Spanje Volgens Madrid is het beroemde kunstwerk van Pablo Picasso, een verbeelding van het Duitse bombardement op het Baskische stadje Gernika in 1937, te broos voor verhuizing.
Pablo Picasso's 'Guernica' in november 2023 in het Reina Sofia-museum in Madrid.
Het voorstel van de Baskische regering om Picasso’s Guernica tijdelijk naar Bilbao te verhuizen heeft geleid tot een politiek moddergevecht met Madrid. De hoofdstad leent het werk liever niet uit voor een tentoonstelling in de grootste stad van het autonome Baskenland. Het schilderij dat voor de wereldtentoonstelling van 1937 in Parijs werd geschilderd, zou inmiddels te broos zijn voor verhuizing.
De wereldberoemde kunstenaar (1881-1973) maakte het werk van 3,5 bij 7,8 meter vlak nadat nazi’s en Italiaanse fascisten de gelijknamige Baskische stad hadden gebombardeerd. Op de „verwoestende ramp in breedbeeld”, zoals NRC het kunstwerk ooit doopte, figureren onder meer dieren in doodsstrijd. Naast een gesneuvelde militair is een jammerende vrouw te zien met een levenloos kind in haar schoot.
Het bombardement, uitgevoerd tijdens de Spaanse Burgeroorlog (1936-1939), wordt volgend jaar voor de negentigste keer herdacht. Indertijd streed een gemêleerde groep opstandelingen – katholieken, conservatieven, monarchisten en fascisten – tegen de wettig gekozen republikeinse regering. De Republikeinen boden onder meer vanuit havenstad Bilbao weerstand. De Republikeinse regering hoopte dat de Guernica (uit 1937) compassie zou opwekken bij buurlanden.
Om de slecht georganiseerde staatsgreep toch te laten slagen, schakelde de coupplegende generaal Franco hulp van Hitler en Mussolini in. Na afloop lag driekwart van de huizen in de binnenstad van Bilbao in puin door de buitenlandse bommen. Met machinegeweren werden honderden burgers verwond of opengereten. Mede dankzij dit eerste Europese terreurbombardement (later legden de nazi’s onder meer ook Warschau en Rotterdam in as) won Franco de burgeroorlog. De fascistische dictator voerde tot zijn dood in 1975 een schrikbewind. Toch houdt 21 procent van de Spanjaarden een „goed of zeer goed” gevoel over aan die periode, bleek vorig jaar oktober uit een peiling.
De autoriteiten in Baskenland zijn juist wars van de latere dictator die Basken liet doodschieten door Duitsers, Italianen en francoïsten. Bilbao wil Guernica negen maanden tentoonstellen in museum Guggenheim. Als „symbolische schadevergoeding” voor de Baskische bevolking, luidt het wervend verhaal van Imanol Pradales. De socioloog is Lehendakari, oftewel president van de Baskische regering. Zijn gematigde centrumrechtse Baskische Nationalistische Partij zit al vier decennia bijna steevast in de regering .
Sinds 1992 hangt Guernica in het Reina Sofia. Het museum in Madrid wil niet riskeren dat het een gehavend kunstwerk terugkrijgt van de Basken. Door trillingen tijdens het transport kunnen er nieuwe scheuren ontstaan en stukjes verf afbladderen, stelt de museumdirectie tegenover de krant El País.
Bij de eeuwwisseling verkocht het museum al nee aan het prestigieuze Museum of Modern Art (MoMA) in New York, dat het werk decennia huisvestte.
Dat het schilderij een verhuizing niet zou aankunnen, vindt de Baskische president Pradales geen argument. „Ze hebben Franco uit zijn graf gehaald, maar zijn niet in staat om een schilderij van Madrid naar Euskadi [Baskenland] te verplaatsen? De bal ligt nu bij hen.” Hij wil dat het ministerie van Cultuur laat weten aan welke voorwaarden een verhuizing moet voldoen. Heeft de Spaanse regering de moed om het werk te verhuizen, vroeg hij provocerend.
In Madrid zeggen ze niet te begrijpen waarom het kunstwerk per se vierhonderd kilometer noordelijker moet worden tentoongesteld. „Het slaat nergens op om alles terug te brengen naar de plaats van herkomst”, vindt Isabel Díaz Ayuso, president van de autonome regio Madrid en lid van het rechts-conservatieve Partido Popular. „In dat geval zouden we alle werken van Picasso naar [zijn geboorteplaats] Málaga moeten sturen”, schamperde ze in de Spaanse pers. Ze verweet de Baskische pleitbezorgers maandag een „provinciaalse mentaliteit, terwijl cultuur universeel is”
Dat de Basken op cultureel vlak niet ruimdenkend zouden zijn, zet kwaad bloed. Juist de regiopresident van Madrid Ayuso vertoont bekrompen gedrag, vindt Aitor Esteban, voorzitter van de Baskische Nationalistische Partij. Volgens hem is Ayuso’s idee van de Spaanse nationale identiteit „bier drinken op het terras van een café”, stelde hij. Ayuso pleitte tijdens de coronacrisis voor het openhouden van horeca. Spanje werd zwaar getroffen door het virus.
Elke donderdag de mooiste verhalen over kunst en cultuur: interviews, recensies en achtergronden