In ongemeen harde bewoordingen zocht de Amerikaanse president Donald Trump in het paasweekeinde de confrontatie met Iran. Al het getier duidt vooral op onmacht. Een akkoord is er nog altijd niet en Trump lijkt de controle kwijt te zijn.
is correspondent Verenigde Staten van de Volkskrant. Hij woont in New York.
Zelden schuwt Donald Trump vulgariteiten en hyperbolische dreigementen, maar zijn bericht van zondagochtend, gericht aan het regime van Iran, spant onbetwist de kroon. ‘Open de Fuckin’ Straat, jullie gestoorde klootzakken, of jullie leven wordt een Hel — LET MAAR OP.’
In zijn bericht dreigt Trump met het opblazen van Iraanse bruggen en energiecentrales – verboden burgerdoelen onder het internationaal recht – tenzij Iran de geblokkeerde Straat van Hormuz heropent. Zijn deadline eindigt dinsdagnacht. ‘Allah zij geprezen’, voegt Trump daar nog tartend aan toe.
Zo luidt de Amerikaanse president deze eerste paasdag in: met scheldwoorden en de expliciete dreiging van oorlogsmisdaden.
In het lawaai is de frustratie bijna tastbaar. In week zes van de Iran-oorlog, die inmiddels de hele wereldeconomie bedreigt, lijkt een uitweg voor Trump nog altijd buiten handbereik. Al vijf keer eerder legde hij zo’n ultimatum op. Steeds hield Iran de poot stijf. Nu moet Trumps toon onderstrepen dat het hem ditmaal écht menens is. Maar de onmacht ontgaat niemand.
‘Een onderdeel van leiderschap is zelfcontrole’, verzucht Congreslid Don Bacon, een Republikein die dit jaar met pensioen gaat, maandag tegen nieuwssite Politico. Bacon voegt zich bij een parade aan Democraten die verontrust zijn over Trumps boodschap. ‘Amerikanen willen niet dat hun president grof en vulgair klinkt.’
Maar controle is precies het probleem.
De president heeft zichzelf in een uiterst benarde positie gemanoeuvreerd. Trump staat nu feitelijk voor twee belabberde keuzes: opnieuw voor het oog van de wereld afdruipen. Of de daad bij het woord voegen, en de wereld met een ongekende – en vermoedelijk illegale – escalatie in een onvoorspelbare nieuwe oorlogsfase storten.
Nu al kampen landen wereldwijd met energietekorten, dreigende voedselschaarste en torenhoge brandstofprijzen. Zelfs als het conflict morgen beslecht is, waarschuwen economen, dan houden de problemen nog maandenlang stand. Intensivering zou dat vooruitzicht alleen maar verslechteren.
Iran oogt vooralsnog onvermurwbaar. Legerwoordvoerder Ebrahim Zolfaghari dreigt maandag met ‘verwoestendere en expansievere vergeldingsoperaties’ indien de VS ‘burgerdoelen aanvallen’. Het land zal zich de de Straat van Hormuz, veruit haar effectiefste pressiemiddel, niet zomaar uit handen laten slaan – hoe hard Trump ook dreigt en vloekt.
Trumps woeste taal schept in de VS intussen het beeld van een president die de controle aan het verliezen is. ‘Compleet en volledig losgeslagen’, aldus de Democratische senator Senator Chris Murphy maandag. ‘Dit is wat Trump post op paasochtend’, aldus Trumps voormalige rechtse medestander Marjorie Taylor Greene. ‘Hij is gek geworden.’
Dat beeld van chaos achter de schermen wordt versterkt door een serie opvallende ontslagen binnen zijn regering. Vorige week kreeg Randy George, de hoogste Amerikaanse legerleider, onverwacht de bons. Dagen eerder was justitieminister Pam Bondi aan de beurt, een maand ervoor Kristi Noem (Binnenlandse Veiligheid).
Dat werpt veel Amerikanen terug naar Trumps eerste termijn. Toen ontsloeg de beleidsmatig zwalkende president doorlopend personeel. Die onrust deed vermoeden dat zijn regering ook binnenskamers slecht functioneerde.
Tot voor kort leek deze tweede termijn, op het oog tenminste, stabieler. Maar nu vliegen de functionarissen er opnieuw uit. Trump daalt zo rap in de peilingen dat hij nu impopulairder is dan zijn recente voorgangers. En de president blijft zijn doelstellingen, deadlines en dreigementen richting Iran maar wijzigen – vaak nog binnen dezelfde dag.
‘Ze kunnen niet langer terugvechten’, bezweert Trump maandag vanuit de zonovergoten tuin van het Witte Huis, terwijl gasten om hem heen in de bosjes naar paaseitjes zoeken. Iran, beweert de president opnieuw, is eigenlijk al verslagen. ‘Ze hebben geen capaciteit meer over.’
Even later geeft Trump een triomfantelijke persconferentie over de spectaculaire redding zondag, door de president beschreven als een filmscène, van een Amerikaanse militair uit de gebergten van Iran. Voor Trump, eindelijk, wat goed nieuws om te melden.
‘We hebben een geweldig paasfeest gehad’, jubelt de president. ‘Militair gezien een van de beste.’ Maar feit blijft dat diens F-15-straaljager toch echt werd neergehaald door functionerend Iraans afweergeschut.
Trumps jongste deadline komt met sneltreinvaart dichterbij. De president zegt Iran te hebben gegeven tot dinsdagavond acht uur Amerikaanse tijd. Vanaf dat moment, zegt hij, gaan alle remmen los. Zorgen over het plegen van potentiële oorlogsmisdaden schudt Trump van zich af.
‘Het hele land kan in één nacht worden uitgeschakeld’, dreigt Trump maandag. ‘Dat zou weleens morgennacht kunnen zijn.’
Een laatste diplomatieke uitweg leek maandagmiddag geblokkeerd. Een nieuw voorstel tot een staakt-het-vuren, bemiddeld door Pakistan, Turkije en Egypte, werd door zowel de Amerikanen als Iran afgewezen.
‘Kies wereldvrede’, drong de Amerikaanse paus Leo XIV dit paasweekend nog aan in zijn eigen paasboodschap. Die leest als de antithese van Trumps bericht. ‘Laten zij die de wapens hebben deze neerleggen.’ Daar zal het voorlopig niet van komen.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant