een materialenprobleem, terwijl het in essentie een systeemprobleem is.” Geen hoeveelheid biologisch katoen of gerecycled polyester lost een systeem op dat consequent twintig tot dertig procent meer producten maakt dan het ooit kan verkopen. De inkoop wordt maanden van tevoren vastgelegd op basis van trendvoorspellingen over de verkoop — en overproductie is het structurele vangnet voor als die voorspelling verkeerd uitvalt. En in een onstabiele economie valt die ‘gok’ steeds vaker verkeerd uit.
Kwaliteit was ooit een investering voor het leven. Duurzaamheid was een voorwaarde, niet een marketingclaim. Kleding repareren was onderdeel van het bezitten. Waarde zat in levensduur en relatie met de drager. Kleding werd doorgegeven, gedeeld, was geladen met verhalen. Nu is volume het businessmodel. Trends dicteren levensduur. En repareren is duurder dan vervangen. Waarde zit in wat nieuw is, wat oud is verliest waarde. Kleding is transactioneel geworden: kopen, dragen, weggooien.
Dat valt jongeren niet te verwijten. Trends zijn de taal geworden waarin identiteit wordt uitgedrukt, en die taal ontmantel je niet met een goed argument. Wie vintage koopt, bewijst dat de relatie met oud niet kapot is, maar ze kopen oud als nieuw; als vondst, als statement, als iets wat nog niemand heeft gezien. De transactie is dezelfde gebleven, alleen het object is veranderd. Want van jongs af aan is alles gericht op vervanging in plaats van onderhoud. Van speelgoed tot telefoon tot kleding: het nieuwe vervangt het oude. Dat patroon wordt zo vroeg geïnternaliseerd dat het niet meer als aangeleerd voelt.
Dit is niet alleen een modeprobleem, ik zie het ook in de bredere culturele sector. Gesubsidieerde instellingen worden afgerekend op bereik en bezoekerscijfers — niet op beleving en culturele groei. Meer programmering, minder diepgang. We hebben volume verward met waarde. Zichtbaarheid verward met impact. Transacties verward met transformatie. En zolang we die verwarring in stand houden, verandert er niets.Techniek en regelgeving lopen intussen in de kledingindustrie vooruit op cultuurverandering in de samenleving. Fiber-to-fiber-recycling maakt kleding oneindig recyclebaar. De EU verbiedt vanaf juli 2026 de vernietiging van onverkochte kleding. Frankrijk belast en verbiedt reclame voor ultra-fast fashion. Maar al die maatregelen repareren het systeem aan de buitenkant. Ze pakken niet aan wat er van binnenuit is verdwenen: het besef dat kleding waarde heeft. Niet financieel — twintig tot dertig procent overproductie is pure waardevernietiging. Niet ecologisch — elke seconde wordt een vrachtwagen aan kleding verbrand of begraven. Niet sociaal — arbeidsuitbuiting, ongelijkheid tussen het mondiale noorden en zuiden.
Regelgeving verandert gedrag (misschien). Maar alleen herwaardering verandert de cultuur.
De grootste ontbrekende schakel is onderwijs. Op basisscholen leren kinderen over de gevaren van roken en op het voortgezet onderwijs krijgen ze les over klimaatverandering. Maar ze leren daarbij vrijwel niets over de impact van hun kleedgedrag, terwijl de kledingindustrie goed is voor circa tien procent van de wereldwijde CO₂-uitstoot. Kinderen consumeren zestig tot tachtig kledingstukken per jaar maar weten niet hoe je een knoop moet aanzetten. De verbinding met wat we dragen, hoe het gemaakt wordt en wat het waard is, wordt nergens onderwezen. Niet alleen over kleding. Over waarde in bredere zin — wat een product kost aan grondstoffen, arbeid, tijd, gelijkwaardigheid.
Ik draag de jas van mijn grootvader niet meer. Ongeveer vijf jaar geleden ging hij dan toch ter ziele. De slijtplekken wonnen terrein en vormden gaten die groter werden dan een reparatie aankon. Ik werk inmiddels drie decennia in de mode-industrie en ken haar van binnenuit. Mijn grootvader had nog nooit van het begrip mode gehoord. Er was kleding, er was kleedgedrag — en daartussen ontstond waarde. Zonder marketingclaim, zonder seizoen, zonder strategie. Het is precies dat wat we zijn kwijtgeraakt. En het is precies dat wat we opnieuw moeten uitleggen aan jonge mensen. Het systeem is kapot, maar die man zonder mode leerde me dat alles te repareren is.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen