Deze stressvolle examenperiode kunnen scholieren de LAKS-examenklachtenlijn niet alleen bellen met inhoudelijke klachten, maar ook als ze dreigen te bezwijken onder prestatiedruk. Stressklachten zijn inmiddels een bekend fenomeen in het voortgezet onderwijs, maar oplossingen zijn nog lang niet in zicht.
De Examenklachtenlijn was altijd bedoeld voor inhoudelijke en praktische klachten. Dat vraag 16 van aardrijkskunde voor de havo onduidelijk geformuleerd is, bijvoorbeeld. Of dat er wordt geboord naast het examenlokaal.
Maar het Landelijk Aktie Komitee Scholieren (LAKS) ontving de afgelopen jaren steeds vaker klachten dat de druk bij leerlingen te hoog oploopt. Scholieren kunnen voortaan via de LAKS-telefoonlijn een luisterend oor en advies krijgen van experts van In je bol, een hulpplatform voor 16- tot 27-jarigen met mentale klachten.
Het vmbo-bb en -kb zijn al begonnen met enkele examens. De andere schoolniveaus beginnen op 8 mei, net als de klachtenlijn. Die examenperiode is de grande finale van vier, vijf of zes jaar stress, ziet het LAKS.
Gemiddeld hebben leerlingen 102 toetsen per jaar. Bestuurslid Inass Jagour noemt het een cyclus van "zweten, weten en daarna vergeten". "Een schooljaar is een marathon geworden van hokjes afvinken."
Marielle Balledux, expert Opgroeien en Opvoeden bij het Nederlands Jeugdinstituut, ziet hetzelfde. "We hebben als maatschappij op enig moment iets raars gedaan: we zijn de druk enorm gaan opvoeren. Al die toetsen zijn geen garantie dat kinderen de stof echt onthouden. Waarom willen we al dat kortetermijnstampen? Is het een drang om zo veel mogelijk te monitoren?"
In 2023 ervoer zo'n 45 procent van de middelbare scholieren prestatiedruk, zoals je kunt zien in onderstaande grafiek met cijfers van het Trimbos-instituut. In 2001 was dat slechts 16 procent. Nieuwere cijfers heeft het Trimbos nog niet.
KidsRights wel, die organisatie mat in 2025 dat 61 procent van de jongeren prestatiedruk ervaart, al zijn die twee onderzoeken niet helemaal vergelijkbaar. Duidelijk is wel dat meisjes meer prestatiedruk ervaren dan jongens. En vwo'ers het meest, vmbo'ers het minst.
Maar de stress bij scholieren komt niet alleen door de vele toetsen en zelfs niet alleen door school, benadrukt de VO-raad, de koepel van middelbare scholen. "Het welzijn van jongeren gaat over de hele linie achteruit", zegt een woordvoerder.
"Ook door bijvoorbeeld sociale media en een nieuwe generatie ouders. Je moet tegenwoordig alle kansen pakken die er zijn: op school, maar ook op je bijbaan en de voetbalclub. Van alle kanten wordt aan jongeren getrokken."
Fouten maken lijkt tegenwoordig bovendien not done, vult Balledux aan. "Terwijl het bij het leven hoort. Leren doe je met vallen en opstaan, dat lijken we te zijn vergeten."
Je leven moet bovendien perfect zijn, net zoals al die zogenaamd perfecte leeftijdsgenoten op Instagram. "Als het eventjes niet zo goed met je zou gaan, dan is dat echt erg. Terwijl iedereen dat weleens heeft."
Die veeleisende prestatiecultuur in onze maatschappij is niet zomaar aan te passen, stelt Dirk-Jan van Dijk, projectleider Toetsdruk bij de VO-raad. Maar er zijn wel al initiatieven die een begin maken. "Op elke school staat het thema 'druk' nu wel op de radar, al is nog niet iedereen overtuigd dat het anders moet. Wij helpen scholen onder andere om erover in gesprek te gaan met leerlingen. Dan kijken ze samen hoe het anders kan."
Scholen kunnen er bijvoorbeeld voor kiezen toetscijfers alleen nog op vooraf aangekondigde tijdstippen te publiceren. Zodat je niet meer vlak voor het slapengaan plots wordt geconfronteerd met een 3,6 voor wiskunde.
"Ook zijn er scholen die het aantal toetsen verkleinen, al gaan de overgebleven toetsen dan natuurlijk zwaarder wegen", zegt Van Dijk. "Beter nog is dat sommige scholen 'diverser' gaan toetsen. Dat je naast schriftelijke toetsen ook projecten krijgt waarin je vaardigheden worden getoetst."
Balledux oppert de toetsweek niet meer na de vakantie te plannen. "Mijn werkgever zegt toch ook niet tegen mij: 'je hebt nu vrij, maar dat rapport moet maandag af zijn'? Maar van onze kinderen verwachten we dat wel."
In Tilburg pakt De Nieuwste School het sinds vijf jaar rigoureuzer aan. De onderbouw krijgt daar helemaal geen cijfers meer. "Leerlingen maken nog wel toetsen, maar in plaats van een cijfer krijgen ze feedback", zegt conrector Bas Leijen.
Vooraf worden leerdoelen en succescriteria bepaald. Uit tussentijdse feedback blijkt of dat al lukt en naar welk volgend leerdoel ze dan kunnen toewerken.
Leijen vergelijkt het met hoog- en verspringen. "Die prestatiedruk krijg je vooral bij 'hoogspringen' op school: hoe hoog de lat ligt, wordt voor jou bepaald, daar móét je overheen. Wij werken veel meer zoals verspringen. Je springt zo ver als jij kunt, en we geloven dat jij morgen een centimeter verder kunt springen dan vandaag."
Uiteindelijk is de stresslijn voor examenkandidaten slechts symptoombestrijding, geen oplossing voor de stresscultuur die scholieren ervaren. Maar het LAKS hoopt zo op individueel niveau toch leerlingen te helpen en het onderwerp verder op de kaart te zetten.
"Leerlingen hebben hiermee bovendien voor het eerst een plek waar ze heel laagdrempelig terechtkunnen met hun stressklachten", zegt Van Dijk van de VO-raad. "Dat is er nooit echt geweest."
Source: Nu.nl algemeen