Wat maakt nu precies dat een plek aanvoelt als thuis? Farren van Wyk, geboren in Zuid-Afrika en opgegroeid op een boerderij in Putten, zoekt met haar fotografie naar een antwoord op die vraag.
schrijft voor de Volkskrant over theater en human interest
Het is stil op de woonboerderij van de familie Bos, gelegen op een steenworp afstand van het Gelderse dorp Putten. Onder het afdakje van een van de oude schuren drogen de zwarte onderbroeken in het voorjaarszonnetje. Een generatie geleden scharrelden daar varkens en kippen, maar de geur van vee komt nu van de buren.
Fotograaf Farren van Wyk (32, de achternaam is van haar moeder) leidt rond. Hier de oude kippenren, haar favoriete plekje als kind, daar de bladloze appel- en perenbomen die wachten op de lente. Voor het huis staat de basketbalring met het kapotte netje, speelterrein van haar drie jongere broers, en achter het huis ligt een braakliggend maïsveld, ooit de trots van haar inmiddels overleden opa, de boer.
De 7 hectare oer-Hollandse idylle vormt het decor van Van Wyks eerste fotoboek Mixedness is my Mythology, waarvoor ze zichzelf en haar broers fotografeerde rond het ouderlijk huis. Een huis dat niet altijd vanzelfsprekend ook als thuis voelde, zegt Van Wyk binnen, waar de klok tikt.
Van Wyk kruipt achter haar verse muntthee en vertelt dat ze geboren is in Zuid-Afrika, en op haar 6de naar Nederland verhuisde, toen haar Zuid-Afrikaanse moeder en Nederlandse stiefvader voor een leven in Nederland kozen. ‘De eerste jaren waren moeilijk. In Zuid-Afrika had ik al wat schoolvriendinnetjes en woonden mijn moeder en ik naast mijn oma. Dat moesten we achterlaten. En ik sprak natuurlijk geen Nederlands.’
Ook aan haar middelbareschooltijd koestert Van Wyk, als enige leerling van kleur, geen fijne herinneringen. De aantrekkingskracht en het gemis van Zuid-Afrika bleef groot.
Op haar 20ste stierf haar Nederlandse oma, van wie ze haar eerste fotocamera kreeg, en op wie ze erg gesteld was. Haar overlijden leidde tot een ‘existentiële crisis’ bij Van Wyk: ‘Ik zat in het tweede jaar van de fotografie-opleiding in Utrecht en ik wist gewoon niet wat ik met mijn leven moest. Mijn docent vroeg me wat ik wilde, en ik weet nog dat ik zei: ‘Volgens mij wil ik gewoon naar huis.’ Ik voelde meteen dat ik met die woorden Zuid-Afrika bedoelde.’ Inmiddels woont en werkt Van Wyk de helft van het jaar in Kaapstad, en de helft van het jaar in Nederland, terug op de boerderij.
Dat Nederland nooit helemaal als thuis is gaan voelen, komt voornamelijk omdat iedereen altijd haar anders zijn benadrukt, zegt Van Wyk: ‘Ik krijg altijd de vraag: ‘waar kom je vandaan?’ Dat vond ik vroeger een normale vraag, maar tijdens mijn studententijd realiseerde ik me dat die vraag voortkomt uit een hardnekkig beeld van hoe ‘een Nederlander’ eruit moet zien. En dat ik, met mijn Afrikaanse krullen en donkere huidskleur, blijkbaar niet in dat beeld pas.’
Mixedness is my Mythology is het antwoord op deze levenslange zoektocht naar een thuis: ‘Inmiddels weet ik dat de culturen die ik in mij draag, juist mijn kracht zijn. Die mixedness maakt mij tot wie ik ben.’
Het idee voor het fotoboek ontstond tijdens de lome coronadagen, die ze met haar broertjes doorbracht in en rond het huis. Ze zag haar broers in de ban raken van de Afro-Amerikaanse cultuur: ze begonnen met het dragen van durags, nauwsluitende bandana’s bedoeld om je kapsel te beschermen, en T-shirts met daarop rappers Biggie Smalls en Tupac. En niet het Nederlandse voetbal, maar het Amerikaanse basketbal van de NBA was de populairste sport in huis.
Deze oase van zwarte cultuur te midden van de weilanden inspireerde Van Wyk. Door de Afrikaanse krullen van haar broertjes met de tractor van haar vader op de foto te zetten, wilde ze laten zien dat haar familie deze verschillende culturen op organische, haast vanzelfsprekende wijze weet te verenigen.
‘Dit is een stereotiepe Nederlandse boerderij. Maar als je aan Nederlandse boerenkinderen denkt, denk je niet per se aan ons. Terwijl wij ook gewoon overalls en klompen droegen en onze opa hielpen op het land. Ik realiseerde me dat ik in mijn foto’s die culturen kan mengen, en zo aannames over wat Nederlands is doorbreken en er vragen over stellen.’
Met het verschijnen van het fotoboek Mixedness is my Mythology opent ook haar eerste, gelijknamige solotentoonstelling in het Fotomuseum Den Haag. Als we nog even een rondje lopen rond het huis, vertelt Van Wyk dat ze, hoewel ze dankbaar is voor deze hoogtepunten, ook alweer terugverlangt naar Zuid-Afrika.
Voor het huis blijft ze nog even kijken naar de voorgevel, waarop in grote letters de Latijnse term ‘Linquenda’ prijkt. ‘Mijn opa vertelde me dat het betekent: ‘Ooit zal ik deze plek moeten verlaten.’ Hij was zo gesteld op dit stukje grond, dat hij ziek werd als hij op vakantie ging. Hij zou hier pas weggaan wanneer hij stierf. Dit was zijn thuis. Voor mij is thuis Zuid-Afrika, toch hebben die woorden betekenis voor me.’
Farren van Wyk: Mixedness is my Mythology. Te zien in Fotomuseum Den Haag tot en met 23 augustus. Het gelijknamige boek is een co-uitgave van Fw:Books en de Deadbeat Club.
Dit is een artikel uit Volkskrant Magazine. Wilt u alle verhalen, columns en rubrieken uit het nieuwste nummer lezen? Dat kan hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant